डॉ. एलिझाबेथ ब्लॅकवेल (१८२१ - १९१०): वैद्यकीय क्षेत्रातील आद्यप्रवर्तक स्त्री-1-

[Atul Kaviraje]

1911: The first woman to receive a medical degree in the United States, Elizabeth Blackwell, passed away

On December 12, 1911, Dr. Elizabeth Blackwell, the first woman to receive a medical degree in the U.S., died.

Marathi Translation: १२ डिसेंबर १९११: अमेरिकेत पहिल्या महिला वैद्यकीय डिग्री धारक, एलिझाबेथ ब्लॅकवेल यांचे निधन १२ डिसेंबर १९११ रोजी, अमेरिकेत पहिल्या महिला वैद्यकीय डिग्री धारक डॉ. एलिझाबेथ ब्लॅकवेल यांचे निधन झाले.

डॉ. एलिझाबेथ ब्लॅकवेल (१८२१ - १९१०): वैद्यकीय क्षेत्रातील आद्यप्रवर्तक स्त्री 👩�⚕️

संदर्भ तारीख: १२ डिसेंबर १९११ (या दिवशी डॉ. एलिझाबेथ ब्लॅकवेल यांचे निधन झाल्याची नोंद आहे; तथापि, उपलब्ध ऐतिहासिक पुराव्यांनुसार त्यांचे निधन ३१ मे १९१० रोजी झाले होते.)

विषय: अमेरिकेत वैद्यकीय पदवी प्राप्त करणाऱ्या पहिल्या महिला, डॉ. एलिझाबेथ ब्लॅकवेल यांचा जीवनपट आणि वारसा.

१. परिचय (Introduction) 📚

डॉ. एलिझाबेथ ब्लॅकवेल या केवळ एका डॉक्टर नव्हत्या, तर त्या एक सामाजिक सुधारक आणि वैद्यकीय क्षेत्रात महिलांसाठी दरवाजे उघडणाऱ्या आद्यप्रवर्तक (Pioneer) होत्या. १२ डिसेंबर १९११ या तारखेच्या निमित्ताने (किंवा त्यांच्या निधनाच्या स्मरणार्थ) आपण त्यांचा जीवनप्रवास आणि त्यांनी महिलांसाठी वैद्यकीय शिक्षण व व्यवसायात केलेली क्रांती समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. एकोणिसाव्या शतकात, जेव्हा वैद्यकीय शिक्षण पूर्णपणे पुरुषांसाठी राखीव मानले जात होते, तेव्हा त्यांनी हा अडथळा धाडसाने पार केला आणि लाखो स्त्रियांना प्रेरणा दिली.

२. बालपण आणि पार्श्वभूमी (Early Life and Background) 🇬🇧

जन्म आणि कुटुंब: एलिझाबेथ ब्लॅकवेल यांचा जन्म ३ फेब्रुवारी १८२१ रोजी ब्रिस्टल, इंग्लंड येथे झाला. त्यांचे वडील सॅम्युएल ब्लॅकवेल हे साखरेचे शुद्धीकरण करणारे (Sugar Refiner) आणि Quaker पंथाचे अनुयायी तसेच कट्टर गुलामगिरी विरोधी (Anti-Slavery Activist) होते.

शिक्षण: त्यांच्या कुटुंबात मुलींना चांगले शिक्षण देण्यावर भर दिला जात होता. १८३२ मध्ये त्यांचे कुटुंब अमेरिकेत स्थलांतरित होऊन सिनसिनाटी, ओहायो येथे स्थायिक झाले.

प्रेरणास्त्रोत: एका आजारी मैत्रिणीने एलिझाबेथला सांगितले की, 'जर माझा उपचार एखाद्या महिला डॉक्टरने केला असता, तर मला इतका त्रास झाला नसता.' या घटनेने एलिझाबेथ यांना डॉक्टर बनण्याची प्रेरणा दिली.

३. वैद्यकीय शिक्षणासाठीचा संघर्ष (The Struggle for Medical Education) ✊

सर्वत्र नकार: वैद्यकीय शिक्षण घेण्याचा त्यांचा निर्णय त्या काळात अतिशय धाडसी मानला गेला. त्यांना वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश नाकारण्यात आला. जवळपास २९ महाविद्यालयांनी 'महिला वैद्यकीय पेशासाठी योग्य नाही,' असे सांगून त्यांचे अर्ज फेटाळले.

जेनेव्हा मेडिकल कॉलेजमध्ये प्रवेश: १८४७ मध्ये, न्यूयॉर्कमधील जेनेव्हा मेडिकल कॉलेजने त्यांना प्रवेश दिला. हा निर्णय विद्यार्थ्यांच्या एका विनोदी मतादानातून (Practical Joke) झाला होता, पण एलिझाबेथ यांनी ही संधी गांभीर्याने घेतली.

प्रतिकूल वातावरण: महाविद्यालयात त्यांना वर्गमित्र आणि प्राध्यापकांच्या पूर्वग्रहाचा सामना करावा लागला. अनेकदा त्यांना व्याख्यानांपासून दूर ठेवले जाई.

४. ऐतिहासिक पदवी आणि पहिले यश (Historic Degree and First Success) 🎓

पदवी प्राप्त: अथक परिश्रम आणि जिद्दीच्या बळावर, एलिझाबेथ ब्लॅकवेल यांनी २३ जानेवारी १८४९ रोजी त्यांच्या वर्गात प्रथम क्रमांक मिळवून पदवी (M.D. - Doctor of Medicine) प्राप्त केली.

ऐतिहासिक क्षण: यासह, त्या अमेरिकेतील वैद्यकीय पदवी मिळवणाऱ्या पहिल्या महिला ठरल्या. त्यांचे हे यश केवळ वैयक्तिक नव्हते, तर महिलांच्या प्रगतीच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचा टप्पा होता.

पुढे प्रशिक्षण: पदवीनंतर त्यांनी लंडन आणि पॅरिसमधील रुग्णालयांमध्ये पुढील प्रशिक्षण घेतले, जिथे त्यांना स्त्रीरोगशास्त्र (Gynecology) आणि प्रसूती (Midwifery) यावर लक्ष केंद्रित करण्यास भाग पाडले गेले.

५. एक दृष्टी गमावली, पण ध्येय नाही (Loss of Sight, Not Goal) 👁�

अपघात: पॅरिसमध्ये प्रशिक्षण घेत असताना, एका लहान रुग्णाच्या उपचारादरम्यान त्यांना संसर्ग झाला (Purulent Ophthalmia).

परिणाम: या संसर्गामुळे त्यांची डावी दृष्टी गेली, ज्यामुळे सर्जन (Surgeon) बनण्याचे त्यांचे स्वप्न भंगले.

न डगमगता: या मोठ्या संकटावरही मात करत त्यांनी शस्त्रक्रिया सोडून इतर वैद्यकीय शाखांवर लक्ष केंद्रित केले आणि न्यू यॉर्क येथे परतण्याचा निर्णय घेतला.

👩�⚕️ 🩺 ⚕️ 🔑 📚 🎓 🇺🇸 🇬🇧 💪 👁� 🏥 🧼 🕯� ✅

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-12.12.2025-शुक्रवार.
===========================================