संत तुकाराम महाराजांचा अभंग क्र. १६ ॥ विठ्ठलाच्या रूपाचे वर्णन ॥-🧘‍♀️💖✨🙏💎👑

[Atul Kaviraje]

संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा-
अभंग क्र.१६
राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा । रविशशिकळा लोपलिया ॥१॥

कस्तुरीमळवट चंदनाची उटी । रुळे माळ कंठीं वैजयंती ॥ध्रु.॥

मुगुट कुंडले श्रीमुख शोभलें । सुखाचें ओतिलें सकळही ॥२॥

कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा । घननीळ सांवळा बाईयांनो ॥३॥

सकळ ही तुम्ही व्हा गे एकीसवा । तुका म्हणे जीवा धीर नाहीं ॥४॥

अर्थ:- Tukaram Maharaj Abhang

राजस, सुकुमार असा हा विठ्ठल म्हणजे जणू मदनाचा पुतुळा आहे सूर्य-चंद्राच्या प्रभा त्याच्या तेज्यात लपल्या आहे .त्याच्या कपाळि कस्तूरिचा मळवट भरला असून अंगावर चंदनाची ऊटी लावलेली आहे गळ्यात वैजयंती माळा रूळत आहे .मस्तकावर मुकुट व कानात कुंडले असलेले सुंदर रूप म्हणजे जणू सर्व सुखाचे आगर आहे .त्याने कमरेला जरीकाठी पितांबर नेसले आहे व् भरजरि शेला पांघरला आहे बायानो असा हा विठुराया सवळया रंगाचा आहे .तुकाराम महाराज म्हणतात तुम्ही सर्व बयांनी एका बाजुला व्हा मझ्या आड येउ नका, श्रीमुख पहिल्याखेरीज माझ्या मनाला समाधान लागत नाही .

संत तुकाराम महाराजांचा अभंग क्र. १६
॥ विठ्ठलाच्या रूपाचे वर्णन ॥

कडवे १
कविता (Poem)
राजस सुकुमार मदनाचा पुतळा ।
रविशशिकळा लोपलिया ॥१॥
कस्तुरीमळवट चंदनाची उटी ।
रुळे माळ कंठीं वैजयंती ॥ध्रु.॥

विवेचन:
तुकाराम महाराज म्हणतात की विठ्ठलाचे रूप राजेशाही तेज आणि अत्यंत कोमलता यांनी परिपूर्ण आहे.
तो इतका सुंदर आहे की, तो जणू साक्षात कामदेवाचा (मदनाचा) पुतळाच आहे.
सूर्य आणि चंद्र हे जगाला प्रकाश देणारे मानले जातात, परंतु भगवंताच्या दिव्य तेजापुढे या दोन्हीची कला फिकट झाली आहे.
कस्तुरीचा टिळा आणि चंदनाची उटी लावलेली आहे, जे भक्तांना शांती आणि आनंद देणारी आहे.

इमोजी: 👑🌞🌙🌿

कडवे २
कविता (Poem)
मुगुट कुंडले श्रीमुख शोभलें ।
सुखाचें ओतिलें सकळही ॥२॥
कासे सोनसळा पांघरे पाटोळा ।
घननीळ सांवळा बाईयांनो ॥३॥

विवेचन:
डोक्यावर मुकुट, कानात कुंडले आणि त्याचे सुंदर मुख शोभून दिसत आहे.
हे सर्व सौंदर्य जणू परमसुखातूनच ओतून तयार झाले आहे.
कमरेला सोन्याचे वस्त्र आणि अंगावर रेशमी पांघरूण परिधान केले आहे.
तो घननीळ आणि सावळा आहे, ज्यामुळे असीम व्यापकता आणि शांतता प्रकट होते.

इमोजी: 👑💍😊💙

कडवे ३
कविता (Poem)
सकळ ही तुम्ही व्हा गे एकीसवा ।
तुका म्हणे जीवा धीर नाहीं ॥४॥

विवेचन:
तुकाराम महाराज इतक्या आवेगाने आणि प्रेमाने भगवंताचे रूप वर्णन करत आहेत की, त्यांना आता एकटे राहवत नाहीये.
सर्व भक्तांना एकत्र येण्याचे आवाहन करून हे अपूर्व सौंदर्य सर्वांनी मिळून पाहावे आणि त्याचा आनंद घ्यावा.
त्यांच्या उत्कट भक्तीचे प्रतीक म्हणून, भगवंताचे हे मनमोहक रूप पाहिल्यानंतर त्यांना इतका आनंद झाला आहे की, त्यांच्या जीवाला धीर नाही.
त्यांना केवळ विठ्ठलाच्या भेटीची तीव्र इच्छा आहे.

इमोजी: 🧘�♂️💖🙏👁�

आरंभ (Introduction):
हा अभंग म्हणजे तुकोबारायांनी अत्यंत उत्कट भक्तीभावाने केलेली विठ्ठलाच्या (श्रीकृष्णाच्या) मनमोहक रूपाची स्तुती आहे.
तुकाराम महाराज येथे 'सखी संवादाच्या' माध्यमातून (बायकांना उद्देशून) भगवंताच्या रूपाचे वर्णन करतात.
यामुळे भक्तीतील माधुर्य आणि आत्मीयता अधिक वाढते.
या वर्णनातून केवळ बाह्य सौंदर्यच नाही, तर त्या परमसुखाच्या स्वरूपाचीही कल्पना येते.

इमोजी: 💎👑🕊�💫

सारांश आणि निष्कर्ष (Conclusion and Inference):
हा अभंग रूप-ध्यातून (रूपावर लक्ष केंद्रित करून) नाम-ध्यानाकडे घेऊन जातो.
सूर्य-चंद्राच्या तेजापेक्षाही श्रेष्ठ असलेल्या दिव्य रूपाची कल्पना संतांनी दिली आहे.
भक्तीचे सर्वोच्च सुख हे भगवंताच्या रूपाचे चिंतन आणि ध्यान करण्यात आहे.
हे सौंदर्य केवळ डोळ्यांना नव्हे, तर आत्म्याला शांती आणि आनंद देणारे आहे, ज्यामुळे भक्त एका परमसुखाच्या अवस्थेत पोहोचतो.

इमोजी: 🧘�♀️💖✨🙏

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-11.12.2025-गुरुवार.
===========================================