🚩 संत तुकाराम महाराज अभंग क्र. १७: विठ्ठलाच्या भेटीची तळमळ 💖🚩 विठ्ठल + 💖-1-

[Atul Kaviraje]

संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा-
अभंग क्र.१७
कर कटावरी तुळसीच्या माळा । ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥१॥

ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.॥

कटीं पीतांबर कास मिरवली । दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥२॥

गरुडपारावरी उभा राहिलासी । आठवें मानसीं तेचि रूप ॥३॥

झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां । येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥४॥

तुका म्हणे माझी पुरवावी आस । विनंती उदास करूं नये ॥५॥

अर्थ:- Tukaram Maharaj Abhang

विठुराया कमरेवर हात ठेऊन, गळ्यात तुळशिमाळा धारण करून उभा आहे, हे हरी असे रूप मला वारंवार दाखव .दोन्ही पाय विटेवर ठेवलेले असे तुझे रूप माझ्या डोळ्यांना दाखवावे .कमरेला पितांबर कास शोभून दिसते आहे असे रूप मला दाखव .गरुड पारावार उभे असलेले तुझे रूप मला नेहमी अठवते .या गोड सरूपाच्या आठवानीने माझे शरिर अस्थिपंजर बनु लागले आहे तेव्हा हे पंढरी राया, मला भेटायला ये .तुकाराम महाराज म्हणतात, की माझी एवढी आस पूर्ण करावी माझ्या प्राथनेचा अव्हेर करू नये.

🚩 संत तुकाराम महाराज अभंग क्र. १७: विठ्ठलाच्या भेटीची तळमळ 💖

📜 सखोल भावार्थ आणि विस्तृत विवेचन (Sakhol Bhavarth ani Pradirgh Vivechan)

आरंभ (Introduction)
संत तुकाराम महाराजांच्या गाथेतील हा १७ वा अभंग, भक्ताची आपल्या आराध्य दैवताला भेटण्याची तीव्र तळमळ (Yearning) आणि आसक्ती (Longing) दर्शवतो. तुकोबारायांनी येथे भगवान विठ्ठलाचे (पांडुरंगाचे) साजिरे आणि लाडके रूप डोळ्यांनी पाहण्याची विनंती केली आहे. हा अभंग तुकोबांच्या विरह-भक्तीचा (Bhakti of Separation) आणि ध्यान-भक्तीचा (Bhakti of Meditation) उत्कृष्ट नमुना आहे, जिथे ते केवळ मूर्तीचे नव्हे, तर ती मूर्ती पाहण्यासाठी आतुर झाले आहेत.

प्रत्येक ओळीचा अर्थ आणि विवेचन (Pratyek Oliche Arth ani Vivechan)

१. "कर कटावरी तुळसीच्या माळा । ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥१॥"
अर्थ: दोन्ही हात कमरेवर (कर कटावरी) आणि गळ्यात तुळशीच्या माळा धारण केलेले तुझे असे रूप, हे हरी, माझ्या डोळ्यांना दाखव.

विवेचन: तुकोबारायांनी विठ्ठलाच्या मूर्तीचे ध्यान (Meditation on form) प्रथम स्पष्ट केले आहे. हात कमरेवर असणे हे विठ्ठलाचे वैशिष्ट्य आहे, जे सूचित करते की त्याने जगाची काळजी घेण्याचा भार स्वीकारला आहे आणि तो भक्तांना धीर देत आहे (मी सर्व सांभाळतो). तुळशीच्या माळा भक्ती, पवित्रता आणि सात्त्विकतेचे प्रतीक आहेत. हे केवळ रूप नाही, तर भक्तवत्सलता आणि दयाळूपणाचे मूर्तिमंत स्वरूप आहे, जे पाहण्याची तुकोबारायांची पहिली आस आहे.

२. "ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.॥"
अर्थ: दोन्ही चरण विटेवर (Brick) ठेवलेले आहेत, हे हरी, तुझे असेच रूप माझ्या डोळ्यांना दाखव. (ध्रुवपद/मुख्य आशय).

विवेचन: हे अभंगाचे ध्रुवपद (Reoccurring theme/Core idea) आहे. विटेवर चरण ठेवणे हे विठ्ठलाच्या आगमनाचे आणि स्थिरतेचे प्रतीक आहे. विटेवर उभा असलेला विठ्ठल भक्त पुंडलिकासाठी उभा राहिला, म्हणजे तो भक्तप्रतीक्षेचा देव आहे. विटा अस्थिर असतात, पण त्यावर पाय स्थिर ठेवणे म्हणजे जीवनातील अस्थिर परिस्थितीतही स्थिर राहण्याचा संदेश देणे होय. तुकोबाराय याच साक्षात् स्वरूपाची आतुरतेने मागणी करत आहेत.

३. "कटीं पीतांबर कास मिरवली । दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥२॥"
अर्थ: कमरेला पीतांबर (पिवळे वस्त्र) कसून, कास (काष्टा) नीट मिरवणारे तुझे रूप मला लवकरात लवकर (वहिली) दाखव.

विवेचन: पीतांबर ऐश्वर्य आणि तेजाचे प्रतीक आहे, तर कास (काष्टा) ही कर्मयोगाची आणि कार्यतत्परतेची खूण आहे. विठ्ठलाचे हे रूप केवळ सुंदर नाही, तर शक्तिशाली आणि सज्ज (Ready for action) आहे. तुकोबारायांना हे तेजस्वी आणि सक्रिय रूप त्वरित पाहायचे आहे, कारण विरहात ते अधिक वेळ थांबू शकत नाहीत.

✨ संपूर्ण लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary) ✨
🚩 विठ्ठल + 💖 विरह-भक्ती + 🤲 हात कमरेवर + 🧱 वीट + 🌿 तुळस + 💛 पीतांबर + 😭 तळमळ + 🕊� पिंजरा + 🏆 आसपूर्ती = भक्तवत्सल पांडुरंग भेट!

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-12.12.2025-शुक्रवार.
===========================================