चाणक्य नीति द्वितीय अध्याय -🕊️ कविता: "हंसांचे तेज" 🕊️📜 💡 👩‍👦 ⚔️ 👨‍👦 🍎

[Atul Kaviraje]

चाणक्य नीति द्वितीय अध्याय -

माता शत्रुः पिता वैरी येन बालो न पाठितः।
न शोभते सभामध्ये हंसमध्ये वको यथा ।।११।।

🕊� दीर्घ मराठी कविता: "हंसांचे तेज" 🕊�

शीर्षक: हंसांचे तेज

भावार्थ: शिक्षण न मिळालेला बालक सभेत हंसांमधील बगळ्याप्रमाणे शोभत नाही.

कडवे
१

चाणक्यांची नीती, जगाला देई बोध ।
चाणक्यांची शिकवण जगाला ज्ञान देते.
शिक्षणाविण जीवन, जगी केवळ क्रोध ॥
शिक्षण नसलेले जीवन जगात केवळ (दु:ख आणि) संताप निर्माण करते.

ज्ञानार्जन करणे, हेचि प्रथम कर्तव्य ।
ज्ञान मिळवणे, हेच माणसाचे पहिले कर्तव्य आहे.
याविण नसे मार्ग, जीवनाचे भव्यत्व ॥
याशिवाय जीवनाला मोठेपण किंवा महत्त्व प्राप्त होत नाही.

२

माता ही शत्रू, पिता तो वैरी जाणा ।
आई ही शत्रू आणि वडील ते वैरी आहेत, हे जाणून घ्या.
ज्यांनी बालकाला, ज्ञान दिले नाही कणा ॥
ज्यांनी आपल्या मुलाला थोडेही शिक्षण दिले नाही.

पोसले जरी देह, न दिले बुद्धीस पाणी ।
त्यांनी केवळ शरीर पोसले, पण बुद्धीला (शिक्षणाचे) पाणी दिले नाही.
तेच वैरी ठरती, मुलांच्या भविष्याची कहाणी ॥
तेच मुलांच्या भविष्याचे शत्रू ठरतात.

३

शिक्षण नसेल, तेथे अंधार दाटतो फार ।
शिक्षण नसेल, तिथे खूप अंधार पसरतो.
जीवनाच्या वाटेवर, पडतो सतत मार ॥
जीवनाच्या मार्गावर सतत अपयश आणि त्रास मिळतो.

ज्ञानानेच खुले, संसाराचे मोठे दार ।
ज्ञानानेच जीवनाचे मोठे दरवाजे उघडतात.
ते ज्ञान न देता, आई-वडील ठरती क्रूर ॥
ते ज्ञान न देणारे आई-वडील क्रूर ठरतात.

४

न शोभते बालक, विद्वानांच्या सभेत ।
तो बालक ज्ञानी लोकांच्या बैठकीत शोभा देत नाही.
जेथे ज्ञानाचे बोल, चालती निरंतर नित्य ॥
जिथे ज्ञानाच्या गोष्टी सतत आणि नेहमी चालतात.

बोलण्याची सोय नाही, मौन धरावे लागते ।
त्याला बोलण्याची संधी मिळत नाही, गप्प बसावे लागते.
बुद्धीच्या परीक्षेत, तो बापुडा हारते ॥
बुद्धीच्या कसोटीत तो बिचारा हरतो.

५

जसा बगळा दिसे, हंसांच्या समूहात ।
ज्याप्रमाणे बगळा राजहंसांच्या समुदायात दिसतो.
हंस ज्ञानाचे प्रतीक, विवेक ज्यांच्या हातात ॥
हंस हे ज्ञानाचे प्रतीक आहेत, ज्यांच्याकडे विवेक (शहाणपण) आहे.

बगळा अविवेकी, लोभाचे चिन्ह ते जाणा ।
बगळा अविवेकी आहे, लोभाचे प्रतीक आहे, हे माहीत आहे.
तसाच अज्ञानी, सभेत न होई माना ॥
त्याचप्रमाणे अज्ञानी माणूस सभेत आदरणीय ठरत नाही.

६

विद्या हीच खरी, मनुष्याची दिव्य संपत्ती ।
शिक्षण हीच माणसाची खरी आणि दैवी संपत्ती आहे.
ज्ञान तेच मोठे, जी नसे कधीची माती ॥
ज्ञान हेच मोठे आहे, जे कधीही नष्ट होत नाही.

शिक्षण देण्याने, बाळ होते ते सुसंस्कृत ।
शिक्षणामुळे बालक चांगले संस्कार आणि संस्कृती प्राप्त करतो.
त्याचे जीवन होते, समाजास पूजित ॥
त्याचे जीवन समाजात आदरास पात्र ठरते.

७

जागे व्हा हो पालक, कर्तव्य हे महान ।
हे पालकांनो जागे व्हा, तुमचे हे कर्तव्य खूप मोठे आहे.
मुलांच्या भविष्यासाठी, द्यावे त्यांना ज्ञान ॥
मुलांच्या चांगल्या भविष्यासाठी त्यांना शिक्षण द्या.

ज्ञानी बाळ दिसेल, सर्वत्र शोभिवंत ।
ज्ञानी बालक सर्वत्र सुंदर आणि शोभून दिसतो.
हंसांचे तेज लाभेल, हा चाणक्याचा मंत्र ॥
त्याला हंसाचे तेज प्राप्त होते, हाच चाणक्याचा संदेश आहे.

🖼� EMOJI सार (Emoji Saransh):

श्लोकाचा आशयचिन्ह
चाणक्य नीती 📜 💡
आई-वडील शत्रू 👩�👦 ⚔️ 👨�👦
शिक्षण, ज्ञान 🍎 🧠
हंस (ज्ञान), बगळा (अज्ञान) 🦢 🐦

समग्र EMOJI सारांश (Horizontal Arrangement):
📜 💡 👩�👦 ⚔️ 👨�👦 🍎 🧠 🦢 🐦 🙏

--अतुल परब
--दिनांक-26.11.2025-बुधवार.         
===========================================