संत सेना महाराज-गांजा भांग अफू घेऊ नका सुरा। दारिद्र संसार आणात ते-2-

[Atul Kaviraje]

                         "संत चरित्र"
                         ------------

        संत सेना महाराज-

तिसऱ्या कडव्याचा अर्थ आणि विवेचन
"धनजाय अब्रुहीन होय बल। शरीराचे हाल दुःख भोगील॥"

अर्थ: संत सेना महाराज सांगतात की या वाईट सवयींमुळे आपले धन तर जातेच, पण आपली इज्जत (अब्रू) आणि शक्ती (बल) देखील नष्ट होते. परिणामी, शरीराला अनेक कष्ट आणि दु:ख भोगावे लागते.

सखोल विवेचन: हे कडवे व्यसनांचे शारीरिक आणि मानसिक दुष्परिणाम स्पष्ट करते. व्यसनाधीनतेमुळे व्यक्तीची आर्थिक स्थिती ढासळते (धनजाय), त्याचबरोबर समाजात त्याची प्रतिष्ठा (अब्रू) कमी होते. लोक अशा व्यक्तीला वाईट नजरेने पाहू लागतात आणि त्याच्याशी संबंध ठेवणे टाळतात. व्यसनामुळे शरीराची ताकद (बल) कमी होते, कारण नशा करणारे पदार्थ शरीराला आतून पोखरून काढतात. उदाहरणार्थ, दारूचे अतिसेवन यकृत आणि मूत्रपिंडाचे आजार निर्माण करते, तर तंबाखू आणि सिगारेट फुफ्फुसांचे नुकसान करतात. यामुळे शरीर कमजोर होते, व्यक्तीला विविध आजार होतात आणि त्याला शारीरिक दु:ख भोगावे लागते. हे सर्व दु:ख केवळ शरीरापुरते मर्यादित राहत नाही, तर ते मानसिक आणि भावनिक दुःखालाही कारणीभूत ठरते.

चौथ्या कडव्याचा अर्थ आणि विवेचन
"सेना म्हणे करा हरिनामे व्यसन। भगवंताचे गुण आचरावे॥"

अर्थ: संत सेना महाराज सांगतात की या सर्व वाईट व्यसनांना सोडून तुम्ही हरिनामाचे व्यसन करा. देवाचे नाव घ्या आणि भगवंताच्या गुणांचे आचरण करा.

सखोल विवेचन: हे कडवे या अभंगाचा सार आहे. संत सेना महाराज केवळ वाईट गोष्टी सोडून देण्याविषयी बोलत नाहीत, तर त्याऐवजी चांगल्या गोष्टी स्वीकारण्याचा मार्गही दाखवतात. 'हरिनामाचे व्यसन' ही एक सुंदर कल्पना आहे. ज्याप्रमाणे एखादी व्यक्ती दारू किंवा जुगाराच्या व्यसनात पूर्णपणे बुडून जाते, त्याचप्रमाणे तुम्ही भगवंताच्या नामात आणि त्याच्या गुणांच्या चिंतनात मग्न व्हा.

हरिनाम घेतल्याने मन शांत होते आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळते. यामुळे व्यक्तीच्या विचारात आणि कृतीत बदल होतो. भगवंताचे गुण आचरणे म्हणजे प्रेम, दया, क्षमा, प्रामाणिकपणा, आणि परोपकार यांसारख्या सद्गुणांना आपल्या जीवनात स्थान देणे. जेव्हा एखादी व्यक्ती देवाचे नाव घेते आणि त्याच्या गुणांनुसार वागते, तेव्हा तिच्या जीवनातून नकारात्मकता दूर होते. असे जीवन जगल्याने व्यक्तीला खरा आनंद आणि समाधान मिळते, ज्यामुळे त्याला कोणत्याही प्रकारच्या व्यसनाची गरज वाटत नाही.

समारोप आणि निष्कर्ष
संत सेना महाराजांचा हा अभंग मानवी जीवनासाठी एक अमूल्य मार्गदर्शन आहे. ते केवळ नकारात्मक गोष्टी सांगत नाहीत, तर त्यांवर सकारात्मक उपायही देतात. या अभंगातून मिळणारा निष्कर्ष असा आहे की, दारू, गांजा, जुगार आणि व्यभिचार यांसारख्या वाईट सवयी माणसाचे जीवन उद्ध्वस्त करतात. त्या सवयींमुळे व्यक्तीची आर्थिक, सामाजिक, मानसिक आणि शारीरिक हानी होते. हे सर्व टाळण्यासाठी आणि जीवनात खरे सुख मिळवण्यासाठी, आपण हरिनामाचे व्यसन लावून घ्यावे आणि भगवंताच्या गुणांनुसार आपले आचरण ठेवावे. यामुळे आपले जीवन सुखी, शांत आणि समाधानी होईल. संतांचा हा उपदेश आजही तितकाच प्रासंगिक आहे.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-05.09.2025-शुक्रवार.
===========================================