सर्वपल्ली राधाकृष्णन जन्म: ५ सप्टेंबर १८८८ — भारतीय तत्वज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ-1-👶

[Atul Kaviraje]

सर्वपल्ली राधाकृष्णन

जन्म: ५ सप्टेंबर १८८८ — भारतीय तत्वज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ, भारताचे दुसरे राष्ट्रपती आणि पहिले उपराष्ट्रपती-

दिनांक: ०५ सप्टेंबर

सर्वपल्ली राधाकृष्णन: एक दूरदृष्टीचे शिक्षणतज्ज्ञ आणि राष्ट्रनिर्माता 📚🇮🇳

परिचय: 💡
भारताच्या इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी होऊन गेली, ज्यांनी आपल्या विचारांनी, कार्यांनी आणि दूरदृष्टीने देशाच्या प्रगतीला दिशा दिली. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन हे अशाच एक महान विभूती होते, ज्यांचा जन्म ५ सप्टेंबर १८८८ रोजी तामिळनाडूतील तिरुत्तनी येथे झाला. ते केवळ एक तत्त्वज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ नव्हते, तर भारताचे दुसरे राष्ट्रपती आणि पहिले उपराष्ट्रपती म्हणून त्यांनी देशाची सेवा केली. त्यांचे जीवन हे ज्ञान, त्याग आणि राष्ट्रप्रेमाचे प्रतीक होते. त्यांच्या जन्मादिवशी, म्हणजेच ५ सप्टेंबर रोजी, 'शिक्षक दिन' साजरा करून भारत त्यांच्या कार्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करतो.

१. जन्म, प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षणाकडे ओढा 👶📖
अ) जन्म आणि कुटुंब: डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्म ५ सप्टेंबर १८८८ रोजी तिरुत्तनी, मद्रास प्रेसिडेन्सी (सध्याचे तामिळनाडू) येथे एका सामान्य तेलगू ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील सर्वपल्ली वीरास्वामी आणि आई सीताम्मा होती. कुटुंबात धार्मिक आणि पारंपरिक वातावरण होते, ज्याचा त्यांच्या बालमनावर मोठा प्रभाव पडला.

ब) प्रारंभिक शिक्षण: त्यांचे प्राथमिक शिक्षण स्थानिक शाळेत झाले. लहानपणापासूनच त्यांना अभ्यासात विशेष रुची होती आणि त्यांची बुद्धिमत्ता इतरांपेक्षा वेगळी होती.

क) तत्वज्ञानाकडे ओढा: वयाच्या १७ व्या वर्षी त्यांनी मद्रास ख्रिश्चन कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला आणि तत्त्वज्ञान हा विषय निवडला. येथेच त्यांची भारतीय आणि पाश्चात्त्य तत्त्वज्ञानाशी ओळख झाली. तत्त्वज्ञानाचे सखोल ज्ञान आणि त्यावरील त्यांचे विचार कालांतराने त्यांना एक महान तत्त्वज्ञ म्हणून ओळख मिळवून देणारे ठरले. त्यांची 'द फिलॉसॉफी ऑफ रवींद्रनाथ टागोर' (The Philosophy of Rabindranath Tagore) ही पदव्युत्तर पदवीसाठीची प्रबंधिका खूप गाजली.

२. शिक्षण आणि तत्वज्ञानातील योगदान 🎓✨
अ) प्राध्यापक म्हणून कारकीर्द: १९०९ मध्ये मद्रास प्रेसिडेन्सी कॉलेजमध्ये तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून त्यांनी आपल्या शैक्षणिक कारकिर्दीला सुरुवात केली. पुढे म्हैसूर विद्यापीठ, कलकत्ता विद्यापीठातही त्यांनी तत्त्वज्ञानाचे अध्यापन केले. ऑक्सफर्ड विद्यापीठातही त्यांना सन्माननीय प्राध्यापक म्हणून नियुक्त करण्यात आले. 🌍

ब) भारतीय तत्वज्ञानाचा प्रसार: त्यांनी भारतीय तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास केला आणि पाश्चात्त्य जगात त्याचा प्रसार केला. त्यांच्या मते, भारतीय तत्त्वज्ञान हे केवळ धार्मिक कर्मकांड नसून, ते मानवी जीवनाच्या मूलभूत प्रश्नांची उत्तरे देणारे एक सखोल ज्ञानशास्त्र आहे.

