नवीन पिढीच्या शिक्षणात सुधारणा करण्याची गरज-1

[Atul Kaviraje]

नवीन पिढीच्या शिक्षणात सुधारणा करण्याची गरज-

नवीन पिढीच्या शिक्षणात सुधारणेची आवश्यकता

नवीन पिढीच्या शिक्षणात सुधारणेची आवश्यकता: एक विस्तृत विवेचन

आजच्या वेगाने बदलणाऱ्या जगात, जिथे तंत्रज्ञान दररोज नवनवीन आयाम गाठत आहे आणि जागतिक आव्हाने वाढत आहेत, नवीन पिढीच्या शिक्षणात (Education for New Generation) सुधारणा करण्याची आवश्यकता पूर्वीपेक्षा अधिक महत्त्वाची झाली आहे. आपल्या शिक्षण प्रणालीने केवळ ज्ञान प्रदान करण्यापलीकडे जाऊन, विद्यार्थ्यांना भविष्यासाठी तयार करणे, त्यांना चिकित्सक विचारवंत बनवणे आणि समाजात सक्रिय योगदानकर्ता बनण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. 🚀💡🎓

1. वर्तमान शिक्षण प्रणालीपुढील आव्हाने 🚧📚
आपली वर्तमान शिक्षण प्रणाली अनेकदा घोकंपट्टीवर (Rote Learning) आधारित असते, जिथे विद्यार्थ्यांना तथ्ये लक्षात ठेवण्यासाठी आणि परीक्षांमध्ये त्यांची पुनरावृत्ती करण्यासाठी प्रोत्साहित केले जाते. यामुळे सर्जनशीलता, समस्या-निवारण कौशल्ये आणि चिकित्सक विचार दाबले जातात. याव्यतिरिक्त, अभ्यासक्रम अनेकदा जुने असतात आणि उद्योगांच्या मागण्यांशी सुसंगत नसतात, ज्यामुळे पदवीधर झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना बेरोजगारीचा सामना करावा लागतो.

उदाहरण: अनेक अभियांत्रिकी पदवीधर असूनही त्यांना उद्योगात आवश्यक असलेल्या व्यावहारिक कौशल्यांची कमतरता जाणवते, ज्यामुळे त्यांना 'अकार्यक्षम' मानले जाते.

2. व्यावहारिक आणि कौशल्य-आधारित शिक्षण 🛠�🎯
नवीन पिढीला अशा शिक्षणाची आवश्यकता आहे जे त्यांना केवळ सैद्धांतिक ज्ञानच नव्हे, तर व्यावहारिक कौशल्ये (Practical Skills) देखील प्रदान करेल. अभ्यासक्रमात इंटर्नशिप, प्रकल्प-आधारित शिक्षण (Project-Based Learning) आणि वास्तविक जगातील समस्या सोडवण्याच्या संधींचा समावेश असावा. यामुळे विद्यार्थ्यांना नोकरीच्या बाजारपेठेसाठी अधिक चांगल्या प्रकारे तयार करता येईल.

उदाहरण: फिनलंडसारख्या देशांमध्ये, शिक्षण प्रणाली शिकण्याच्या व्यावहारिक उपयोगावर भर देते, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये समस्या-निवारणाची क्षमता विकसित होते.

3. चिकित्सक विचार आणि सर्जनशीलतेचा विकास 🧠🎨
भविष्यातील आव्हानांना तोंड देण्यासाठी, विद्यार्थ्यांमध्ये चिकित्सक विचार (Critical Thinking) आणि सर्जनशीलता (Creativity) विकसित करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यांना प्रश्नांची उत्तरे घोकण्याऐवजी, प्रश्न विचारण्यासाठी, विश्लेषण करण्यासाठी आणि नवीन उपाय शोधण्यासाठी प्रोत्साहित केले पाहिजे. कला, संगीत आणि खेळांना देखील शिक्षणाचा अविभाज्य भाग बनवले पाहिजे.

उदाहरण: स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटीचा "डिझाइन थिंकिंग" (Design Thinking) दृष्टिकोन विद्यार्थ्यांना रचनात्मकपणे समस्या सोडवण्यास शिकवतो.

4. तंत्रज्ञानाचे एकीकरण 💻🌐
डिजिटल युगात, शिक्षणात तंत्रज्ञानाचे एकीकरण (Integration of Technology) अनिवार्य आहे. ऑनलाइन शिक्षण साधने, डिजिटल संसाधने, व्हर्च्युअल रिॲलिटी (VR) आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या अनुभवाला सुधारू शकतात. शिक्षकांनाही या साधनांचा प्रभावीपणे वापर करण्यासाठी प्रशिक्षित केले पाहिजे.

उदाहरण: BYJU'S आणि Coursera सारखे प्लॅटफॉर्म ऑनलाइन शिकण्याच्या संधींचा विस्तार करत आहेत, परंतु त्यांना मुख्य प्रवाहातील शिक्षणात अधिक समाकलित करण्याची आवश्यकता आहे.

5. शिक्षक प्रशिक्षण आणि सक्षमीकरण 🧑�🏫💪
शिक्षणाच्या गुणवत्तेत सुधारणा करण्याची गुरुकिल्ली शिक्षकांच्या प्रशिक्षण आणि सक्षमीकरणात (Teacher Training and Empowerment) आहे. शिक्षकांना नवीन शिक्षण पद्धती, तंत्रज्ञानाचा वापर आणि विद्यार्थ्यांच्या वैयक्तिक गरजा समजून घेण्यासाठी नियमितपणे प्रशिक्षित केले पाहिजे. त्यांना अभिनव शिक्षणासाठी प्रेरित आणि समर्थित वाटले पाहिजे.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.07.2025-शुक्रवार.
===========================================