१२ डिसेंबर १९०१: गूग्लिएल्मो मार्कोनीने पहिला ट्रान्सअटलांटिक वायरलेस सिग्नल-1-

[Atul Kaviraje]

1901: Guglielmo Marconi received the first transatlantic wireless signal

On December 12, 1901, Guglielmo Marconi received the first transatlantic wireless communication, proving the possibility of wireless long-distance transmission.

Marathi Translation: १२ डिसेंबर १९०१: गूग्लिएल्मो मार्कोनीने पहिला ट्रान्सअटलांटिक वायरलेस सिग्नल प्राप्त केला १२ डिसेंबर १९०१ रोजी, गूग्लिएल्मो मार्कोनी यांनी पहिला ट्रान्सअटलांटिक वायरलेस संवाद प्राप्त केला, ज्यामुळे वायरलेस दीर्घदूरी संवादाची शक्यता सिद्ध झाली.

१२ डिसेंबर १९०१: गूग्लिएल्मो मार्कोनीने पहिला ट्रान्सअटलांटिक वायरलेस सिग्नल प्राप्त केला 📡

(Guglielmo Marconi received the first transatlantic wireless signal)

१. परिचय: 'वायरलेस' युगाची पहाट (Introduction: Dawn of the Wireless Era) 💡

घडणाऱ्‍या घटनेची तारीख: १२ डिसेंबर १९०१
संशोधकाचे नाव: गूग्लिएल्मो मार्कोनी (Guglielmo Marconi) 🇮🇹

१२ डिसेंबर १९०१ हा दिवस जागतिक संपर्क इतिहासातील एक सुवर्ण क्षण ठरला. या दिवशी इटालियन संशोधक गूग्लिएल्मो मार्कोनी यांनी अटलांटिक महासागरावरून (Atlantic Ocean) इंग्लंडहून कॅनडापर्यंत (जवळपास ३४४० किलोमीटर किंवा २१३७ मैल) पहिला यशस्वी वायरलेस (तारविरहित) संवाद प्राप्त केला. या घटनेने हे सिद्ध केले की संदेश पृथ्वीच्या वक्रतेच्या (Curvature) पलीकडेही पाठवता येतो. यामुळे केवळ दोन खंडांना जोडले गेले नाही, तर मानवाच्या संवाद साधण्याच्या पद्धतीत एक अभूतपूर्व क्रांती झाली, ज्यातून आधुनिक रेडिओ (Radio), दूरचित्रवाणी (Television) आणि सेलफोन (Cellphone) यांसारख्या तंत्रज्ञानाचा पाया रचला गेला.

२. गूग्लिएल्मो मार्कोनी: द्रष्टा संशोधक (Guglielmo Marconi: The Visionary Researcher) 🧠

मार्कोनी (जन्म १८७४) हे एक इटालियन भौतिकशास्त्रज्ञ आणि अभियंता होते. त्यांना हाइनरिक हर्त्झ (Heinrich Hertz) यांच्या इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक लहरींच्या (Electromagnetic Waves) शोधातून प्रेरणा मिळाली होती.

२.१. प्रारंभिक प्रयत्न: १८९४ पासून त्यांनी आपल्या वडिलोपार्जित इस्टेटमध्ये वायरलेस संदेश प्रेषणाचे प्रयोग सुरू केले. सुरुवातीला ते केवळ काही किलोमीटरच्या अंतरावर संदेश पाठवण्यात यशस्वी झाले.

२.२. इंग्लंडमध्ये प्रस्थान: इटलीत प्रोत्साहन न मिळाल्याने, १८९६ मध्ये ते इंग्लंडला गेले, जिथे त्यांनी आपल्या तंत्रज्ञानाचे पेटंट (Patent) घेतले आणि 'वायरलेस टेलीग्राफ अँड सिग्नल कंपनी'ची स्थापना केली.

३. 'तारविरहित संदेशवहन' संकल्पना (Concept of 'Wireless Telegraphy') 🔗❌

१९व्या शतकात संदेश पाठवण्याचा सर्वात वेगवान मार्ग म्हणजे तारांच्या (Wires) जाळ्याद्वारे चालणारी टेलीग्राफी (Telegraphy) होती. परंतु या तारा टाकण्यासाठी प्रचंड खर्च आणि भौगोलिक अडचणी येत होत्या.

३.१. वायरलेसची गरज: जहाजे, दुर्गम प्रदेश आणि महासागरापलीकडील संपर्क साधण्यासाठी भौतिक तारांशिवाय संदेश पाठवण्याची नितांत गरज होती.

३.२. मार्कोनीचा विश्वास: मार्कोनींना खात्री होती की इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक लहरींचा उपयोग करून ध्वनी किंवा माहिती 'हवेतून' पाठवता येईल. अनेक वैज्ञानिक पृथ्वीच्या वक्रतेमुळे (Curvature) हे शक्य नसल्याचे मानत असताना, मार्कोनींनी हे आव्हान स्वीकारले.

४. वैज्ञानिक आव्हान: पृथ्वीचे वक्रत्व (Scientific Challenge: Earth's Curvature) 🌏

त्या काळातील अनेक प्रतिष्ठित शास्त्रज्ञांचे मत होते की, रेडिओ लहरी सरळ रेषेत प्रवास करतात. त्यामुळे पृथ्वीच्या वक्रतेमुळे लहरी जास्तीत जास्त १०० ते २०० मैलांपेक्षा (१६० ते ३२० किमी) जास्त दूर जाऊ शकणार नाहीत.

४.१. सिद्धांताला आव्हान: मार्कोनींचा प्रयोग या स्थापित भौतिकशास्त्रीय सिद्धांतांना थेट आव्हान देणारा होता.

४.२. आजचा संदर्भ (संदर्भासहित): मार्कोनींचा विश्वास जरी वेगळा असला तरी, नंतर हे सिद्ध झाले की त्यांचे सिग्नल प्रत्यक्षात आयनोस्फियर (Ionosphere) नावाच्या वातावरणाच्या थरावरून परावर्तित (Reflected) होऊन परत पृथ्वीकडे आले आणि म्हणूनच इतके लांबचे अंतर पार करू शकले.

५. ऐतिहासिक स्थळे आणि तयारी (Historical Locations and Preparation) 📍🛠�

या महान प्रयोगासाठी मार्कोनींनी दोन विशेष केंद्रे उभारली.

५.१. प्रेषण केंद्र (Transmitting Station) - पोल्धू, इंग्लंड (Poldhu, England) 🇬🇧:

येथे जगातील सर्वात शक्तिशाली स्पार्क-गॅप ट्रान्समीटर (Spark-Gap Transmitter) बसवला होता.

(Image of Poldhu Transmitter Station)

५.२. प्राप्त केंद्र (Receiving Station) - सिग्नल हिल, न्यूफाउंडलँड, कॅनडा (Signal Hill, Newfoundland, Canada) 🇨🇦:

केप कॉड येथील मूळ ॲंटेना वादळामुळे खराब झाल्यामुळे मार्कोनींनी अल्पावधीतच सेंट जॉन, न्यूफाउंडलँड येथील सिग्नल हिल या उंच जागेची निवड केली.

येथे ५०० फूट लांब ॲंटेनाची तार एका मोठ्या पतंगाला (Kite) बांधून आकाशात सोडली गेली होती.

🇮🇹 🧠 📡 🌊 🇬🇧 🇨🇦 ✨ 💡 🚢 🏆 🌍 📶

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-12.12.2025-शुक्रवार.
===========================================