रोहिंग्या समस्या आणि स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचे नाटक 'संन्यस्त खड्ग': भाऊ तोरसेकर

[Atul Kaviraje]

रोहिंग्या समस्या आणि स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचे नाटक 'संन्यस्त खड्ग': भाऊ तोरसेकरांचे विश्लेषण-

जागतिक स्तरावर, रोहिंग्या समस्या ही एक गुंतागुंतीची मानवीय आणि भू-राजकीय समस्या म्हणून समोर आली आहे. म्यानमारमधून लाखो रोहिंग्या मुस्लिम विस्थापित होऊन विविध देशांमध्ये निर्वासित म्हणून जीवन जगत आहेत. ही केवळ मानवाधिकार उल्लंघनाची समस्या नाही, तर यामुळे राष्ट्रीय सुरक्षा आणि जागतिक निर्वासित धोरणांवरही गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. या संदर्भात, विचारवंत आणि समीक्षक भाऊ तोरसेकर यांनी स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांच्या ऐतिहासिक नाटक 'संन्यस्त खड्ग' ची प्रासंगिकता अधोरेखित केली आहे, जे अहिंसा आणि राष्ट्रीय सुरक्षेतील द्वंद्व दर्शवते.

रोहिंग्या समस्या: एक ओळख
रोहिंग्या हे म्यानमारमधील रखाइन प्रांतात राहणारे एक मुस्लिम अल्पसंख्याक समूह आहेत, ज्यांना म्यानमार सरकारने नागरिकत्वापासून वंचित ठेवले आहे. २०१७ पासून म्यानमार लष्कराने केलेल्या हिंसक कारवाईनंतर, लाखो रोहिंग्या बांगलादेश आणि इतर शेजारील देशांमध्ये निर्वासित म्हणून पलायन केले आहेत. हा एक गंभीर मानवीय पेचप्रसंग आहे, ज्यात भूक, रोग आणि असुरक्षिततेचा सामना करत असलेले लाखो लोक समाविष्ट आहेत.

आंतरराष्ट्रीय प्रतिक्रिया आणि भारताची भूमिका
रोहिंग्या समस्येवर आंतरराष्ट्रीय समुदायाची प्रतिक्रिया संमिश्र राहिली आहे. संयुक्त राष्ट्र आणि विविध मानवाधिकार संघटनांनी म्यानमारच्या कारवाईचा निषेध केला आहे. भारताने रोहिंग्यांना थेट निर्वासितांचा दर्जा दिलेला नाही, तर त्यांना अवैध घुसखोर मानले आहे. भारताला स्वतःच्या सुरक्षा चिंता आहेत, विशेषतः घुसखोरी आणि दहशतवादाच्या संभाव्य धोक्यांबाबत.

स्वातंत्र्यवीर सावरकर: एक संक्षिप्त परिचय
विनायक दामोदर सावरकर हे एक दूरदृष्टीचे राष्ट्रवादी, समाजसुधारक, कवी आणि नाटककार होते. ते त्यांच्या प्रखर राष्ट्रवादाच्या विचारसरणीसाठी आणि हिंदुत्त्वाच्या संकल्पनेसाठी ओळखले जातात. त्यांनी भारताला एक मजबूत आणि आत्मनिर्भर राष्ट्र बनवण्याचे स्वप्न पाहिले होते. त्यांच्या मते, राष्ट्राची सुरक्षा आणि अखंडता सर्वोच्च आहे.

नाटक 'संन्यस्त खड्ग': मुख्य विषयवस्तू
सावरकरांचे 'संन्यस्त खड्ग' (त्यागलेली तलवार) हे नाटक १९३१ मध्ये लिहिले गेले. हे नाटक अहिंसा आणि राष्ट्रीय सुरक्षा यातील शाश्वत द्वंद्व दर्शवते. कथेनुसार, एक राजा बौद्ध धर्म स्वीकारून अहिंसेचा मार्ग अवलंबतो, पण यामुळे त्याच्या राज्यावर बाह्य आक्रमणाचा धोका निर्माण होतो. हे नाटक असा प्रश्न विचारते की राष्ट्राच्या सुरक्षेला डावलून पूर्ण अहिंसेचे पालन करणे योग्य आहे का.