क) महान ग्रंथ आणि लेखन: 'इंडियन फिलॉसॉफी' (Indian Philosophy), 'द हिंदू व्ह्यू ऑफ लाइफ' (The Hindu View of Life), 'ईस्ट अँड वेस्ट इन रिलिजन' (East and West in Religion) असे अनेक महत्त्वपूर्ण ग्रंथ त्यांनी लिहिले. त्यांच्या लेखनातून त्यांनी भारतीय संस्कृती, अध्यात्म आणि नैतिक मूल्यांचे महत्त्व जगाला पटवून दिले.

३. एक आदर्श शिक्षक 👨�🏫💖
अ) शिक्षक दिनाचे महत्त्व: डॉ. राधाकृष्णन हे शिक्षकांप्रती अत्यंत आदर बाळगत होते. एकदा त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी त्यांचा वाढदिवस साजरा करण्याची इच्छा व्यक्त केली, तेव्हा त्यांनी सांगितले की माझा वाढदिवस साजरा करण्याऐवजी तो 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा केला, तर मला अधिक आनंद होईल. तेव्हापासून, ५ सप्टेंबर हा दिवस भारतात 'शिक्षक दिन' म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस शिक्षकांच्या त्यागाला आणि योगदानाला सलाम करतो. 🍎

ब) विद्यार्थ्यांवरील प्रभाव: ते केवळ पुस्तकी ज्ञान देणारे शिक्षक नव्हते, तर विद्यार्थ्यांमध्ये नैतिकता, चारित्र्य आणि विचारांची रुजवणूक करणारे होते. त्यांच्या शिकवणीतून अनेक विद्यार्थी प्रेरित झाले आणि त्यांनी विविध क्षेत्रांत यश मिळवले.

क) शिकवण्याची अनोखी पद्धत: त्यांची शिकवण्याची पद्धत अतिशय प्रभावी होती. ते केवळ व्याख्याने देत नव्हते, तर विद्यार्थ्यांशी संवाद साधून, त्यांना विचार करायला लावून विषय अधिक सोप्या पद्धतीने समजावून सांगत असत.

४. राजकीय कारकीर्द आणि उपराष्ट्रपतीपद 🏛�🗣�
अ) सोव्हिएत युनियनमधील राजदूत: १९४९ मध्ये त्यांना सोव्हिएत युनियनमधील भारताचे राजदूत म्हणून नियुक्त करण्यात आले. शीतयुद्धाच्या काळात सोव्हिएत युनियनशी संबंध प्रस्थापित करणे हे एक मोठे आव्हान होते, परंतु राधाकृष्णन यांनी आपल्या मुत्सद्देगिरीने हे कार्य यशस्वीपणे पार पाडले. 🇷🇺

ब) पहिले उपराष्ट्रपती: १९५२ मध्ये त्यांची भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती म्हणून निवड झाली. या पदावर त्यांनी १० वर्षे (१९५२-१९६२) यशस्वीपणे काम केले. संसदेत त्यांनी अनेक महत्त्वाच्या चर्चांमध्ये सहभाग घेतला आणि आपले प्रज्ञावंत विचार मांडले.

क) राजकीय चातुर्य: राजकारणात असूनही त्यांनी आपले नैतिक आणि तात्त्विक विचार कधीच सोडले नाहीत. राजकारण हे केवळ सत्तेचे साधन नसून, ते लोककल्याणाचे माध्यम आहे, असे त्यांचे मत होते.

इमोजी सारांश: 👶📚👨�🏫🇮🇳✨🌍☮️🧠💖

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-05.09.2025-शुक्रवार.
===========================================