चाणक्य नीति प्रथम अध्याय - ।।१७।।-1-🧠👑♀️💪🏽🥗羞🦁🔥

[Atul Kaviraje]

चाणक्य नीति प्रथम अध्याय -

स्त्रीणां द्विगुण आहारों लज्जा चापि चतुर्गणा।
साहसं षड्गुणं चैव कामश्चाष्टगुणः स्मृत ।।१७।।

अर्थ- महिलाओं में पुरुषों कि अपेक्षाभूख दो गुना,लज्जा चार गुना,साहस छ गुना,और काम आठ गुना होती है।

Meaning: Women have hunger two-fold, shyness four-fold, daring six-fold, and lust eight-fold as compared to men.

🧠 चाणक्य नीती: प्रथम अध्याय 🧠

श्लोक:
स्त्रीणां द्विगुण आहारों लज्जा चापि चतुर्गणा। साहसं षड्गुणं चैव कामश्चाष्टगुणः स्मृतः।।१७।।

१. प्रत्येक ओळीचा अर्थ (Pratyek Olicha Arth):
हा श्लोक स्त्रियांच्या स्वभावातील काही प्रमुख वैशिष्ट्यांची तुलना पुरुषांशी करून सांगतो.

स्त्रीणां द्विगुण आहारों (स्त्रियांचा आहार (भूख) पुरुषांपेक्षा दुप्पट असतो.)

लज्जा चापि चतुर्गणा। (आणि त्यांची लज्जा (लाज किंवा संकोच) पुरुषांपेक्षा चौपट असते.)

साहसं षड्गुणं चैव (साहस (धैर्य) त्यांच्यात सहापट असते)

कामश्चाष्टगुणः स्मृतः।। (आणि कामेच्छा (इच्छा/भावना) आठपट अधिक मानली गेली आहे.)

एकूण अर्थ: चाणक्य नीतीनुसार, स्त्रियांमध्ये आहार पुरुषांपेक्षा दुप्पट, लज्जा चौपट, साहस सहापट आणि कामेच्छा आठपट अधिक असते.

२. सखोल भावार्थ (Sakhol Bhavarth): Deep meaning/essence
हा श्लोक केवळ शारीरिक किंवा भावनिक तुलना नसून, स्त्रियांच्या नैसर्गिक सामर्थ्याचे (Natural Strength of Women) आणि जबाबदारीचे (Responsibility) वर्णन करतो.

१. आहाराचे प्रमाण (Requirement for Sustenance): 'द्विगुण आहार' याचा अर्थ केवळ खाणे नाही, तर शरीराला अधिक शक्तीची आणि पोषणाची (Strength and Nutrition) गरज असणे. गर्भधारणा आणि बालसंगोपनासारख्या महत्त्वपूर्ण नैसर्गिक जबाबदाऱ्या पार पाडण्यासाठी स्त्रियांच्या शरीराला अधिक ऊर्जा लागते, हा त्यामागचा वैज्ञानिक आणि व्यावहारिक आधार आहे. २. लज्जा आणि संयम (Modesty and Restraint): 'चतुर्गणा लज्जा' हे स्त्रियांच्या सामाजिक संयमाचे (Self-control) प्रतीक आहे. ही लज्जा त्यांना समाजात संतुलन (balance) राखण्यास मदत करते आणि त्यांना अधिक विनम्र (Humble) बनवते. लज्जा हे स्त्रियांच्या शील (Chastity) आणि प्रतिष्ठेचे (Dignity) संरक्षण करणारे कवच आहे. ३. साहस (Courage for Protection): 'षड्गुणं साहस' हे स्त्रियांच्या संरक्षणात्मक वृत्तीचे (Protective Instinct) आणि नैसर्गिक धैर्याचे निदर्शक आहे. आपल्या कुटुंबाचे आणि विशेषतः आपल्या अपत्यांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांच्यात अफाट साहस असते. संकटाच्या वेळी त्या पुरुषांपेक्षा अधिक ठामपणे उभ्या राहू शकतात. ४. इच्छाशक्ती (Intensity of Desire): 'अष्टगुण काम' याचा अर्थ केवळ शारीरिक इच्छा नसून, तीव्र भावनिक ओढ (Emotional Intensity) आणि इच्छाशक्ती (Willpower) असाही घेतला जातो. कुटुंबासाठी आणि आपल्या ध्येयासाठी त्यांची इच्छाशक्ती प्रबळ असते.

३. मराठी संपूर्ण विस्तृत आणि प्रदीर्घ विवेचन (Sampurna Vistrut ani Pradirgh Vivechan):

🧠👑♀️💪🏽🥗羞🦁🔥

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-15.11.2025-शनिवार.
===========================================