यमपूजन / यमतर्पण / अरघ्यदान-1-🪔➡️💧➡️🙏🪔➡️💧➡️🙏

[Atul Kaviraje]

23 ऑक्टोबर 2025 (गुरुवार) – यमपूजन / यमतर्पण / अरघ्यदान-

भक्ति‑भाव पूर्ण, उदाहरण सहित, चित्र, प्रतीक व इमोजी सहित

पर्व‑परिचय
1.1. यमपूजन व यमतर्पण ही क्रिया आहे, ज्यात आपण यमराज (मृत्यु व धर्माचे देव) यांचा पूजन‑स्मरण करतो।
1.2. अरघ्यदान म्हणजे जल, कुमकुम, अक्षत आदी सामग्रीने देवता‑पितृंना अर्पण करणे व प्रतीक‑रूपेण आपली मृत्यु‑अनिष्टापासून सुरक्षा‑प्रार्थना करणे।
1.3. ही क्रिया विशेषतः कार्तिक मास, दिवाळी‑उत्सवच्या वेळी व पितृ‑पक्षानंतर प्रचलित आहे, कारण मृत्यु‑धर्म‑परिवर्तनाची चेतना या वेळी अधिक सक्रिय मानली जाते।

तिथि‑विधी व मुहूर्त
2.1. यमपूजन/तर्पणासाठी शुभ मुहूर्तामध्ये स्नान‑शुद्धि, तिल, जल‑अर्पण, दीपदान, दक्षिण‑दिशा‑प्रथाआदि समाविष्ट आहेत।
2.2. तर्पणात संकल्प घेणे विधान आहे— "श्री यमधर्मप्रीत्यर्थं यम‑तर्पणं करिष्ये" इत्यादी।
2.3. दीपदान विशेषतः दक्षिण दिशा कडे करणे शुभ मानले जाते— यमराज यांची दिशा म्हणून प्रतीक आहे।

धार्मिक‑मिथकीय अर्थ
3.1. पुराणांमध्ये यमदेव पितृ व मृत्यु‑दायक देवते म्हणून ओळखले जातात; त्यांची कृपेने अनिष्ट मृत्यु व आत्मा‑व्याधीपासून संरक्षण मिळते।
3.2. यमतर्पण क्रियेने आपण आपल्या पूर्वजांची आशीष, पितृंची तुष्टि व भविष्यकालीन रक्षा‑भावना साधतो।
3.3. या दिवशीचा अर्थ आहे— जीवन‑मृत्युचा चक्र समजणे, कर्तव्यपरायणता, संयम व भक्ति‑मूलक जीवनाची प्रेरणा।

तर्पण‑अरघ्याची क्रियाएँ
4.1. स्नानानंतर शुद्ध वस्त्र घालणे, जल‑तिल‑कुमकुम इत्यादी घेऊन दक्षिण दिशेला तर्पण करणे।
4.2. जल‑अर्पणात यमराजचे १४ नाम उच्चारण— "ॐ यमाय नमः" इत्यादी मंत्रोच्चारण।
4.3. त्यानंतर दीपदान करणे— विशेषतः दक्षिणदिशेतील दीपक "यमदीपदान" म्हणतात।

प्रतीक‑चिन्ह व इमोजी
5.1. दीपक 🪔 : अज्ञान‑अंधारावर प्रकाश‑ज्ञानाचा विजय।
5.2. जल‑अर्पण 💧 : जीवन‑धारा, पूर्वज‑स्मरण, पवित्रता.
5.3. दक्षिण‑दिशा ➡️ : यमराजांची दिशा, मृत्यु‑चक्राची चेतना.
5.4. प्रतीक सारांश — 🪔➡️💧➡️🙏 (प्रकाश → अर्पण → भक्ति)

🔶 इमोजी सारांश: 🪔➡️💧➡️🙏

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-23.10.2025-गुरुवार.
===========================================