दक्षिण व्हिएतनामचे राष्ट्राध्यक्ष न्गो डिन्ह डिएम हत्या (२ नोव्हेंबर १९६३)-1-

[Atul Kaviraje]

1963 - The Assassination of South Vietnamese President Diem

South Vietnamese President Ngô Đình Diệm and his brother were assassinated in a coup, marking a turning point in the Vietnam War.

दक्षिण व्हिएतनामचे राष्ट्राध्यक्ष न्गो डिन्ह डिएम यांची हत्या (२ नोव्हेंबर १९६३)-

व्हिएतनाम युद्धाचा निर्णायक टप्पा
📆 दिनांक: २ नोव्हेंबर १९६३
🎯 विषय: न्गो डिन्ह डिएम आणि त्यांचे बंधू न्गो डिन्ह न्हू यांची हत्त्या.
✨ इमोजी सारांश: 💥😠🇺🇸💔🇻🇳 (हिंसक उठाव, लोकांचा असंतोष, अमेरिकेची भूमिका, अस्थिरता, व्हिएतनाम.)

१. परिचय आणि घटनाक्रम (Parichay Ani Ghatanagram)
परिचय: दक्षिण व्हिएतनामचे राष्ट्राध्यक्ष न्गो डिन्ह डिएम (Ngô Đình Diệm) यांच्या राजवटीचा अंत एका रक्तरंजित लष्करी उठावात झाला, जी शीतयुद्धाच्या आणि विशेषतः व्हिएतनाम युद्धाच्या (Vietnam War) इतिहासातील सर्वात महत्त्वपूर्ण घटनांपैकी एक आहे. डिएम हे अमेरिकेचे विश्वासू भागीदार होते, परंतु त्यांच्या दमनकारी आणि पक्षपाती धोरणांमुळे देशात प्रचंड असंतोष वाढला होता. या हत्येने अमेरिकेला व्हिएतनामच्या दलदलीत अधिक खोलवर ढकलले.

घटनाक्रम (संदर्भ सहित): १९५५ मध्ये डिएम यांनी सत्ता हाती घेतली. २ नोव्हेंबर १९६३ रोजी, व्हिएतनामी लष्कराच्या जनरल डून व्हॅन मिन्ह (Dương Văn Minh) यांच्या नेतृत्वाखालील कटात डिएम आणि त्यांचे बंधू, राजकीय सल्लागार न्गो डिन्ह न्हू (Ngô Đình Nhu) यांची निर्घृण हत्या करण्यात आली.

उदाहरण: या हत्येमुळे दक्षिण व्हिएतनाममध्ये लगेचच राजकीय अस्थिरता पसरली, ज्यामुळे पुढच्या १८ महिन्यांत दहाहून अधिक वेळा सत्तापालट झाले.

२. पार्श्वभूमी: व्हिएतनामची स्थिती (Background: Vietnam's Situation)
१९५४ च्या जिनिव्हा करारानंतर व्हिएतनामचे विभाजन झाले. डिएम यांनी अमेरिकेच्या मदतीने दक्षिणेकडील सत्ता स्वीकारली.

उप-मुद्दा: व्हिएत कोंग (Viet Cong) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कम्युनिस्ट बंडखोरांनी दक्षिण व्हिएतनाममध्ये डिएमच्या राजवटीविरुद्ध गनिमी युद्ध (Guerrilla Warfare) सुरू केले होते.

३. न्गो डिन्ह डिएम: ओळख आणि सत्ता (Ngô Đình Diệm: Identity and Power)
डिएम हे रोमन कॅथोलिक होते, तर व्हिएतनामची बहुसंख्य लोकसंख्या बौद्ध धर्मीय होती. त्यांची राजवट एकाधिकारशाही (Authoritarian) होती आणि त्यांनी सर्व विरोधकांना क्रूरपणे चिरडले.

उप-मुद्दा: डिएम यांनी आपल्या कुटुंबातील सदस्यांना, विशेषतः बंधू न्हू यांना, राज्याच्या महत्त्वाच्या पदांवर नियुक्त करून सत्ता केंद्रीकरण केले, ज्यामुळे लोकशाहीचे तत्त्वे पूर्णपणे नष्ट झाली.

४. डिएमची राजवट: दमन आणि असंतोष (Diệm's Regime: Repression and Dissatisfaction)
डिएम यांच्या धोरणांमुळे बौद्ध लोक आणि सामान्य जनतेमध्ये तीव्र असंतोष निर्माण झाला.

अ. बौद्ध धर्मावरील अत्याचार (Atrocities on Buddhism): बौद्ध विहारांवर हल्ले करणे, बौद्ध प्रार्थना आणि मिरवणुकांना विरोध करणे यातून असंतोष वाढला.

उदाहरण: १९६३ मध्ये बौद्ध भिक्खू थích Quảng Đức यांनी डिएमच्या अत्याचाराच्या निषेधार्थ स्वतःला जाळून घेतले. या घटनेने जगभरात खळबळ माजवली.  🧘🔥

ब. राजकीय विरोधकांचे दमन (Suppression of Political Opponents): कम्युनिस्ट तसेच राष्ट्रवादी, बिगर-कम्युनिस्ट विरोधी पक्षकारांनाही 'पुनर्शिक्षण शिबिरां'मध्ये (Re-education Camps) पाठवले गेले.

५. अमेरिकेचा सहभाग आणि निराशा (US Involvement and Disillusionment)
अमेरिकेने कम्युनिस्टांना रोखण्यासाठी (Containment Policy) डिएम यांना सुरुवातीला पाठिंबा दिला. परंतु, डिएमच्या क्रूर धोरणांमुळे आणि त्यांनी अमेरिकेच्या सुधारणा सूचनांकडे केलेल्या दुर्लक्षामुळे अमेरिकेचा पाठिंबा हळूहळू कमी होत गेला.

उप-मुद्दा: १९६३ च्या मध्यापर्यंत, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जॉन एफ. केनेडी (JFK) यांच्या प्रशासनाने डिएम यांना हटवण्यासाठी कट रचणाऱ्या व्हिएतनामी जनरलना ग्रीन सिग्नल दिला. (संदर्भ: केबल 243).

६. सैनिकी उठावाची तयारी (Preparation for the Military Coup)
जनरल डून व्हॅन मिन्ह यांनी प्रमुख भूमिका बजावत कटाची तयारी केली.

अ. मुख्य सूत्रधार आणि कट (Main Conspirators and Plot): अमेरिकेच्या गुप्त समर्थनामुळे लष्करी जनरल्सनी डिएम यांना हटवण्याचा निर्णय घेतला. २९ ऑक्टोबर रोजी बंडाचे निश्चित झाले.

ब. अमेरिकेचा हस्तक्षेप (US Interference): अमेरिकेने थेट सहभाग घेतला नसला तरी, त्यांनी जनरलना 'डिएम यांना हटवण्यासाठी ते मुक्त आहेत' असा संदेश दिला.

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-02.11.2025-रविवार.
===========================================