तीसरा अध्यायः कर्मयोग-श्रीमद्भगवदगीता-2-😃✨🚩🙏🏽🌍🕊️

[Atul Kaviraje]

तीसरा अध्यायः कर्मयोग-श्रीमद्भगवदगीता-

यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसङ्गः समाचर।।9।।

उदाहरण १: शेतकऱ्याचे कर्म (Farmer's Example) एक शेतकरी शेतात धान्य पिकवतो.

कर्मबंधन: जर त्याने फक्त स्वतःच्या नफ्यासाठी (फळाच्या आसक्तीने) पीक घेतले, तर तो नफा-तोट्याच्या बंधनात अडकतो. तोटा झाल्यास तो दुःखी आणि नफा झाल्यास तो गर्वाने फुगतो.

यज्ञार्थात् कर्म: जर तो विचार करतो की, 'मी सर्वांसाठी अन्न निर्माण करत आहे' (हा एक मोठा यज्ञ आहे), तर त्याला फळाची चिंता राहत नाही. त्याचे कर्म जगाला पोसण्याचे कर्तव्य बनते आणि तो मुक्त राहतो.

२. कर्मबंधन कसे होते? जेव्हा आपण कर्म करतो आणि त्याचे फळ 'मी भोगणार' असा आग्रह धरतो, तेव्हा त्या फळात आसक्ती निर्माण होते. ही आसक्तीच आपल्या आत्म्याला बांधून ठेवते.

उदाहरण: जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने 'बोनस मिळेल' या अपेक्षेने काम केले आणि बोनस मिळाला नाही, तर तो दुःखी होतो (बंधन). याउलट, जर त्याने 'हे माझे काम आहे आणि मी ते सर्वोत्तम करीन' या भावनेने काम केले, तर बोनस मिळाला नाही तरी तो निराश होत नाही (मुक्ती).

३. 'मुक्तसङ्गः समाचर' (आसक्तिरहित होऊन आचरण कर): याचा अर्थ कर्म सोडून पळून जाणे नाही, तर कर्मफळाचा त्याग करणे आहे. आपले सर्व कर्म भगवंताला (किंवा समाजाला) समर्पित करणे, म्हणजे 'यज्ञार्थात् कर्म' करणे.

कर्म करताना उत्कृष्टता (Excellence) हवी, पण फळावर मालकीची भावना (Sense of ownership on result) नसावी.

इ. समारोप आणि निष्कर्ष (Samarop ani Nishkarsha - Conclusion and Summary/Inference):
हा श्लोक स्पष्ट करतो की, मनुष्याच्या जीवनाचा उद्देश केवळ व्यक्तिगत स्वार्थ साधणे नाही, तर एका व्यापक व्यवस्थेचा भाग बनून आपले योगदान देणे आहे. कर्म करायचे आहे, पण ते बंधनकारक होऊ नये म्हणून त्याची दिशा बदलायची आहे.

निष्कर्ष:

कर्म हे अटळ आहे. (कर्म टाळता येत नाही.)

कर्माचा उद्देश 'यज्ञ' असावा. (म्हणजे व्यापक जनहित.)

कर्मफळात आसक्ती नसावी. (फळाची इच्छा सोडून कर्म करावे.)

या तत्त्वाचे पालन केल्यास, मनुष्य समाजात राहून, सर्व कर्तव्ये पार पाडूनही, कोणत्याही बंधनात न अडकता मोक्षाकडे वाटचाल करू शकतो. कर्मयोग हे निष्क्रियता नव्हे, तर सक्रिय, निःस्वार्थ आणि समर्पित जीवन आहे.

😃✨🚩🙏🏽🌍🕊�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-15.11.2025-शनिवार.       
===========================================