संत सेना महाराज-गांजा भांग अफू घेऊ नका सुरा। दारिद्र संसार आणात ते-1-

[Atul Kaviraje]

                         "संत चरित्र"
                         ------------

        संत सेना महाराज-

कोणताही पुरुष जेव्हा व्यसनाच्या आधीन होतो, त्याच्या संसाराला लवकरच अवकळा पोहोचते, वाईट मार्ग धरणाऱ्या कोणाचेही आयुष्य सुखी होत नाही. असा रोकडा उपदेश, उद्बोधन सेनाजी करतात.

"गांजा भांग अफू घेऊ नका सुरा। दारिद्र संसार आणात ते॥

रांडबाजी आणि खेळू नका जुगार। भांडण बाजार दुष्ट वाणी ॥

धनजाय अब्रुहीन होय बल। शरीराचे हाल दुःख भोगील॥

सेना म्हणे करा हरिनामे व्यसन। भगवंताचे गुण आचरावे॥"

संत सेना महाराजांचा हा अभंग मानवी जीवनाला योग्य दिशा देणारा एक महत्त्वाचा उपदेश आहे. या अभंगातून महाराज व्यसनाधीनता आणि वाईट सवयींचे दुष्परिणाम सांगून, हरिनामाच्या व्यसनाचे महत्त्व पटवून देतात. जीवनात आनंद आणि शांती मिळवण्यासाठी कोणत्या गोष्टी टाळल्या पाहिजेत आणि कोणत्या गोष्टी अंगीकारल्या पाहिजेत, याचे सखोल मार्गदर्शन या अभंगात मिळते.

पहिल्या कडव्याचा अर्थ आणि विवेचन
"गांजा भांग अफू घेऊ नका सुरा। दारिद्र्य संसार आणीत ते॥"

अर्थ: संत सेना महाराज सांगतात की गांजा, भांग, अफू आणि दारू (सुरा) यांसारखी नशा करणारी द्रव्ये सेवन करू नका. कारण, ही व्यसने तुमच्या संसारात गरिबी आणि दारिद्र्य आणतात.

सखोल विवेचन: हे कडवे व्यसनांच्या आर्थिक दुष्परिणामांवर प्रकाश टाकते. कोणत्याही प्रकारच्या व्यसनामुळे व्यक्तीच्या कमाईचा मोठा भाग व्यसनांवर खर्च होतो. उदाहरणार्थ, एखादा व्यक्ती दारू किंवा गांजावर रोज पैसे खर्च करत असेल, तर त्याच्या कुटुंबाच्या मूलभूत गरजा (अन्न, शिक्षण, आरोग्य) पूर्ण करण्यासाठी पैसे शिल्लक राहत नाहीत. यामुळे घरात उपासमार, मुलांच्या शिक्षणात अडथळे, आणि आरोग्याच्या समस्या निर्माण होतात. दारिद्र्य हे केवळ पैशाचे नसते, तर ते सामाजिक आणि मानसिक देखील असते. व्यसनी व्यक्ती समाजात मान गमावते आणि कुटुंबामध्येही त्याचे स्थान कमी होते. अशाप्रकारे, ही व्यसने केवळ आर्थिकच नव्हे, तर सामाजिक आणि कौटुंबिक दारिद्र्यही आणतात.

दुसऱ्या कडव्याचा अर्थ आणि विवेचन
"रांडबाजी आणि खेळू नका जुगार। भांडण बाजार दुष्ट वाणी ॥"

अर्थ: दुसऱ्या कडव्यात महाराज सांगतात की व्यभिचार (रांडबाजी) आणि जुगार यांसारखे वाईट खेळ खेळू नका. कारण यामुळे घरात आणि समाजात भांडणे आणि कलह वाढतो, तसेच तुमची वाणी कठोर आणि दुष्ट बनते.

सखोल विवेचन: हे कडवे व्यसनांच्या सामाजिक आणि नैतिक दुष्परिणामांवर लक्ष केंद्रित करते. जुगार खेळणाऱ्या व्यक्तीची आर्थिक स्थिती तर बिघडतेच, पण त्यासोबतच त्याच्यावर कर्जाचा डोंगर वाढतो. यामुळे घरात रोज वादविवाद होतात. जुगाराच्या नादात लोक आपली मालमत्ता, घर आणि कुटुंबातील वस्तू देखील गमावतात. यातून कुटुंबात प्रेम आणि आपुलकी कमी होऊन संशयाचे वातावरण निर्माण होते.

त्याचप्रमाणे, व्यभिचार (रांडबाजी) हा एक गंभीर नैतिक गुन्हा आहे. यामुळे कुटुंबातील शांतता भंग होते, विश्वास तुटतो आणि नात्यांमध्ये कटुता येते. या दोन्ही गोष्टींमुळे व्यक्तीचे मन शांत राहत नाही आणि त्याचे बोलणे कठोर आणि असभ्य (दुष्ट वाणी) होते. समाजात अशा व्यक्तीला मान मिळत नाही आणि त्याला उपेक्षा सहन करावी लागते.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-05.09.2025-शुक्रवार.
===========================================