पर्युषण पर्वचा समारोप: क्षमा आणि आत्म-शुद्धीचा महाउत्सव-🙏🌟❤️

[Atul Kaviraje]

पर्युषण पर्व समाप्ती -दिगंबर-

पर्युषण पर्वचा समारोप: क्षमा आणि आत्म-शुद्धीचा महाउत्सव-

पर्युषण पर्व, जैन धर्माचा एक महत्त्वाचा आणि पवित्र उत्सव आहे, जो दरवर्षी भाद्रपद महिन्यात साजरा केला जातो. दिगंबर जैन परंपरेत हा उत्सव दहा दिवसांपर्यंत चालतो, ज्याला दसलक्षण धर्म असे म्हणतात. या दहा दिवसांमध्ये, जैन अनुयायी आत्म-चिंतन, तप, त्याग आणि क्षमेच्या माध्यमातून आपल्या आत्म्याला शुद्ध करण्याचा प्रयत्न करतात. या वर्षी, 06 सप्टेंबर, शनिवार रोजी या महान उत्सवाचा समारोप झाला, जो क्षमापना दिवस म्हणून साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ उत्सवाच्या समाप्तीचे प्रतीक नाही, तर तो आपल्याला जीवनात क्षमा आणि मैत्रीचे महत्त्वही शिकवतो. 🙏✨

1. पर्युषण पर्वचे महत्त्व
पर्युषण पर्व 'परि' (चारही बाजूंनी) आणि 'उष्ण' (वास करणे) या दोन शब्दांपासून बनलेला आहे, ज्याचा अर्थ आत्म्यात निवास करणे असा आहे. हा आत्म्याच्या जवळ जाण्याचा, आपल्या चुका ओळखण्याचा आणि त्या सुधारण्याचा काळ आहे. हा उत्सव आपल्याला बाह्य जगातून दूर होऊन आंतरिक शांती आणि आत्म-शुद्धीवर लक्ष केंद्रित करण्याची संधी देतो. 🕊�🧘�♀️

2. दसलक्षण धर्म: दहा महागुण
दिगंबर जैन परंपरेत पर्युषण पर्वला दसलक्षण धर्म म्हणून ओळखले जाते, ज्यात दहा दिवसांपर्यंत दहा उत्कृष्ट गुणांचे पालन केले जाते. हे गुण असे आहेत:

उत्तम क्षमा: रागाचा त्याग करणे.

उत्तम मार्दव: अभिमान आणि अहंकाराचा त्याग.

उत्तम आर्जव: सरलता आणि निष्कपटता.

उत्तम शौच: मन, वचन आणि कर्माची पवित्रता.

उत्तम सत्य: सत्य बोलणे.

उत्तम संयम: इंद्रियांवर नियंत्रण.

उत्तम तप: आत्म-नियंत्रण आणि इच्छांवर विजय.

उत्तम त्याग: सांसारिक वस्तूंचा त्याग.

उत्तम आकिंचन्य: परिग्रहाचा त्याग.

उत्तम ब्रह्मचर्य: ब्रह्मचर्याचे पालन.
या दहा गुणांचे पालन करून भक्त आपली आत्मा निर्मळ बनवण्याचा प्रयत्न करतात. 🔟🌟

3. क्षमापना दिवस: मैत्रीचे प्रतीक
उत्सवाच्या शेवटच्या दिवशी, ज्याला क्षमापना दिवस म्हणतात, सर्वजण एकमेकांकडून झालेल्या चुकांसाठी क्षमा मागतात आणि एकमेकांना क्षमा करतात. हा दिवस 'मिच्छामि दुक्कड़म्' च्या घोषणेसह साजरा केला जातो, ज्याचा अर्थ "माझे सर्व दुष्ट कर्म व्यर्थ असोत." ही फक्त एक औपचारिकता नाही, तर मनापासून केलेले आत्म-शुद्धीचे कार्य आहे. हा दिवस आपल्याला शिकवतो की क्षमा करणे आणि क्षमा मागणे दोन्हीही महान गुण आहेत. 🤝❤️

