दक्षिण व्हिएतनामचे राष्ट्राध्यक्ष न्गो डिन्ह डिएम हत्या (२ नोव्हेंबर १९६३)-2-

[Atul Kaviraje]

दक्षिण व्हिएतनामचे राष्ट्राध्यक्ष न्गो डिन्ह डिएम यांची हत्या (२ नोव्हेंबर १९६३)-

७. बंडाचा दिवस: १-२ नोव्हेंबर १९६३ (The Day of the Coup)
१ नोव्हेंबर १९६३ रोजी सत्तेच्या केंद्रांवर लष्कराने हल्ला केला. डिएम आणि न्हू यांना कळले की त्यांचा पराभव झाला आहे. त्यांनी साध्या वेशात सायगॉनमधून पळ काढला आणि एका कॅथोलिक चर्चमध्ये आश्रय घेतला.

उप-मुद्दा: २ नोव्हेंबर रोजी सकाळी, लष्करी अधिकाऱ्यांनी डिएम आणि न्हू यांना पकडले. त्यांना सुरक्षित ठिकाणी नेण्याचे आश्वासन दिले गेले.

८. हत्या (The Assassination)
डिएम आणि न्हू यांना लष्करी वाहनातून नेले जात असताना त्यांची हत्या करण्यात आली.

विश्लेषण: जनरल्सचा हेतू डिएम यांना फक्त अटक करण्याचा होता, पण सैनिकांनी सूडभावनेतून त्यांना ठार मारले, अशी एक आवृत्ती आहे. तर दुसरीकडे, सत्ता परत मिळवण्याचा कोणताही धोका टाळण्यासाठी जनरल्सनीच त्यांची हत्या करण्याचे आदेश दिले, असाही दावा केला जातो.

परिणाम: या हत्येमुळे एकाधिकारशाहीचा अंत झाला, पण लोकशाहीची स्थापना झाली नाही; उलट राजकीय अराजकता पसरली.

९. ऐतिहासिक आणि आंतरराष्ट्रीय महत्त्व (Historical and International Significance)
या घटनेने व्हिएतनाम आणि अमेरिकेच्या इतिहासाला कलाटणी दिली.

अ. व्हिएतनाम युद्धावर परिणाम (Impact on the Vietnam War): डिएम यांच्या मृत्यूनंतर, अमेरिकेने व्हिएतनामला मोठ्या प्रमाणात लष्करी मदत पाठवण्यास सुरुवात केली. राजकीय पोकळी भरून काढण्यासाठी अमेरिकेला थेट हस्तक्षेप वाढवावा लागला, ज्यामुळे १९६५ नंतर युद्धाची तीव्रता प्रचंड वाढली. 🚀💣

ब. अमेरिकेच्या भूमिकेवर परिणाम (Impact on US Role): अमेरिकेने एका जुन्या मित्राला काढून टाकण्यास मदत केली, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर त्यांची विश्वासार्हता आणि नैतिक भूमिका वादाच्या भोवऱ्यात सापडली. यानंतर अमेरिकेने व्हिएतनामच्या नेतृत्वाची जबाबदारी स्वतःच्या खांद्यावर घेतली.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion and Summary)
डिएम यांची हत्या ही एका व्यक्तीची सत्ता आणि जीवनाचा अंत नव्हता, तर ती अमेरिकेच्या व्हिएतनाम धोरणाच्या पहिल्या टप्प्याचा अंत होती. डिएम यांच्या क्रूर राजवटीमुळे लोकांमध्ये असंतोष होता, पण त्यांच्या जाण्याने जी राजकीय पोकळी निर्माण झाली, ती अराजकतेने भरली. या घटनेमुळेच अमेरिकेने त्यांचे लष्करी अस्तित्व लक्षणीयरीत्या वाढवले, ज्यामुळे पुढील दहा वर्षांसाठी व्हिएतनाम युद्ध आणखी भयावह झाले.

मुख्य मुद्दे (Mukhya Mudde):

डिएमची कॅथोलिक-एकधिकारशाही.

बौद्ध आणि सामान्य लोकांवरील दमन.

अमेरिकेने पाठिंबा काढणे (केबल २४३).

जनरलचा यशस्वी उठाव (डिएमची हत्या).

हत्याकांडानंतर व्हिएतनाममध्ये राजकीय अस्थिरता.

अमेरिकेचा थेट लष्करी हस्तक्षेप वाढला.

विवेचनपर समारोप: न्गो डिन्ह डिएम यांची हत्या हा व्हिएतनाम युद्धातील एक असा 'डोमिनो इफेक्ट' होता, ज्याने अमेरिकेच्या भूमिकेचे स्वरूप पूर्णपणे बदलून टाकले आणि युद्ध अधिक तीव्र, व्यापक आणि रक्तरंजित केले. या घटनेने सिद्ध केले की बाह्य शक्तींच्या मदतीने टिकवलेली सत्ता अंतर्गत असंतोषापुढे कधीही टिकू शकत नाही.

मराठी हॉरिझॉन्टल लाँग माइंड मॅप चार्ट (Marathi Horizontal Long Mind Map Chart)-

व्हिएतनामचे विभाजन (१९५४)
→ न्गो डिन्ह डिएम यांची सत्ता (१९५५)
→ डिएम राजवटीची वैशिष्ट्ये
→ कॅथोलिक पक्षपात 🕍
→ राजकीय विरोधकांचे दमन 😠
→ बौद्ध असंतोष (उदा. भिक्खूचे आत्मदहन) 🔥
→ अमेरिकेची भूमिका
→ सुरुवातीचा पाठिंबा (कम्युनिझम रोखण्यासाठी) 🛡�
→ पाठिंबा काढणे (डिएमच्या क्रूरतेमुळे) 📉
→ केबल २४३ (बंडाला गुप्त संमती)
→ लष्करी उठाव
→ सूत्रधार: जनरल डून व्हॅन मिन्ह 🎖�
→ दिनांक: १ नोव्हेंबर १९६३ (बंडाची सुरुवात)
→ हत्या
→ दिनांक: २ नोव्हेंबर १९६३ 💥
→ डिएम आणि बंधू न्हू यांची हत्या 💔
→ परिणाम
→ राजकीय पोकळी/अस्थिरता (पुढील सत्तापालट) 🔄
→ अमेरिकेने युद्धाची सूत्रे हाती घेणे (Military Escalation) 🚀
→ व्हिएतनाम युद्धाचा निर्णायक टप्पा 🔚

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-02.11.2025-रविवार.
===========================================