ससा (Rabbit)-1-

[Atul Kaviraje]

जागतिक ज्ञानकोश: ससा (Rabbit)-

ससा (Rabbit), ज्याला सामान्यतः ससा असेही म्हणतात, लेपोरिडे (Leporidae) कुटुंबातील एक लहान, बिळात राहणारा सस्तन प्राणी आहे. तो त्याच्या लांब उड्या, लांब कान आणि चपळाईसाठी ओळखला जातो. जगभरात त्याच्या अनेक प्रजाती आढळतात, ज्या विविध परिसंस्थेचा (ecosystems) भाग आहेत. 🐇🥕

1. वैज्ञानिक वर्गीकरण आणि प्रजाती (Scientific Classification and Species) 🔬
सशांना ऑर्डर लॅगोमॉर्फा (Lagomorpha) मध्ये वर्गीकृत केले आहे, ज्यात पिका (pika) आणि ससा (hare) यांचाही समावेश आहे.

कुटुंब: लेपोरिडे (Leporidae)

प्रजाती: जगभरात सशांच्या सुमारे 50 प्रजाती आहेत, ज्यात युरोपीयन ससा (European rabbit), कॉटनटेल ससा (Cottontail rabbit) आणि अमाम ससा (Amami rabbit) सर्वात प्रसिद्ध आहेत.

ससा विरुद्ध ससा (Rabbit vs. Hare): 🐇↔️ ससे सहसा बिळांमध्ये राहतात आणि त्यांची पिल्ले जन्माच्या वेळी आंधळी आणि केस नसलेली असतात, तर ससे खुल्या जागेत राहतात आणि त्यांची पिल्ले जन्माच्या वेळीच पूर्णपणे विकसित होतात.

2. शारीरिक वैशिष्ट्ये (Physical Characteristics) 🦵
सशांची शारीरिक रचना त्यांना शिकारींपासून वाचण्यासाठी आणि बिळे खोदण्यासाठी अनुकूल बनवते.

कान: 👂 त्यांचे कान खूप लांब असतात जे ऐकण्याची क्षमता वाढवतात आणि शरीराचे तापमान नियंत्रित करण्यास मदत करतात.

डोळे: 👁� त्यांचे डोळे डोक्याच्या दोन्ही बाजूला असतात, ज्यामुळे त्यांना सुमारे 360 अंशांचे दृश्य क्षेत्र मिळते.

पाय: 🏃�♂️ त्यांचे मागचे पाय खूप मजबूत आणि लांब असतात, जे त्यांना वेगाने धावण्यास आणि उडी मारण्यास मदत करतात.

दात: 🦷 त्यांचे दात सतत वाढत राहतात, त्यामुळे त्यांना नेहमी काहीतरी चघळत राहावे लागते.

3. निवासस्थान आणि वर्तन (Habitat and Behavior) 🏞�
ससे जगभरातील विविध निवासस्थानांमध्ये आढळतात.

निवासस्थान: 🏞� ते गवताळ प्रदेश, जंगले, दलदलीची जमीन आणि वाळवंटात राहतात.

बिळे तयार करणे (Burrowing): 🏡 ससे जमिनीत बिळे खोदून राहतात, ज्यांना वॉरेन (warren) म्हणतात. ही बिळे त्यांना शिकारींपासून आणि खराब हवामानापासून वाचवतात.

सामाजिक वर्तन: 👨�👩�👧�👦 हे सामाजिक प्राणी आहेत आणि अनेकदा मोठ्या गटांमध्ये राहतात.

श्वास घेणे: 👃 ससे नाकाद्वारे श्वास घेतात; जर ते तोंडाने श्वास घेत असतील, तर ते आजाराचे लक्षण असू शकते.

4. आहार (Diet) 🥕
ससे शाकाहारी असतात.

मुख्य आहार: 🥕 त्यांचा मुख्य आहार गवत, शेंगा आणि हिरवी पाने आहे.

सेकोट्रॉफी (Cecotrophy): 💩 ते एका विशिष्ट प्रकारची मऊ विष्ठा खातात, ज्याला सेकोट्रोफ म्हणतात. हे त्यांना अन्नातील पोषक तत्वे पूर्णपणे शोषून घेण्यास मदत करते.

5. प्रजनन (Reproduction) 💖
ससे खूप वेगाने प्रजनन करतात, त्यामुळे त्यांना अनेकदा अति-लोकसंख्येच्या समस्येचा सामना करावा लागतो.

प्रजनन दर: 🤰 मादी ससा (doe) वर्षातून अनेक वेळा पिल्ले (kittens) देऊ शकते आणि एका वेळी 4 ते 12 पिल्ले देऊ शकते.

गर्भधारणा काळ: ⏳ त्यांचा गर्भधारणा काळ खूप लहान, फक्त 30 दिवसांचा असतो.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-27.09.2025-शनिवार.
===========================================