१० डिसेंबर १९०१ – पहिल्या नोबेल पुरस्कारांची घोषणा:-1-📜📅💡🏆🥇🌍🔍⚖️🇮🇳💐

[Atul Kaviraje]

1901 – The First Nobel Prizes Are Awarded: The first-ever Nobel Prizes were awarded in Stockholm, Sweden. Alfred Nobel's will established the prizes in six categories, including Physics, Chemistry, Medicine, Literature, Peace, and Economic Sciences.

Marathi Translation: १० डिसेंबर १९०१ – पहिल्या नोबेल पुरस्कारांची घोषणा:-

पहिल्या नोबेल पुरस्कारांचा स्टॉकहोम, स्वीडनमध्ये पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. अल्फ्रेड नोबेलच्या वसीयतीनुसार हे पुरस्कार सहा श्रेणींमध्ये, त्यात भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, औषधशास्त्र, साहित्य, शांतता आणि आर्थिक शास्त्रांचा समावेश होता.

📚 १० डिसेंबर १९०१: पहिल्या नोबेल पुरस्कारांची ऐतिहासिक घोषणा आणि महत्त्व 🏆

परिचय (Introduction)

१�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
नोबेल पुरस्कार (Nobel Prize) हा जगातील सर्वात प्रतिष्ठेचा आणि महत्त्वाचा पुरस्कार मानला जातो.
विज्ञान, साहित्य आणि शांतता यांसारख्या विविध क्षेत्रांमध्ये मानवतेसाठी अमूल्य योगदान देणाऱ्या व्यक्तींचा सन्मान करणे, हा या पुरस्काराचा मुख्य उद्देश आहे.
याच पुरस्कारांच्या इतिहासातील एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक दिवस म्हणजे १० डिसेंबर १९०१.
या दिवशी, स्वीडनची राजधानी स्टॉकहोम येथे, या प्रतिष्ठित पुरस्कारांचे प्रथमच वितरण करण्यात आले.

२�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
हा दिवस केवळ एका पुरस्काराची सुरुवात नव्हता,
तर हा जागतिक स्तरावर गुणवत्ता आणि मानवी प्रगतीचा गौरव करण्याचा एक नवा अध्याय होता.
१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: अल्फ्रेड नोबेल आणि त्यांची वसीयत 📜
अल्फ्रेड नोबेल (Alfred Nobel) परिचय: अल्फ्रेड बर्नहार्ड नोबेल हे स्वीडिश रसायनशास्त्रज्ञ, अभियंता आणि डायनामाइटचे (Dynamite) संशोधक होते.

१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी 📜

३�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
त्यांचा जन्म २१ ऑक्टोबर १८३३ रोजी झाला होता.
वसीयतीची प्रेरणा: नोबेल यांना त्यांच्या 'डायनामाइट' या शोधामुळे मिळालेल्या संपत्तीचा उपयोग मानव कल्याणासाठी व्हावा, असे वाटत होते.
एका फ्रेंच वृत्तपत्राने चुकून त्यांचे श्रद्धांजलीपर वृत्त छापले,
ज्यात त्यांना "मृत्यूचा व्यापारी" (Merchant of Death) असे संबोधले होते.

४�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
या टीकेमुळे त्यांना वाईट वाटले आणि त्यांनी आपल्या संपत्तीचा योग्य वापर करण्याचे ठरवले.
वसीयत (Will): २७ नोव्हेंबर १८९५ रोजी त्यांनी आपली वसीयत लिहून काढली.
यानुसार, त्यांच्या संपत्तीतून दरवर्षी पाच क्षेत्रांमध्ये उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या व्यक्तींना पुरस्कार दिले जावेत,
अशी त्यांची इच्छा होती.

२. पुरस्कारांचे क्षेत्र आणि श्रेणी 💡

५�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
अल्फ्रेड नोबेल यांच्या मूळ वसीयतीनुसार,
सुरुवातीला खालील पाच क्षेत्रांमध्ये पुरस्कार देण्याचे निश्चित झाले होते.
(अर्थशास्त्र पुरस्कार नंतर १९६८ मध्ये समाविष्ट झाला.)
क्र.— पुरस्काराचे क्षेत्र (Category)— मराठी नाव

६�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
१. Physics — भौतिकशास्त्र
२. Chemistry — रसायनशास्त्र
३. Medicine or Physiology — औषधशास्त्र / शरीरविज्ञान
४. Literature — साहित्य

७�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
५. Peace — शांतता
३. १० डिसेंबर १९०१ ची महत्त्वपूर्ण घटना 📅
पुरस्कार वितरण स्थळ: स्वीडनची राजधानी स्टॉकहोम (Stockholm) (शांतता पुरस्कार वगळता).
पुरस्काराचा दिवस: १० डिसेंबर हा दिवस निवडण्यात आला,

८�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
कारण हा अल्फ्रेड नोबेल यांचा पुण्यतिथी दिवस आहे.
शांतता पुरस्काराचे स्थळ: शांतता पुरस्कार (Peace Prize) नॉर्वेची राजधानी ओस्लो (Oslo) येथे प्रदान करण्यात आला.
(कारण नोबेलच्या काळात स्वीडन आणि नॉर्वे एकाच युनियनमध्ये होते.)
उद्देश: जागतिक स्तरावर या महान शास्त्रज्ञाच्या दूरदृष्टीला मूर्त स्वरूप देणे हा या पहिल्या समारंभाचा मुख्य उद्देश होता.

४. पहिल्या नोबेल विजेत्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान 🥇

९�⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
या पहिल्या ऐतिहासिक समारंभात एकूण सहा क्षेत्रांमध्ये (शांतता पुरस्कारासह) पुरस्कार प्रदान करण्यात आले.
क्षेत्र— नोबेल पुरस्कार विजेता (उदाहरणासह)— योगदानाचे स्वरूप (विश्लेषण)
भौतिकशास्त्र— विल्हेल्म कॉनराड रॉन्टजेन
त्यांनी 'एक्स-रे' (X-Ray) किरणांचा शोध लावला,

🔟 परिच्छेद (४ ओळी):
ज्यामुळे वैद्यकीय आणि वैज्ञानिक संशोधन क्षेत्रात क्रांती झाली.
रसायनशास्त्र— जॅकोबस हेन्रिकस व्हॅन टी हॉफ
त्यांनी रासायनिक गतीशास्त्र (Chemical Kinetics) आणि रासायनिक समतोलाच्या (Chemical Equilibrium) नियमांचा शोध लावला.
औषधशास्त्र— एमिल व्हॉन बेहरिंग

📜📅💡🏆🥇🌍🔍⚖️🇮🇳💐

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-10.12.2025-बुधवार.
===========================================