आरोग्य की अनारोग्य: राजू परुळेकर यांच्या 'मनातलं' मधून एक गंभीर समीक्षा 🏥💔😠🏥

[Atul Kaviraje]

आरोग्याचे अनारोग्य - राजू परुळेकर - मनातलं (Manatale)

आरोग्य की अनारोग्य: राजू परुळेकर यांच्या 'मनातलं' मधून एक गंभीर समीक्षा 🏥💔😠

एक काळ असा होता, जेव्हा लोक म्हणायचे की कोणाला कोर्टाची किंवा पोलीस स्टेशनची पायरी चढण्याची वेळ येऊ नये. पण आज हीच गोष्ट दवाखान्यांसाठी (Hospitals) देखील बोलली जाऊ लागली आहे. ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक राजू परुळेकर आपल्या 'मनातलं' (मनातले बोल) मध्ये या गंभीर समस्येवर प्रकाश टाकतात की आपली तथाकथित 'आरोग्य व्यवस्था' कशी 'अनारोग्य व्यवस्था' (Unhealthy System) बनली आहे. ते यावर जोर देतात की रुग्णाला प्रश्न विचारण्याचा अधिकार असावा आणि डॉक्टरांनी त्यांची उत्तरे द्यावीत. पण अनेकदा असे होते की रुग्णाला काही सांगितलेच जात नाही, आणि जर त्याने प्रश्न विचारला तर त्याला उलट उत्तर मिळते, "डॉक्टर तू आहेस की मी?" ही परिस्थिती खरंच चिंताजनक आहे आणि आपल्या आरोग्य प्रणालीची बिघडलेली अवस्था दर्शवते.

राजू परुळेकर यांच्या दृष्टिकोनातून आरोग्य व्यवस्थेचे 'अनारोग्य'
राजू परुळेकर यांच्या विश्लेषणाचे प्रमुख मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:

आरोग्य सेवेचे बदललेले स्वरूप 🩺💸
पूर्वी आरोग्य सेवा हे पुण्याचे काम मानले जात असे, पण आता ते पूर्णपणे व्यावसायिक (Commercialized) झाले आहे. रुग्णालये आणि डॉक्टर आता सेवाभावापेक्षा जास्त नफा कमावण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहेत, ज्यामुळे रुग्णांचा विश्वास डगमगतो आहे.

रुग्णाच्या 'प्रश्न विचारण्याच्या अधिकाराचे' हनन 🗣�🔇
परुळेकर जोर देतात की रुग्णाला आपल्या आजाराबद्दल, उपचाराबद्दल आणि औषधांबद्दल प्रश्न विचारण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. आपल्या शरीराबद्दल आणि आरोग्याबद्दल माहिती मिळवणे हा त्याचा मूलभूत अधिकार आहे. पण प्रत्यक्षात हा अधिकार अनेकदा हिरावून घेतला जातो.

डॉक्टरांची निरंकुश वृत्ती 🚫😠
अनेक डॉक्टरांची वृत्ती निरंकुश (Autocratic) आणि बेजबाबदार होत चालली आहे. ते रुग्णाच्या प्रश्नांना त्यांच्या कौशल्यावर हल्ला मानतात आणि त्यांना 'डॉक्टर तू आहेस की मी?' अशी उत्तरे देऊन गप्प करतात. ही वागणूक रुग्ण आणि डॉक्टर यांच्यातील विश्वास संपवते.

माहितीचा अभाव आणि पारदर्शकतेची कमतरता 📝❌
रुग्णालये आणि डॉक्टरांकडून माहितीच्या पारदर्शकतेची (Transparency) कमतरता ही एक मोठी समस्या आहे. रुग्णांना त्यांच्या उपचारांबद्दल, लागणाऱ्या खर्चाबद्दल किंवा संभाव्य धोक्यांबद्दल पुरेशी माहिती दिली जात नाही, ज्यामुळे ते अंधारात राहतात.

