संत सेना महाराज- “घेता नाम विठोबाचे पर्वत जळती पापाचे-2

[Atul Kaviraje]

                          "संत चरित्र"
                         ------------

        संत सेना महाराज-

३. "नामे तारिले अपार। महापापी दुराचार॥"
अर्थ: नामाने अगणित महापापी आणि दुराचारी लोकांना तारले आहे.

विवेचन: या कडव्यात नामस्मरणाच्या उद्धारशक्तीचे अनेक दाखले दिले आहेत. 'अपार' म्हणजे अगणित, असंख्य. 'महापापी' म्हणजे ज्यांनी भयंकर पातके केली आहेत, आणि 'दुराचार' म्हणजे वाईट आचरण करणारे लोक. समाजात असे अनेक लोक असतात ज्यांनी खूप वाईट कर्मे केली असतात, त्यामुळे त्यांना स्वतःच्या उद्धाराची आशा नसते. पण संत म्हणतात की, नामाच्या प्रभावाने अशा अनेक लोकांना मुक्ती मिळाली आहे. नामात जात, धर्म, लिंग किंवा पूर्वीचे कर्म पाहिले जात नाही. जो कोणीही sincerely आणि विश्वासाने नामस्मरण करतो, त्याला नाम तारते. येथे 'तारणे' म्हणजे भवसागरातून पार करणे, पापांच्या बंधनातून मुक्त करणे आणि मोक्षाच्या दिशेने नेणे. हे नामाचे सर्वसमावेशकत्व आणि करुणामय स्वरूप दर्शवते.

उदाहरण: इतिहासात अनेक उदाहरणे आहेत जिथे कुख्यात गुन्हेगारांनी किंवा दुराचारी व्यक्तींनी नंतर भगवंताचे नामस्मरण करून आपले जीवन बदलले आणि त्यांना आत्मिक शांती मिळाली, जसे पुढे वाल्या कोळ्याचे उदाहरण दिले आहे.

४. "वाल्हा कोळी ब्रह्महत्यारी। नामे तारिली निर्धारी॥"
अर्थ: वाल्या कोळी, जो ब्रह्महत्येसारखा महापापी होता, त्यालाही नामाने निश्चितपणे तारले.

विवेचन: हे कडवे मागील कडव्यातील विचाराला एक ठोस आणि सुप्रसिद्ध उदाहरण देऊन पुष्टी देते. 'वाल्या कोळी' ही व्यक्ती पुढे महर्षी वाल्मिकी म्हणून प्रसिद्ध झाली. तो सुरुवातीला एक डाकू होता आणि त्याने अनेक लोकांची हत्या केली होती, ज्यात ब्रह्महत्येसारखे घोर पापही समाविष्ट होते (काही कथांनुसार). अशा पापी व्यक्तीला नारद मुनींनी 'राम' नाम जपण्याचा उपदेश केला. सुरुवातीला त्याला ते नाम नीट जपता आले नाही आणि तो 'मरा-मरा' (ज्याचा अर्थ 'मर') असे जपू लागला, पण तेही नामच होते (रा-म, म-रा). या नामस्मरणाच्या सामर्थ्याने त्याचे हृदय परिवर्तन झाले, त्याची पापे नष्ट झाली आणि तो एक महान ऋषी बनला, ज्याने रामायणासारख्या महाकाव्याची रचना केली. 'निर्धारी' म्हणजे निश्चितपणे, यात कोणतीही शंका नाही हे अधोरेखित करणे. हे उदाहरण नामाच्या अमोघ शक्तीचे आणि ते कितीही मोठ्या पापीलाही कसे तारू शकते याचे उत्कृष्ट प्रतीक आहे.

उदाहरण: वाल्या कोळ्याचे उदाहरण हे नामस्मरणाच्या सामर्थ्याचे सर्वात मोठे प्रात्यक्षिक मानले जाते. एक सामान्य डाकू, ज्याने अनेक वाईट कर्मे केली, तो केवळ नामस्मरणाने महान ऋषी बनतो. हे दर्शवते की, नामात परिवर्तन करण्याची किती प्रचंड शक्ती आहे.

समारोप आणि निष्कर्ष (Conclusion and Summary/Inference)
संत सेना महाराजांचा हा अभंग नामस्मरणाचे महत्त्व अत्यंत प्रभावीपणे मांडतो. ते स्पष्ट करतात की, विठोबाचे नाम हे केवळ पापांचा नाश करणारे साधन नाही, तर ते आत्मिक शुद्धी, मानसिक शांती आणि परमार्थिक उन्नतीचे एकमेव साधन आहे. नामाचा महिमा इतका अथांग आहे की, तो वेदनाही अगम्य आहे. कितीही मोठा पापी असो किंवा दुराचारी असो, नामस्मरण त्याला भवसागरातून तारून नेण्यास सक्षम आहे, याचे वाल्मिकी ऋषींचे उदाहरण त्यांनी दिले आहे.

हा अभंग आपल्याला हे शिकवतो की, जीवनात कितीही संकटे असोत, कितीही पापे घडली असोत, किंवा कितीही निराशाजनक परिस्थिती असो, फक्त भगवंताच्या नामावर दृढ विश्वास ठेवून त्याचे स्मरण केल्यास सर्व अडथळे दूर होतात आणि जीवनाला योग्य दिशा मिळते. नामस्मरण हे जात, पंथ, वय किंवा भूतकाळातील कर्मांचे बंधन मानत नाही. ते एक सोपे, सुलभ आणि तरीही अत्यंत शक्तिशाली असे साधन आहे, जे प्रत्येक व्यक्तीला मोक्षाच्या मार्गावर नेऊ शकते. संत सेना महाराजांनी या अभंगातून वारकरी संप्रदायाच्या नाममहिम्याची परंपरा पुढे नेली आहे आणि सामान्य माणसालाही भगवंताशी एकरूप होण्याचा सोपा मार्ग दाखवला आहे.

(संत सेना अ० क्र० ५२) विठ्ठलाचे मुखाने नाम घेतल्यास पापांचे प्रचंड मोठे पर्वत जळून खाक होतात. या संदर्भातील त्यांनी आपल्या अभंगातून पुराणकथांमधील व्यक्ती नामाचे संदर्भ दिले आहेत. त्यामध्ये दुष्ट ब्रह्महत्याची वाल्या कोळी, पिंगला नामक गणिका, पूतना राक्षसी, शिवभवानीचे गुप्त मंत्र की ज्या मंत्रापुढे कोणत्याही मंत्राचा टिकाव लागत नाही.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-19.07.2025-शनिवार.
===========================================