१० डिसेंबर १९०१ – पहिल्या नोबेल पुरस्कारांची घोषणा:-2-📜📅💡🏆🥇🌍🔍⚖️🇮🇳💐

[Atul Kaviraje]

1901 – The First Nobel Prizes Are Awarded: The first-ever Nobel Prizes were awarded in Stockholm, Sweden. Alfred Nobel's will established the prizes in six categories, including Physics, Chemistry, Medicine, Literature, Peace, and Economic Sciences.

Marathi Translation: १० डिसेंबर १९०१ – पहिल्या नोबेल पुरस्कारांची घोषणा:-

📚 १० डिसेंबर १९०१: पहिल्या नोबेल पुरस्कारांची ऐतिहासिक घोषणा आणि महत्त्व 🏆

1️⃣1️⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
त्यांनी डिप्थेरिया (Diphtheria) या गंभीर रोगावरील सीरम (Serum) उपचार विकसित केला,
ज्यामुळे हजारो लोकांचे प्राण वाचले.
साहित्य— सुली प्रुधोम (Sully Prudhomme)
त्यांच्या उत्कृष्ट काव्य रचनांसाठी आणि 'महान आदर्शवाद, कलात्मक सिद्धता आणि भावनांच्या संयोगासाठी' हा पुरस्कार मिळाला.

1️⃣2️⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
शांतता — जीन हेन्री ड्युनन्ट (Jean Henri Dunant) व फ्रेडरिक पासी (Frédéric Passy)
ड्युनन्ट यांनी रेड क्रॉस चळवळीची स्थापना केली.
पासी यांनी शांतता परिषदा आणि आंतरराष्ट्रीय वाद मिटवण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
५. ऐतिहासिक घटनेचे महत्त्व (ऐतिहासिक घटक) 🌍

५. ऐतिहासिक घटनेचे महत्त्व 🌍

1️⃣3️⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
जागतिक स्तरावर सन्मान: या पुरस्कारांमुळे वैज्ञानिक आणि साहित्यिक कार्याला प्रथमच असा आंतरराष्ट्रीय सन्मान मिळाला.
यापूर्वी, अशा कामांना इतकी मोठी आणि व्यापक ओळख नव्हती.
मानवतेसाठी प्रेरणा: या पुरस्कारामुळे जगभरातील शास्त्रज्ञ, लेखक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांना
मानवतेच्या कल्याणासाठी अधिक चांगले काम करण्याची प्रेरणा मिळाली.

1️⃣4️⃣ परिच्छेद (४ ओळी):
नोबेल फाऊंडेशनची स्थापना: या घटनेमुळे नोबेल फाऊंडेशन (Nobel Foundation) अधिकृतपणे स्थापित झाले
आणि पुरस्कारांचे व्यवस्थापन आणि नियमन सुरू झाले.

६. पुरस्कारांच्या निवड प्रक्रियेतील पारदर्शकता 🔍
नोबेल पुरस्कारांची निवड प्रक्रिया अत्यंत कठोर आणि पारदर्शक असते,

परिच्छेद 1

जी १९०१ पासूनच निश्चित करण्यात आली आहे.
नामांकन (Nomination): जगभरातील हजारो प्राध्यापक, वैज्ञानिक आणि मागील
नोबेल विजेते पात्र उमेदवारांची नावे नामांकित करतात.
परीक्षण संस्था (Evaluating Bodies): स्वीडिश ॲकॅडमी ऑफ सायन्सेस, स्वीडिश ॲकॅडमी.

परिच्छेद 2

कॅरोलिंस्का इन्स्टिट्यूट (Karolinska Institutet) आणि नॉर्वेजियन नोबेल समिती
यांसारख्या संस्थांद्वारे उमेदवारांचे कार्य काळजीपूर्वक तपासले जाते.
गुप्तता: निवड प्रक्रिया आणि मतदानाची माहिती ५० वर्षांसाठी गुप्त ठेवली जाते,
ज्यामुळे कोणताही बाह्य राजकीय किंवा व्यावसायिक दबाव टाळला जातो.

७. नोबेल पुरस्काराचे प्रतीकात्मक मूल्य (प्रतीके) ✨
परिच्छेद 3

नोबेल पुरस्कार केवळ आर्थिक बक्षीस नाही, तर ते एका महान
प्रतीकात्मक मूल्याचे प्रतिनिधित्व करतो: स्वर्ण पदक (Gold Medal):
या पदकावर अल्फ्रेड नोबेल यांचे चित्र आणि पुरस्काराच्या
क्षेत्राशी संबंधित विशिष्ट नक्षी कोरलेली असते.

परिच्छेद 4

डिप्लोमा (Diploma): हे विजेत्याच्या नावाने, केलेल्या कार्याचे वर्णन
आणि पुरस्कार समितीच्या मान्यतेचे प्रमाणपत्र असते.
आर्थिक बक्षीस (Prize Money): हे बक्षीस पुढील
संशोधनासाठी प्रोत्साहन देते.

८. टीका आणि वादविवाद (विवेकपर दृष्टिकोन) ⚖️
परिच्छेद 5

जरी हा पुरस्कार अत्यंत प्रतिष्ठित असला तरी, १९०१ पासून
ते आजपर्यंत काही टीका आणि वादविवाद झाले आहेत:
अर्थशास्त्र पुरस्काराचा समावेश: अर्थशास्त्राचा पुरस्कार
मूळ वसीयतीचा भाग नव्हता.

परिच्छेद 6

तो स्वीडनच्या मध्यवर्ती बँकेने १९६८ मध्ये अल्फ्रेड नोबेल
यांच्या स्मरणार्थ सुरू केला, ज्यावर अनेकदा टीका होते.
काही महत्त्वाच्या व्यक्तींना वगळणे: महात्मा गांधींसारख्या
विश्वशांतीसाठी काम करणाऱ्या महान व्यक्तींना शांतता पुरस्कार न मिळाल्याबद्दल टीका.

परिच्छेद 7

राजकीय प्रभाव: काही पुरस्कारांच्या निवडीवर राजकीय किंवा
प्रादेशिक प्रभाव असल्याची शंका व्यक्त केली जाते.
९. भारतीय संदर्भ: पहिल्या भारतीय नोबेल विजेते 🇮🇳
नोबेल पुरस्काराच्या १०० वर्षांच्या इतिहासात अनेक भारतीयांनी योगदान दिले आहे.

📜📅💡🏆🥇🌍🔍⚖️🇮🇳💐

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-10.12.2025-बुधवार.
===========================================