अविश्वासाचे वातावरण 😟 mistrust
जेव्हा रुग्णाला माहिती मिळत नाही आणि त्याच्या प्रश्नांची उत्तरे दिली जात नाहीत, तेव्हा अविश्वासाचे वातावरण निर्माण होते. रुग्ण आणि त्याच्या कुटुंबाला असे वाटते की त्यांच्यापासून काहीतरी लपवले जात आहे, किंवा त्यांच्या हिताचा योग्य निर्णय घेतला जात नाहीये.

नैतिक मूल्यांचा ऱ्हास 📉📉
आरोग्य सेवेत नैतिक मूल्यांचा (Ethical Values) ऱ्हास होत आहे. जास्त पैसे कमावण्याच्या स्पर्धेत अनावश्यक चाचण्या, महागडी औषधे आणि अनावश्यक शस्त्रक्रियांचा सल्ला दिला जातो, ज्यामुळे रुग्णांवर मोठा आर्थिक भार पडतो.

'अ'व्यवस्थेचा उदय 🚧 chaotic
परुळेकर यांच्या मते, ही आता 'आरोग्य व्यवस्था' राहिली नसून, 'आरोग्य अ-व्यवस्था' बनली आहे. ही एक अशी प्रणाली आहे जिथे रुग्णाऐवजी, आर्थिक लाभ आणि सोयीला प्राधान्य दिले जाते, ज्यामुळे संपूर्ण व्यवस्था अराजक आणि अक्षम दिसते.

रुग्णाची भीती आणि लाचारी 😥 powerlessness
रुग्णालयात दाखल झालेला किंवा उपचार घेणारा रुग्ण अनेकदा घाबरलेला आणि असहाय्य वाटतो. तो आपल्या आजाराशी झुंजत असतो आणि माहितीच्या अभावी त्याला स्वतःसोबत काय होत आहे हे देखील माहित नसते. ही लाचारी त्याची मानसिक स्थिती आणखी बिघडवते.

सरकारी आणि खाजगी आरोग्य सेवांमधील फरक 🏢🏛�
ही समस्या केवळ खाजगी रुग्णालयांपुरती मर्यादित नाही, तर सरकारी आरोग्य व्यवस्थेतही मानवी स्पर्श आणि जबाबदारीची कमतरता अनेकदा दिसून येते. तथापि, खाजगी रुग्णालयांमध्ये व्यावसायिकतेचा पैलू अधिक प्रभावी असतो.

उपाययोजनेची आवश्यकता आणि रुग्ण सक्षमीकरण 🗣�💪
या 'अनारोग्य'ला दूर करण्यासाठी रुग्णाच्या सक्षमीकरणाची (Patient Empowerment) आवश्यकता आहे. त्यांना त्यांच्या अधिकारांबद्दल जागरूक केले पाहिजे आणि डॉक्टरांना त्यांच्या प्रश्नांची आदरपूर्वक उत्तरे देण्यासाठी बंधनकारक केले पाहिजे. उत्तम संवाद आणि पारदर्शकता हीच या गंभीर समस्येचे समाधान आहे.

राजू परुळेकर यांच्या 'आरोग्याचे अनारोग्य' साठी प्रतीक आणि इमोजी

रुग्णालय चिन्ह: 🏥 आरोग्य सेवा.

तुटलेले हृदय: 💔 व्यवस्थेचे बिघडणे.

चिड़चिड़ा चेहरा: 😠 डॉक्टरांची खराब वृत्ती.

प्रश्नचिन्ह: 🤔 रुग्णाचे अनुत्तरित प्रश्न.

शांत तोंड: 🤐 रुग्णाला गप्प करणे.

पैशाची बॅग: 💰 व्यावसायिकता आणि नफेखोरी.

कागदपत्रांवर X: ❌ पारदर्शकतेची कमतरता.

दुःखी चेहरा: 😥 रुग्णाची लाचारी.

इमोजी सारांश: 🏥💔😠🤔🤐💰❌😥

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-19.07.2025-शनिवार.
===========================================