मराठी लेख - अंबाबाई नवरात्र संगीत महोत्सव, मिरज-1-

[Atul Kaviraje]

मराठी लेख - अंबाबाई नवरात्र संगीत महोत्सव, मिरज-

दिनांक: २२ सप्टेंबर, २०२५
वार: सोमवार

जय माता दी! 🙏

मिरज, महाराष्ट्रातील एक असे शहर आहे जे केवळ त्याच्या ऐतिहासिक वारशासाठीच नव्हे, तर हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताचे एक प्रमुख केंद्र म्हणूनही ओळखले जाते. जेव्हा भक्ती आणि संगीताचा संगम होतो, तेव्हा एका अद्भुत उत्सवाचा जन्म होतो - अंबाबाई नवरात्र संगीत महोत्सव. हा महोत्सव, जो शारदीय नवरात्रीदरम्यान अंबाबाई मंदिरात आयोजित केला जातो, केवळ एक धार्मिक कार्यक्रम नाही, तर कला, संस्कृती आणि भक्तीचे एक अनुपम उदाहरण आहे.

१. प्रस्तावना आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
मिरज येथील अंबाबाई मंदिर, ज्याला 'जागृत देवस्थान' मानले जाते, नवरात्रीच्या नऊ दिवसांमध्ये भक्ती आणि संगीताच्या सुरांनी दुमदुमून जाते. हा संगीत महोत्सव शतकानुशतके जुन्या परंपरेचा भाग आहे, जो संगीताच्या माध्यमातून देवीच्या आराधनेवर भर देतो.

मिरजचे संगीत केंद्र: मिरज आपल्या सतार, तानपुरा आणि इतर वाद्य यंत्रांच्या निर्मितीसाठी जगप्रसिद्ध आहे. यामुळेच, येथील अंबाबाई नवरात्र संगीत महोत्सव एक स्वाभाविक आणि महत्त्वपूर्ण आयोजन बनले आहे. 🎶

कला आणि भक्तीचा संगम: हा महोत्सव या गोष्टीचा पुरावा आहे की कला आणि भक्ती एकमेकांपासून वेगळ्या नाहीत, तर त्या एकाच आध्यात्मिक प्रवासाचे दोन वेगवेगळे पैलू आहेत. 🎻

२. महोत्सवाचा प्रारंभ: घटस्थापना आणि सुरांचे आवाहन
नवरात्रीचा पहिला दिवस, म्हणजे घटस्थापना, या संगीत महोत्सवाचा अधिकृत प्रारंभ असतो. हा दिवस पवित्र विधी आणि संगीतमय वातावरणाने सुरू होतो.

घटस्थापनेचे महत्त्व: मंदिरात मंत्रोच्चाराच्या दरम्यान कलश स्थापित केला जातो. हा कलश नवीन जीवन आणि निसर्गाच्या ऊर्जेचे प्रतीक आहे. 🌱

प्रारंभिक संगीत सभा: घटस्थापनेनंतर लगेचच, मंदिर परिसरात पहिल्या संगीत सभेचे आयोजन केले जाते, ज्यात स्थानिक आणि आमंत्रित कलाकार देवीच्या सन्मानार्थ भक्ती संगीत सादर करतात. 🎼

३. संगीताच्या विविध शैली
नऊ दिवस चालणाऱ्या या महोत्सवात, हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीताच्या विविध शैलींचे प्रदर्शन केले जाते, ज्यामुळे तो कलाप्रेमी आणि भक्तांसाठी एक अविस्मरणीय अनुभव बनतो.

ख्याल आणि ध्रुपद: सकाळ आणि संध्याकाळच्या सभांमध्ये कलाकार शास्त्रीय रागांमध्ये ख्याल आणि ध्रुपद सादर करतात, जे देवीच्या मोठेपणाचे वर्णन करतात.

भजन आणि ठुमरी: भक्तीने भरलेली भजनं आणि भावपूर्ण ठुमरी सुद्धा या महोत्सवाचा भाग असतात, जे थेट श्रोत्यांच्या हृदयाला स्पर्श करतात. ❤️

४. पारंपरिक वाद्य यंत्रांचा नाद
या महोत्सवात, भारतीय पारंपरिक वाद्य यंत्रांचा गोड नाद संपूर्ण वातावरण संगीतमय बनवतो.

सतार आणि तानपुरा: मिरजच्या कारागिरांनी बनवलेल्या सतार आणि तानपुऱ्याचा मधुर आवाज भक्तांना एक दिव्य अनुभव प्रदान करतो. 🎸

तबला आणि पखावज: तबला आणि पखावजची थाप संगीतात लय आणि ऊर्जा भरते, ज्यामुळे श्रोते पूर्णपणे मंत्रमुग्ध होतात. 🥁

५. प्रसाद वितरण आणि अन्नदान
संगीतासोबतच, भक्ती आणि सेवेची भावना देखील या महोत्सवाचा एक महत्त्वाचा भाग आहे.

सामुदायिक भोजन: दररोज, मंदिरात भक्तांसाठी स्वादिष्ट प्रसाद आणि जेवणाची व्यवस्था केली जाते. हे आयोजन भक्तांमध्ये ऐक्य आणि बंधुत्वाला प्रोत्साहन देते. 🍲

सेवेचे महत्त्व: अनेक स्वयंसेवक या अन्नदान सेवेत निःस्वार्थपणे भाग घेतात, ज्यामुळे हा महोत्सव आणखी अर्थपूर्ण बनतो.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-22.09.2025-सोमवार.
===========================================