१० डिसेंबर १९४८ – मानवाधिकारांचा सार्वभौम घोषणापत्र स्वीकारला गेला:-1-📜📅⚖️🌍🤝

[Atul Kaviraje]

1948 – The Universal Declaration of Human Rights is Adopted: The United Nations General Assembly adopted the Universal Declaration of Human Rights, which outlines fundamental human rights to be protected universally.

Marathi Translation: १० डिसेंबर १९४८ – मानवाधिकारांचा सार्वभौम घोषणापत्र स्वीकारला गेला:-

संयुक्त राष्ट्र महासभेने मानवाधिकारांच्या सार्वभौम घोषणापत्रावर स्वाक्षरी केली, ज्यामध्ये सार्वत्रिकपणे संरक्षित केले जाणारे मूलभूत मानवाधिकार नमूद आहेत.

⚖️ १० डिसेंबर १९४८: मानवाधिकारांच्या सार्वभौम घोषणापत्राची स्वीकृती – जागतिक नैतिकतेचा आधारशिला 🌍

परिचय (Introduction)

इतिहासातील काही तारखा मानवी सभ्यतेचा मार्ग बदलणाऱ्या ठरतात,
आणि त्यापैकीच एक तारीख म्हणजे १० डिसेंबर १९४८.
याच दिवशी, संयुक्त राष्ट्र महासभेने (United Nations General Assembly)
मानवाधिकारांच्या सार्वभौम घोषणापत्रावर (UDHR) शिक्कामोर्तब केले.

हे घोषणापत्र म्हणजे केवळ कागदावर लिहिलेले नियम नव्हते,
तर दुसरे महायुद्ध आणि त्यातील क्रूरतेनंतर मानवी मूल्यांना पुन्हा स्थापित करण्याची,
प्रत्येक व्यक्तीचा सन्मान करण्याची आणि जगात शांतता व न्याय प्रस्थापित करण्याची
ती एक जागतिक प्रतिज्ञा होती.

हे घोषणापत्र प्रत्येक मनुष्याला मिळालेले मूलभूत हक्क आणि स्वातंत्र्य निश्चित करते.

१. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: दुसऱ्या महायुद्धाची भीषणता 💣

महायुद्धाचा परिणाम: दुसरे महायुद्ध (१९३९-१९४५) हे
मानवी इतिहासातील सर्वात विनाशकारी आणि क्रूर पर्व होते.
या युद्धात कोट्यवधी निरपराध लोकांचे बळी गेले,
आणि मानवी अधिकारांचे (Human Rights) मोठ्या प्रमाणावर उल्लंघन झाले.

होलोकॉस्ट (Holocaust): विशेषतः ज्यू लोकांवरील अत्याचार
आणि सामूहिक हत्याकांड (होलोकॉस्ट) यामुळे जगाला हे स्पष्ट झाले की,
मानवी हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय कायद्याची
आणि नैतिक आधाराची तातडीने गरज आहे.

गरज: भविष्यात असे अत्याचार पुन्हा होऊ नयेत आणि
प्रत्येक व्यक्तीला सन्मानाने जगण्याचा हक्क मिळावा,
या गरजेतून UDHR च्या निर्मितीची बीजे रोवली गेली.

२. संयुक्त राष्ट्रसंघाची स्थापना (UN) आणि UDHR ची भूमिका 🤝

UN ची निर्मिती: जागतिक शांतता आणि सुरक्षा राखण्यासाठी,
तसेच राष्ट्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्यासाठी २४ ऑक्टोबर १९४५ रोजी
संयुक्त राष्ट्रसंघाची (United Nations) स्थापना झाली.

UDHR ची निर्मिती प्रक्रिया: UN च्या चार्टरमध्ये मानवाधिकारांवर जोर देण्यात आला असला तरी,
अधिकारांची स्पष्ट व्याख्या आवश्यक होती.
म्हणून UN अंतर्गत मानवाधिकार आयोगाची (Commission on Human Rights) स्थापना करण्यात आली.

UDHR चे उद्दिष्ट: युद्धानंतरच्या जगात मानवी हक्कांचा एक
सामान्य, सामायिक मापदंड (Common Standard) निश्चित करणे,
हे UDHR चे मुख्य उद्दिष्ट होते.

३. घोषणापत्र निर्मितीतील प्रमुख नेतृत्व: एलेनॉर रूझवेल्ट 👩�⚖️

अध्यक्षता: अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष फ्रँकलिन डी. रूझवेल्ट
यांच्या पत्नी एलेनॉर रूझवेल्ट (Eleanor Roosevelt) यांनी
मानवाधिकार आयोगाच्या अध्यक्षपदाची धुरा सांभाळली.

योगदान: जगातील विविध सांस्कृतिक आणि कायदेशीर पार्श्वभूमी असलेल्या तज्ञांना
एकत्र आणून, घोषणापत्राचा मसुदा तयार करण्यात
त्यांचे नेतृत्व निर्णायक ठरले.
त्यांना "मानवाधिकारांची पहिली महिला" (First Lady of the World) म्हणून ओळखले जाते.

जागतिक सहभाग: या मसुदा समितीमध्ये कॅनडा, फ्रान्स, चीन,
लेबनॉन आणि सोव्हिएत युनियन (तत्कालीन) यांसारख्या विविध राष्ट्रांचे प्रतिनिधी सामील होते,
ज्यामुळे घोषणापत्राला खऱ्या अर्थाने सार्वभौम स्वरूप प्राप्त झाले.

४. १० डिसेंबर १९४८: ऐतिहासिक स्वीकृती क्षण 📜

स्वीकृतीची तारीख: १० डिसेंबर १९४८ रोजी पॅरिस, फ्रान्स येथे
संयुक्त राष्ट्र महासभेने या घोषणापत्रावर शिक्कामोर्तब केले.

मतदान: एकूण ५८ सदस्य राष्ट्रांपैकी ४८ राष्ट्रांनी घोषणापत्राच्या बाजूने मतदान केले,
तर कोणतीही विरोधी मते पडली नाहीत (८ राष्ट्रे अनुपस्थित राहिली).

नैतिक बंधन: UDHR हा आंतरराष्ट्रीय करार (Treaty) नसला तरी,
तो सर्व सदस्य राष्ट्रांसाठी नैतिक आणि राजकीय दृष्ट्या बंधनकारक ठरला आहे.

५. UDHR चे स्वरूप आणि महत्त्वपूर्ण ३० कलमे (Articles) 📄

संरचना: UDHR मध्ये एक उद्देशिका (Preamble) आणि ३० कलमे (Articles) आहेत.

कलमांचे वर्गीकरण: ही कलमे तीन प्रमुख भागांमध्ये विभागलेली आहेत:

नागरी आणि राजकीय हक्क (Civil and Political Rights): जसे की जीवन, स्वातंत्र्य,
गुलामगिरीतून मुक्ती, कायद्यासमोर समानता (कलम १ ते २१).

आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक हक्क (Economic, Social and Cultural Rights):
जसे की काम करण्याचा हक्क, शिक्षणाचा हक्क, सामाजिक सुरक्षा
आणि सांस्कृतिक जीवनात भाग घेण्याचा हक्क (कलम २२ ते २७).

सामुदायिक हक्क आणि कर्तव्ये: प्रत्येक व्यक्तीला इतरांच्या हक्कांचा आदर करण्याची
जबाबदारी (कलम २८ ते ३०).

📜📅⚖️🌍🤝👩�⚖️📄🗽🇮🇳🌟

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-10.12.2025-बुधवार.
===========================================