हनुमानाच्या जीवनातील ‘समर्पण’ व ‘त्याग’ तत्त्वज्ञान-2

[Atul Kaviraje]

(हनुमानाच्या जीवनातील आत्मसमर्पण आणि त्यागाचे तत्वज्ञान)
हनुमानाच्या जीवनातील 'समर्पण' व 'त्याग' तत्त्वज्ञान-
(The Philosophy of Surrender and Renunciation in Hanuman's Life)

६. भय आणि संशयाचा त्याग: अटूट विश्वास 🦁💪
आपल्या कार्यात हनुमानांनी कधीही भय किंवा संशयाला (Fear and Doubt) स्थान दिले नाही. त्यांनी प्रत्येक आव्हानाचा सामना अटूट विश्वासाने आणि दृढनिश्चयाने केला. हा आपल्यातील त्या कमतरतांचा त्याग आहे, ज्या आपल्याला आपल्या ध्येयापासून दूर करतात. त्यांचा आत्मविश्वास श्रीरामप्रती त्यांच्या खोल विश्वासातून येत होता.

उदाहरण: विशाल समुद्र ओलांडायचा असो किंवा लंकेत प्रवेश करायचा असो, हनुमानांनी कधीही त्यांच्या क्षमतेवर शंका घेतली नाही, कारण त्यांना त्यांच्या प्रभूवर पूर्ण विश्वास होता.

७. परिणामापासून अनासक्ती: कर्मयोग्याचा आदर्श 🌳😌
भगवद्गीतेतील 'कर्मयोगा'च्या सिद्धांतानुसार, कर्म करा, पण फळाची चिंता करू नका. हनुमान या सिद्धांताचे साक्षात उदाहरण (Living Example) होते. ते त्यांच्या कर्मांच्या परिणामापासून अनासक्त होते. ते फक्त आपले कर्तव्य पूर्ण निष्ठेने करत होते, यश किंवा अपयश त्यांच्यासाठी महत्त्वाचे नव्हते, कारण त्यांचे समर्पण हेच त्यांचे एकमेव उद्दिष्ट होते.

उदाहरण: लंका दहनानंतरही, त्यांनी सीतेचा ठिकाणा निश्चित करून श्रीरामला कळवेपर्यंत ते समाधानी झाले नाहीत.

८. यश आणि प्रसिद्धीचा त्याग: निनावी सेवा 🌫� humble
जगात फार कमी लोक असे आहेत जे प्रसिद्धी आणि यशाची इच्छा सोडू शकतात, पण हनुमानांनी तेही केले. त्यांनी कधीही आपल्या कृत्यांसाठी यश किंवा प्रसिद्धीची (Fame and Glory) लालसा बाळगली नाही. ते निनावी राहून सेवा करत राहिले. त्यांचे मोठेपण यातच आहे की त्यांनी कोणत्याही बाह्य मान्यतेशिवाय आपला धर्म पाळला.

उदाहरण: रामायणातील अनेक ठिकाणी, त्यांच्या वीरतेनंतरही, हनुमान स्वतःला नेहमी श्रीरामचा 'दास' म्हणत असत, त्यांची सेवा करत.

९. जीवनात संतुलन: शक्ती आणि करुणेचा समन्वय 🧘�♀️💖
हनुमानाच्या जीवनात शक्ती (Strength) आणि करुणेचा (Compassion) अद्भुत संतुलन आहे. ते शक्तिशाली असण्यासोबतच अत्यंत दयाळू देखील होते. त्यांनी शत्रूंशीही योग्य व्यवहार केला (उदा. विभीषणाशी), आणि दुर्बळांना मदत केली. हा कठोरतेचा त्याग आणि करुणेचा स्वीकार आहे.

उदाहरण: अशोक वाटिकेत सीतेला भेटताना, त्यांनी आपली शक्ती दाखवली नाही, तर अत्यंत विनम्रता आणि करुणेने बोलले.

१०. आधुनिक जीवनातील प्रासंगिकता: प्रेरणास्रोत 💡✨
हनुमानाच्या जीवनातून शिकलेले समर्पण आणि त्यागाचे तत्त्वज्ञान आजच्या आधुनिक जीवनातही अत्यंत प्रासंगिक (Relevant) आहे. हे आपल्याला शिकवते की आपण आपल्या जीवनातील ध्येयांप्रती कसे समर्पित होऊ शकतो, अहंकाराचा त्याग कसा करू शकतो, निःस्वार्थ भावाने सेवा कशी करू शकतो आणि आंतरिक शांती कशी प्राप्त करू शकतो. ते आपल्याला एक आदर्श जीवन जगण्याची प्रेरणा देतात, जिथे सेवा आणि परोपकाराला सर्वोच्च स्थान दिले जाते.

सारांश (Summary) 📝
हनुमानाचे जीवन श्रीरामप्रती अटूट समर्पण आणि अहंकार, भय, वैयक्तिक इच्छा तसेच यशाच्या पूर्ण त्यागाचे तत्त्वज्ञान आहे. त्यांची निःस्वार्थ सेवा, इंद्रियांवरील नियंत्रण आणि कर्मफळापासून अनासक्ती आपल्याला विनम्रता, अटूट विश्वास आणि आंतरिक शांतीचा धडा शिकवते, जे आधुनिक जीवनातही अत्यंत प्रासंगिक आहे.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-19.07.2025-शनिवार.
===========================================