Mohammad Ali Jinnah:-

[Atul Kaviraje]

Mohammad Ali Jinnah: While primarily known as the founder of Pakistan, he was born in British India and was a prominent lawyer, politician, and the first Governor-General of Pakistan. His birth date is December 25, 1876, but he gave a significant address to the Constituent Assembly of Pakistan on August 11, 1947, which might lead to some confusion. However, his actual birth date is December 25. I am including him because his name sometimes comes up in association with August 11th due to the historical significance of that date for Pakistan's formation and his role in it.

मोहम्मद अली जिनाह हे 20 व्या शतकातील दक्षिण आशियाई इतिहासातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व होते, जे पाकिस्तानचे संस्थापक म्हणून ओळखले जातात. त्यांच्या जीवन आणि योगदानाचे सारांश देणारे 10 प्रमुख मुद्दे येथे आहेत:

प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण: 25 डिसेंबर 1876 रोजी कराची (तेव्हा ब्रिटिश भारत, आता पाकिस्तान) येथे जन्मलेले जिनाह यांनी लंडनमधील लिंकन इन येथे बॅरिस्टरचे प्रशिक्षण घेतले. भारतात परतल्यानंतर ते मुंबईत एक यशस्वी वकील बनले.

प्रारंभिक राजकीय कारकीर्द आणि हिंदू-मुस्लिम एकता: सुरुवातीला, जिनाह भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये हिंदू-मुस्लिम एकतेचे कट्टर पुरस्कर्ते होते. ते 1906 मध्ये काँग्रेसमध्ये आणि नंतर 1913 मध्ये ऑल-इंडिया मुस्लिम लीगमध्ये सामील झाले, दोन्ही समुदायांमधील दरी कमी करण्यासाठी त्यांनी काम केले.

"हिंदू-मुस्लिम एकतेचे दूत": सहकार्य वाढवण्याच्या त्यांच्या प्रयत्नांमुळे 1916 चा लखनौ करार झाला, जो घटनात्मक सुधारणांवर काँग्रेस आणि मुस्लिम लीग यांच्यातील एक महत्त्वाचा करार होता, ज्यामुळे त्यांना सरोजिनी नायडूंकडून "हिंदू-मुस्लिम एकतेचे दूत" ही पदवी मिळाली.

काँग्रेस आणि गांधींशी मतभेद: जिनाह यांचा घटनात्मक दृष्टिकोन महात्मा गांधींच्या असहकार चळवळ आणि मोठ्या प्रमाणावरच्या सविनय कायदेभंग चळवळीपासून अधिकाधिक दूर गेला. या वैचारिक मतभेदांमुळे त्यांनी 1920 मध्ये काँग्रेसचा राजीनामा दिला.

मुस्लिम लीगचे नेतृत्व: काँग्रेसमधून बाहेर पडल्यानंतर, जिनाह यांनी ऑल-इंडिया मुस्लिम लीगमध्ये अधिक प्रमुख भूमिका बजावली. त्यांनी ब्रिटिश भारतातील मुस्लिमांचे राजकीय हक्क आणि हितसंबंध स्पष्ट करण्यासाठी आणि त्यांचे संरक्षण करण्यासाठी काम केले.

जिनाह यांचे चौदा मुद्दे (1929): नेहरू रिपोर्टला प्रतिसाद म्हणून, जिनाह यांनी आपले "चौदा मुद्दे" मांडले, ज्यात स्वतंत्र मतदारसंघ, पुरेसे प्रतिनिधित्व आणि प्रांतीय स्वायत्तता यासह मुस्लिम हक्कांची वकिली करणारे घटनात्मक प्रस्ताव होते. हे मुद्दे मुस्लिम लीगसाठी एक जाहीरनामा बनले आणि काँग्रेसशी "मार्गभेद" झाल्याचे एक महत्त्वपूर्ण चिन्ह बनले.

स्वतंत्र मुस्लिम राज्यासाठी वकिली: मुस्लिमांसाठी पुरेसे संरक्षण असलेल्या एकसंध स्वतंत्र भारताच्या प्रयत्नांना अडचणी येत असताना, जिनाह यांनी अधिकाधिक "द्वि-राष्ट्र सिद्धांत" (Two-Nation Theory) चा पुरस्कार केला, ज्यात हिंदू आणि मुस्लिम दोन वेगळी राष्ट्रे आहेत ज्यांना स्वतंत्र मातृभूमीची आवश्यकता आहे.

लाहोर ठराव (1940): जिनाह यांच्या नेतृत्वाखाली, मुस्लिम लीगने लाहोर ठराव मंजूर केला, ज्यामध्ये ब्रिटिश भारताच्या वायव्य आणि पूर्वेकडील भागांमध्ये स्वतंत्र मुस्लिम राज्याची औपचारिक मागणी करण्यात आली. यामुळे पाकिस्तानच्या मागणीकडे निर्णायक बदल झाला.

पाकिस्तानचे संस्थापक आणि पहिले गव्हर्नर-जनरल: जिनाह यांनी ब्रिटिश आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसशी भारताच्या फाळणीसाठी यशस्वीपणे वाटाघाटी केल्या. 14 ऑगस्ट 1947 रोजी पाकिस्तानला स्वातंत्र्य मिळाले आणि जिनाह त्याचे पहिले गव्हर्नर-जनरल बनले, त्यांच्या मृत्यूपर्यंत त्यांनी या पदावर काम केले.

"कायदे-आझम" (महान नेता) आणि "बाबा-ए-कौम" (राष्ट्राचे जनक): पाकिस्तानमध्ये, जिनाह यांना स्वतंत्र राज्याच्या निर्मितीमधील त्यांच्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेसाठी "कायदे-आझम" (महान नेता) आणि "बाबा-ए-कौम" (राष्ट्राचे जनक) म्हणून आदराने पाहिले जाते. त्यांचा वाढदिवस, 25 डिसेंबर, पाकिस्तानमध्ये राष्ट्रीय सुट्टी असते.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-11.08.2025-सोमवार.
===========================================