संत सेना महाराज-जाता पंढरीसी सुख वाटे जीवा-1-🙏🏽🚶🏽‍♂️🚩🎶🕊️💖✨

[Atul Kaviraje]

                     "संत चरित्र"
                    ------------

        संत सेना महाराज-

सेनाजींच्या समाधीचे नेमके वर्ष उपलब्ध नाही; परंतु पां० ना० कुलकर्णी ('सेना म्हणे' प्रस्तावना) यांनी समाधीचे साल साधारणपणे इसवी सन १३५८

असावे, असे म्हणले आहे. श्रावण वद्य द्वादशीस त्यांचे अवतार कार्य संपले. आज सेनाजींच्या ज्ञातिबांधवांनी त्यांच्या स्मरणार्थ मठ, मंदिरे व धर्मशाळा बांधल्या आहेत. त्यांच्या विचारांचा प्रचार व प्रसार नाभिक संघ करीत असताना दिसतो. सेनाजींच्या मृत्यूनंतर बांधवगड येथे त्यांच्या स्मरणार्थ राजा वीरसिंहाने एक मोठे भव्य-दिव्य समाधी मंदिर बांधले होते आज बांधवगडही ढासळला आहे. मात्र सेनाजींचे समाधीस्थळ एका चबुतराच्या स्वरूपात उरलेले आहे. (संत सेना महाराज, अभंगगाथा संपादक, गुळवणे-शिंदे)

       संत सेनामहाराज व वारकरी संप्रदाय-

वारकरी संप्रदाय म्हणजेच भागवत संप्रदाय होय. या संप्रदायाने महाराष्ट्रामध्ये धार्मिक चळवळ उभी केली; नव्हे आध्यात्मिक चळवळीचे १३व्या शतकातील ते एक केंद्रबिंदू बनले होते. मराठी मुलखात ज्या ज्या सामाजिक सांस्कृतिक व धार्मिक चळवळी झाल्या, त्याची मध्यवर्ती विचारधारा ही वारकरी संप्रदायाचीच होती. ही चळवळ सुरू केली ती ज्ञानदेव-नामदेवांनी, सर्व समाजाला समान पातळीवर आणून अद्वैत तत्त्वज्ञानाची मूळ बैठक देऊन, भक्तितत्त्वाचा गाभा तयार करून, आध्यात्मिक लोकशाहीच त्यांनी निर्माण केली. अशा संप्रदायाशी नामदेव

परिवारातील समकालीन संत यांनी एकत्र येऊन एकजूट बांधली. अशा मक्तिपंयाशी संत सेनामहाराजांचे अतिशय मोठे भावनिक, भक्तिमय संबंध होते, मुळात संत सेनामहाराज महाराष्ट्राबाहेरील हिंदी भाषिक होते की, महाराष्ट्रातील मराठी भाषिक होते, याबाबतीत अनेक विद्वानांमध्ये संशोधक, अभ्यासकांमध्ये मतमतांतरे आहेत. त्यांची मते अभ्यासल्यानंतर वाटते; परंतु क्षणभर समजा सेनाजी उत्तर भारतातील होते असे समजले तरी त्यांची पंढरीच्या विठ्ठलाबद्दल असणारी ओढ त्यांच्या कवितेतून दिसते. तसेच पांडुरंगाच्या उत्कट भक्तिभावना, त्यांनी मराठी भाषेत सहज केलेली अभंगरचना, आपण वाचली तर ते मराठी भाषिक नव्हे तर महाराष्ट्रीय मातीत जन्माला आलेले संत वाटतात. त्यांच्या रचनेचे स्वरूप मराठी भाषा – बोली यांच्याशी त्यांचे असलेले भावस्पर्शी नाते, आपलेपणा प्रत्येक चरणाचरणातून व्यक्त होताना दिसते. सेनाजींचा प्रत्येक अभंग मराठी माणसाच्या मनाला भुलविणारा आहे. वारकरी संप्रदायाचे आद्य दैवत श्रीविठ्ठल याला मध्यवर्ती ठेवून आपल्या अभंगांची निर्मिती केली आहे. अशा सेनार्जींचे संप्रदायाशी नाते अजोड होते. हे निश्चित आहे. सेनाजी महाराष्ट्रातच होते. पंढरीस वर्षातून दोन वेळा साधुसंत येत
. त्यांच्या गाठीभेटी होत असत.