4. भक्तिभाव आणि उदाहरणे
पर्युषण पर्वामध्ये भक्तीचा एक अनोखा भाव पाहायला मिळतो. लोक मंदिरात जातात, पूजा-पाठ करतात आणि धार्मिक ग्रंथांचे स्वाध्याय करतात. यावेळी "आगम" (जैन शास्त्र) चे वाचन केले जाते आणि विद्वान या शास्त्रांचा सार भक्तांना समजावून सांगतात. भक्तगण सात्विक भोजन घेतात आणि काही लोक उपवासही करतात, ज्याला "अठाई" किंवा "दसलक्षण तप" म्हणतात. या भक्ती आणि त्यागाचा उद्देश आपल्या आत्म्याला संसाराच्या विकारांपासून मुक्त करणे आहे. 🙏💖

5. प्रतीक आणि चिन्हे
हात जोडणे: हे नम्रता आणि क्षमा मागण्याचे प्रतीक आहे. (🙏)

सूर्य आणि कमळ: सूर्य ज्ञानाचे प्रतीक आहे आणि कमळ आत्म्याच्या पवित्रतेचे प्रतीक आहे, जे चिखलातही फुलते. (☀️🌸)

जैन ध्वज: हे अहिंसा, क्षमा आणि शांततेचे प्रतीक आहे. (🏳�)

स्वस्तिक: हे आत्म-शुद्धी आणि चार गतींपासून मुक्तीचे प्रतीक आहे. (⚛️)

6. पर्युषणच्या समाप्तीचा प्रभाव
उत्सवानंतरही, त्याचा प्रभाव आयुष्यभर राहतो. क्षमा आणि मैत्रीचा भाव आपल्या मनात कायमस्वरूपी स्थापित होतो. लोक आपल्या जीवनात साधेपणा, संयम आणि अहिंसेच्या सिद्धांतांचे पालन करण्याचा प्रयत्न करतात. हा उत्सव आपल्याला शिकवतो की खरे सुख बाह्य सुखांमध्ये नाही, तर आंतरिक शांती आणि आत्म-शुद्धीत आहे. 😊✨

7. आत्म-चिंतन आणि संकल्प
पर्युषणच्या समाप्तीचा दिवस आपल्याला आपण केलेल्या संकल्पांचे पुन्हा मूल्यांकन करण्याची संधी देतो. आपण रागाचा त्याग करू शकलो का? आपण अहंकारापासून मुक्त झालो का? या प्रश्नांची उत्तरे आपल्याला आत्म-मंथनातून मिळतात. ही नवीन आणि चांगले संकल्प घेण्याची वेळ आहे. 🤔✍️

8. समुदाय आणि एकता
हा उत्सव समाजात एकता आणि सद्भावना वाढवतो. सर्व लोक एकत्र येऊन धार्मिक विधींमध्ये भाग घेतात, ज्यामुळे सामाजिक बंध मजबूत होतात. एकमेकांकडून क्षमा मागण्याची आणि देण्याची परंपरा समाजात प्रेम आणि सौहार्दाचे वातावरण निर्माण करते. 🫂💖

9. भविष्याची तयारी
पर्युषण पर्वाची समाप्ती आपल्याला पुढील वर्षासाठी तयार करते. हे आपल्याला स्वच्छ मन आणि शुद्ध हृदयाने नवीन जीवनाची सुरुवात करण्यास प्रेरित करते. आपण आपल्या चुकांमधून शिकतो आणि भविष्यात त्या पुन्हा न करण्याचा संकल्प घेतो. 🌱➡️

10. सारांश
पर्युषण पर्व, विशेषतः दसलक्षण पर्वाची समाप्ती, फक्त एक धार्मिक विधी नाही, तर तो आत्म-सुधार, क्षमा आणि प्रेमाचा एक गहन अनुभव आहे. हे आपल्याला शिकवतो की जीवनातील सर्वात मोठी संपत्ती आपल्या आत्म्याची पवित्रता आणि इतरांप्रति आपले वर्तन आहे. मिच्छामि दुक्कड़म्! 🙏🌟❤️

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-06.09.2025-शनिवार.
===========================================