भाऊ तोरसेकर यांची समीक्षा: प्रासंगिकतेचे विश्लेषण
समीक्षक भाऊ तोरसेकर 'संन्यस्त खड्ग'ला केवळ एक ऐतिहासिक नाटक म्हणून पाहत नाहीत, तर ते वर्तमान रोहिंग्या समस्येच्या संदर्भात अत्यंत प्रासंगिक मानतात. तोरसेकर असा युक्तिवाद करतात की सावरकरांचे नाटक हे दर्शवते की अति अहिंसेचे धोरण राष्ट्रीय सार्वभौमत्व आणि सुरक्षेसाठी धोकादायक ठरू शकते. त्यांचे मत आहे की कोणत्याही राष्ट्राने आपली सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी 'खड्ग' (तलवार) पूर्णपणे 'संन्यस्त' (त्याग) करू नये.

अहिंसा विरुद्ध आत्मरक्षण: एक द्वंद्व
रोहिंग्या समस्येच्या संदर्भात, तोरसेकर सावरकरांच्या विचारांना अधोरेखित करतात की जेव्हा राष्ट्राची सुरक्षा धोक्यात येते, तेव्हा आत्मरक्षणाचा अधिकार अहिंसेच्या सिद्धांतापेक्षा वरचढ ठरतो. त्यांचे मत आहे की मानवीय संवेदना महत्त्वाच्या आहेत, परंतु राष्ट्रीय हित आणि सुरक्षेकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही.

सुरक्षा आणि मानवता यात संतुलन
हा मुद्दा केवळ 'होय' किंवा 'नाही' असा नाही, तर सुरक्षा आणि मानवता यांच्यात एक नाजूक संतुलन शोधण्याचा आहे. तोरसेकर यावर जोर देतात की भारतासारख्या देशाने आपल्या सीमा आणि नागरिकांची सुरक्षा प्राधान्याने पाहताना आंतरराष्ट्रीय मानवीय नियमांचाही आदर केला पाहिजे. पण, हे संतुलन राष्ट्राच्या 'अस्तित्व'ला धोका न पोहोचवता साधले पाहिजे.

घुसखोरी आणि राष्ट्रीय सुरक्षेवरील परिणाम
भाऊ तोरसेकर यांच्या मते, रोहिंग्यांची अनियंत्रित घुसखोरी भारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी एक आव्हान बनू शकते. ते असा युक्तिवाद करतात की ओळखपत्रांच्या पडताळणीचा अभाव, गुन्हेगारी कारवायांमध्ये संभाव्य सहभाग आणि सीमावर्ती भागांतील लोकसंख्याशास्त्रीय बदल सुरक्षाविषयक चिंता निर्माण करू शकतात. 'संन्यस्त खड्ग'चा संदेश इथे हा आहे की राष्ट्राने आपल्या सीमांच्या रक्षणासाठी नेहमी सतर्क आणि मजबूत राहिले पाहिजे.

सावरकरांची दूरदृष्टी आणि वर्तमान समस्या
तोरसेकर मानतात की सावरकरांनी 'संन्यस्त खड्ग'च्या माध्यमातून भविष्यातील अशा समस्यांची दूरदृष्टी दाखवली होती. त्यांचे नाटक एक प्रकारे इशारा आहे की अत्यधिक आदर्शवाद आणि अहिंसेचे धोरण राष्ट्राला दुर्बळ करू शकते, ज्यामुळे बाह्य धोके निर्माण होऊ शकतात. रोहिंग्या समस्या हे याचे एक समकालीन उदाहरण आहे की कसे एका देशाचे (म्यानमारचे) आंतरिक धोरण इतर देशांवर (उदा. बांगलादेश आणि भारत) गंभीर सुरक्षा आणि मानवीय भार टाकू शकते.

निष्कर्ष: 'खड्ग'ची आवश्यकता
भाऊ तोरसेकर यांच्या विश्लेषणाचा सार हा आहे की भारत 'वसुधैव कुटुंबकम्'च्या भावनेत विश्वास ठेवत असला तरी, राष्ट्राची सुरक्षा सर्वोपरी आहे. रोहिंग्या समस्यांसारख्या मानवीय संकटांकडे सहानुभूतीने पाहिले पाहिजे, परंतु राष्ट्राने आपली संरक्षण क्षमता कधीही 'संन्यस्त' करू नये. सावरकरांचे 'संन्यस्त खड्ग' आजही हा संदेश देते की एक मजबूत आणि सुरक्षित राष्ट्रच आपल्या नागरिकांचे आणि आपल्या सभ्यतेचे रक्षण करू शकते.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.07.2025-सोमवार.
===========================================