कट्टरवाद (Radicalism)-1-

[Atul Kaviraje]

जागतिक ज्ञानकोश: कट्टरवाद (Radicalism)-

कट्टरवाद (Radicalism) ही एक अशी विचारधारा किंवा क्रिया आहे ज्यात व्यक्ती, गट किंवा राजकीय पक्ष समाज किंवा सरकारच्या सध्याच्या व्यवस्थेमध्ये मूलभूत बदल (fundamental changes) घडवून आणण्याचा आग्रह धरतात. हा शब्द कोणत्याही क्षेत्रात लागू होऊ शकतो, जसे की राजकारण, धर्म किंवा समाज. 🚩✊

1. कट्टरवादाची व्याख्या आणि सार (Definition & Essence of Radicalism) 📖
कट्टरवाद, त्याच्या मूळ रूपात, सध्याच्या प्रणालीतील समस्यांना मुळापासून संपवण्यासाठी कठोर आणि त्वरित बदलांची मागणी करतो.

मूलभूत बदल: कट्टरवाद्यांचे उद्दिष्ट सध्याच्या संरचनांमध्ये सुधारणा करण्याऐवजी त्या पूर्णपणे बदलणे आहे.

कट्टरपंथी विरुद्ध उदारमतवादी (Radical vs. Liberal): जिथे उदारमतवादी (liberals) हळू आणि incremental सुधारणा इच्छितात, तिथे कट्टरपंथी (radicals) तीव्र आणि मूलभूत बदलांवर भर देतात.

2. कट्टरवादाचा इतिहास (History of Radicalism) 📜
कट्टरवादाची कल्पना राजकीय आणि सामाजिक चळवळींसोबत विकसित झाली.

पुनर्जागरण (Renaissance) आणि प्रबोधन काळ (Enlightenment): या युगांमध्ये प्रस्थापित धार्मिक आणि राजकीय व्यवस्थांना आव्हान दिले गेले.

क्रांत्या: 💥 अमेरिकन क्रांती आणि फ्रेंच क्रांतीसारख्या चळवळींनी कट्टरपंथी विचारांना जन्म दिला, ज्यात राजेशाही उलथून टाकून प्रजासत्ताक स्थापित करण्याची मागणी केली गेली.

3. कट्टरवादाचे प्रकार (Types of Radicalism) 🗂�
कट्टरवाद अनेक रूपांमध्ये प्रकट होतो.

राजकीय कट्टरवाद (Political Radicalism): 🗳� समाज आणि सरकारच्या संरचना बदलण्याची मागणी.

उदाहरणे: साम्यवाद (Communism) आणि अराजकतावाद (Anarchism).

धार्मिक कट्टरवाद (Religious Radicalism): ⛪ एका धर्माच्या आत मूलभूत आणि कठोर सिद्धांतांचे पालन करणे.

उदाहरणे: काही इस्लामिक, ख्रिस्ती किंवा यहुदी गटांमध्ये अतिवादी विचार.

सामाजिक कट्टरवाद (Social Radicalism): 🚻 सामाजिक नियम आणि संरचनांना आव्हान देणे.

उदाहरणे: स्त्रीवादी चळवळी (Feminist movements) ज्यांनी लिंग भूमिकांना आव्हान दिले.

4. कट्टरवादाची कारणे (Causes of Radicalism) 🧐
कट्टरवाद अनेकदा काही विशिष्ट कारणांमुळे उद्भवतो.

सामाजिक अन्याय: ⚖️ गरिबी, असमानता आणि भेदभावाची भावना कट्टरपंथी विचारांना प्रोत्साहन देते.

आर्थिक संकट: 💰 जेव्हा अर्थव्यवस्था खराब होते, तेव्हा लोक सध्याच्या व्यवस्थेच्या विरोधात जातात.

सरकारी दमन: 🚓 जेव्हा सरकार आपल्या नागरिकांवर दमन करते, तेव्हा विरोध करणाऱ्या गटांमध्ये कट्टरपंथी विचार वाढतात.

5. कट्टरवाद आणि दहशतवाद (Radicalism and Terrorism) 💣
कट्टरवाद नेहमी हिंसेशी जोडलेला नसतो, परंतु कधीकधी तो दहशतवादाचे कारण बनू शकतो.

अतिवाद: ⚠️ जेव्हा कट्टरपंथी गट आपली उद्दिष्ट्ये साध्य करण्यासाठी हिंसेचा सहारा घेतात, तेव्हा त्याला अतिवाद (extremism) म्हणतात.

दहशतवाद: 💥 अतिवादाचे सर्वात हिंसक रूप म्हणजे दहशतवाद, ज्यात नागरिकांना घाबरवण्यासाठी हिंसेचा वापर होतो.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-27.09.2025-शनिवार.
===========================================