     'जाता पंढरीसी सुख वाटे जीवा।

     आनंदे केशवा भेटताचि।'

🙏🏽 संत सेना महाराजांचा अभंग: 'जाता पंढरीसी सुख वाटे जीवा' 🙏🏽

अभंग:
जाता पंढरीसी सुख वाटे जीवा। आनंदे केशवा भेटताचि॥

१. प्रत्येक कडव्याचा अर्थ (Pratyek Kadvayacha Arth):
हा अभंग केवळ दोन ओळींचा असला तरी तो अत्यंत गहन भाव व्यक्त करतो.

जाता पंढरीसी सुख वाटे जीवा।

अर्थ: पंढरपूरला जाताना माझ्या जीवाला (आत्म्याला) खूप आनंद आणि सुख वाटते.

आनंदे केशवा भेटताचि॥

अर्थ: कारण तिथे (पंढरपुरात) परम आनंदात विठ्ठलरूपी केशवाला (कृष्णाला/परमेश्वराला) भेटताच (दर्शन घेताच) मला परमानंद प्राप्त होतो.

एकूण अर्थ: पंढरपूरकडे मार्गक्रमण करतानाच माझ्या आत्म्याला शांती आणि आनंद मिळतो, कारण तिथे पोहोचल्यावर मला त्वरित आनंदमय विठ्ठलाचे (केशवाचे) दर्शन होते.

२. सखोल भावार्थ (Sakhol Bhavarth): Deep meaning/essence
हा अभंग केवळ एका तीर्थक्षेत्राच्या प्रवासाचे वर्णन नसून, तो भक्ताच्या आत्मिक ओढीचे (Spiritual longing) आणि भगवंताशी असलेल्या अविभाज्य प्रेमाचे (Inseparable love for God) प्रतीक आहे.

१. प्रवासातील आनंद (Joy in the Journey): संत सेना महाराज म्हणतात, आनंद फक्त विठ्ठलाला भेटण्यात नाही, तर पंढरपूरच्या मार्गावर (जाता पंढरीसी) असल्यामुळेच जीवाला सुख वाटते. याचा अर्थ, भगवंताकडे जाण्याची दिशा (Direction) निश्चित झाली की, साधकाला तात्काळ समाधान मिळू लागते. भक्तीच्या मार्गावर चालणे, हाच मोठा आनंद आहे. २. केशवाचे स्वरूप: विठ्ठल हे पांडुरंग असले तरी त्यांना 'केशव' (कृष्ण) म्हटले आहे. केशव म्हणजे जो अत्यंत सुंदर, आनंदमय आणि सर्व बंधने दूर करणारा आहे. भक्ताला विठ्ठलामध्ये केवळ देव दिसत नाही, तर त्याला आपला सखा, प्रियकर आणि सर्वस्वाचा आधार दिसतो. ३. त्वरित भेट (Immediacy): 'भेटताचि' हा शब्द महत्त्वाचा आहे. याचा अर्थ, विठ्ठलाचे दर्शन होताच कोणताही विलंब न लावता आनंद मिळतो. हा आनंद तात्कालिक (instant) आणि परमानंदाशी जोडलेला आहे. आतुर भक्ताला भगवंत त्वरित दर्शन देतात, हा भाव येथे आहे.

३. मराठी संपूर्ण विस्तृत आणि प्रदीर्घ विवेचन (Sampurna Vistrut ani Pradirgh Vivechan):

🙏🏽🚶🏽�♂️🚩🎶🕊�💖✨

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-15.11.2025-शनिवार.
===========================================