संत सेना महाराज- “घेता नाम विठोबाचे पर्वत जळती पापाचे-1

[Atul Kaviraje]

                          "संत चरित्र"
                         ------------

        संत सेना महाराज-
 
"घेता नाम विठोबाचे पर्वत जळती पापाचे ॥

ऐसा नामाचा महिमा। वेद शिणला झाली सीमा ॥

नामे तारिले अपार। महापापी दुराचार॥

वाल्हा कोळी ब्रह्महत्यारी। नामे तारिली निर्धारी॥"

संत सेना महाराजांच्या अभंगाचा सखोल भावार्थ: 'घेता नाम विठोबाचे'

आरंभ (Introduction)
संत सेना महाराजांचा प्रस्तुत अभंग 'घेता नाम विठोबाचे' हा नामस्मरणाचे (देवाच्या नावाचे स्मरण करण्याचे) महत्त्व विशद करणारा एक अत्यंत प्रभावी आणि लोकप्रिय अभंग आहे. वारकरी संप्रदायात नामस्मरणाला सर्वोच्च स्थान दिले जाते. भगवंताचे नाम हे सर्व पापांचा नाश करणारे, कठीण प्रसंगातून तारून नेणारे आणि मोक्षाचे द्वार उघडणारे साधन आहे, हेच या अभंगातून संत सेना महाराजांनी सोप्या पण अर्थपूर्ण शब्दांत सांगितले आहे. हा अभंग केवळ नाममहिम्याचे वर्णन करत नाही, तर भक्ताला आत्मिक शुद्धी आणि भगवंताशी एकरूप होण्याचा मार्गही दाखवतो.

प्रत्येक कडव्याचा अर्थ आणि सखोल विवेचन

१. "घेता नाम विठोबाचे पर्वत जळती पापाचे ॥"
अर्थ: विठोबाचे नाम घेतले असता पापांचे पर्वत जळून खाक होतात.

विवेचन: या ओळीतून संत सेना महाराज नामस्मरणाची अद्भुत शक्ती सांगतात. 'पर्वत' हे अवाढव्यपणाचे प्रतीक आहे, तर 'पापे' म्हणजे मनुष्याने जाणून-बुजून किंवा नकळत केलेल्या वाईट गोष्टी. जीवनात आपण अनेक चुका करतो, ज्यामुळे पापांचा डोंगर जमा होतो. हे पाप आपल्याला जन्म-मृत्यूच्या फेऱ्यात अडकवून ठेवतात आणि आत्मिक उन्नतीस अडथळा निर्माण करतात. पण संत म्हणतात की, ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाच्या मोठ्या ढिगाला जाळून राख करतो, त्याचप्रमाणे विठोबाचे नाम घेतले असता कितीही मोठे पाप असले तरी ते जळून जातात. येथे 'जळणे' म्हणजे पापांचा समूळ नाश होणे, त्यांचा प्रभाव पूर्णपणे नष्ट होणे. नामस्मरणाने मन शुद्ध होते, वाईट विचार दूर होतात आणि सत्प्रवृत्ती जागृत होते, ज्यामुळे नवीन पाप घडत नाहीत. हे केवळ बाह्य शुद्धी नाही, तर आत्म्याच्या स्तरावर होणारे परिवर्तन आहे.

उदाहरण: एखादा मनुष्य अनेक वर्षांपासून वाईट कर्मांमध्ये लिप्त असेल, पण जर त्याने खऱ्या मनाने पश्चात्ताप करून विठ्ठलाच्या नामाचा जप करण्यास सुरुवात केली, तर त्याच्या मनातील पापाची जाणीव कमी होऊन त्याला शांतीचा अनुभव येतो. हे नाम त्याच्या भूतकाळातील कर्मांचा भार हलका करण्यास मदत करते, जणू काही पापांचे ओझे जळून गेले आहे.

२. "ऐसा नामाचा महिमा। वेद शिणला झाली सीमा ॥"
अर्थ: नामाचा महिमा इतका मोठा आहे की, वेदही त्याचे पूर्णपणे वर्णन करताना थकून गेले, त्याची मर्यादा आली.

विवेचन: या ओळीत संत नामाच्या अगाध आणि अवर्णनीय सामर्थ्यावर प्रकाश टाकतात. 'वेद' हे हिंदू धर्मातील सर्वात प्राचीन आणि प्रामाणिक ज्ञानस्रोत मानले जातात. ते ईश्वरी ज्ञानाचा साठा आहेत. जर वेदही नामाचा पूर्ण महिमा वर्णन करू शकत नाहीत, म्हणजेच ते नामाचे सामर्थ्य पूर्णपणे समजावून सांगण्यास असमर्थ ठरतात, तर सामान्य मानवांची काय कथा! 'शिणणे' म्हणजे थकून जाणे, आणि 'सीमा झाली' म्हणजे वर्णन करण्याच्या पलीकडे असणे. याचा अर्थ नाम हे वेदांपेक्षाही श्रेष्ठ किंवा वेदांनाही पूर्णपणे आकलन न होणारे आहे. नामाचे महत्त्व शब्दातीत आहे; ते केवळ अनुभवानेच जाणता येते. वेद हे ज्ञानाचे प्रतीक असले तरी, नाम हे भक्ती आणि श्रद्धेचे प्रतीक आहे, जे ज्ञानाच्याही पलीकडील अनुभव देते.

उदाहरण: समुद्राची खोली मोजण्यासाठी कितीही प्रयत्न केले तरी त्याची नेमकी खोली सांगणे कठीण होते. त्याचप्रमाणे, नामाचा महिमा इतका अथांग आहे की, कोणताही ग्रंथ किंवा विद्वान त्याचे संपूर्ण वर्णन करू शकत नाही.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-19.07.2025-शनिवार.
===========================================