🚩 संत तुकाराम महाराज अभंग क्र. १७: विठ्ठलाच्या भेटीची तळमळ 💖🚩 विठ्ठल + 💖-2-

[Atul Kaviraje]

संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा-
अभंग क्र.१७
कर कटावरी तुळसीच्या माळा । ऐसें रूप डोळां दावीं हरी ॥१॥

ठेविले चरण दोन्ही विटेवरी । ऐसें रूप हरी दावीं डोळां ॥ध्रु.॥

कटीं पीतांबर कास मिरवली । दाखवीं वहिली ऐसी मूर्ती ॥२॥

गरुडपारावरी उभा राहिलासी । आठवें मानसीं तेचि रूप ॥३॥

झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां । येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥४॥

तुका म्हणे माझी पुरवावी आस । विनंती उदास करूं नये ॥५॥

४. "गरुडपारावरी उभा राहिलासी । आठवें मानसीं तेचि रूप ॥३॥"
अर्थ: गरुडपारावर (देवाच्या समोर असलेली जागा/वेदी) तू जो उभा राहिला आहेस, तेच रूप माझ्या मनात (मानसीं) आठवत आहे.

विवेचन: येथे तुकोबाराय मंदिर आणि प्रत्यक्ष दर्शन (Actual sighting) याची आठवण करून देतात. विठ्ठल मंदिरात गरुडखांबासमोर (गरुडपारावर) उभा असतो. भक्ताला मंदिरात प्रत्यक्ष जाऊन जे रूप दिसते, तेच रूप त्यांच्या मनात खोलवर बिंबलेले आहे. 'आठवे मानसीं' म्हणजे मनात तेच रूप वारंवार आठवत आहे, पण ते प्रत्यक्षात डोळ्यांनी पाहण्याची इच्छा अधिक तीव्र आहे. हे विठ्ठलाच्या सार्वकालिक उपस्थितीचे प्रतीक आहे.

५. "झुरोनी पांजरा होऊं पाहें आतां । येईं पंढरीनाथा भेटावया ॥४॥"
अर्थ: तुझ्या भेटीसाठी झुरून (तळमळून) माझा देह पिंजऱ्यासारखा (पांजरा) होऊ पाहत आहे. हे पंढरीनाथा, मला भेटायला (भेटावया) ये.

विवेचन: ही विरहाची पराकाष्ठा (Climax of Separation) आहे. झुरणे म्हणजे अतिशय तळमळणे. तुकोबाराय म्हणतात की, मी तुझ्या विरहात इतका कृश झालो आहे की माझा देह पिंजऱ्यासारखा झाला आहे, म्हणजे केवळ हाडांचा सापळा उरला आहे. देह नष्ट होण्यापूर्वी तरी तू येऊन भेट. ही भक्ताची आर्जवी विनंती आहे, जिथे जीवात्मा परमात्म्याच्या भेटीसाठी कासावीस झाला आहे.

६. "तुका म्हणे माझी पुरवावी आस । विनंती उदास करूं नये ॥५॥"
अर्थ: तुकाराम महाराज म्हणतात, माझी ही इच्छा (आस) तुम्ही पुरवावी. माझ्या या विनंतीकडे (उदास) दुर्लक्ष (उदास) करू नये.

विवेचन: हा अभंगाचा समारोप आणि अंतिम मागणी आहे. तुकोबाराय स्पष्टपणे आपल्या भक्तीची आस पूर्ण करण्याची मागणी करतात. 'उदास करू नये' या शब्दातून त्यांची निश्चिती आणि हक्क (Right) दिसून येतो. भक्त म्हणून मी केलेली विनंती तुम्ही स्वीकारायलाच हवी, अशी त्यांची निष्ठा आहे.

समारोप आणि निष्कर्ष (Samarop ani Nishkarsha)
अभंग क्र. १७ तुकोबारायांच्या आर्त (Heartfelt) भक्तीचे दर्शन घडवतो. हा अभंग केवळ विठ्ठलाचे बाह्य सौंदर्य वर्णन करत नाही, तर भक्तीची व्याप्ती आणि तीव्रता समजावून सांगतो. 'पिंजरा' होण्यापूर्वी देवाने भेटणे म्हणजे मनुष्यजन्माचे सार्थक होणे होय. यातून असा निष्कर्ष निघतो की, भक्ताने परमात्म्याचे रूप सतत ध्यानात ठेवावे आणि आपल्या सद्गुरूवर (विठ्ठलावर) पूर्ण निष्ठा ठेवून त्याने दिलेल्या मार्गाचे पालन करावे. भगवंत निश्चितच भक्ताची तळमळ पूर्ण करतात.

✨ संपूर्ण लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary) ✨
🚩 विठ्ठल + 💖 विरह-भक्ती + 🤲 हात कमरेवर + 🧱 वीट + 🌿 तुळस + 💛 पीतांबर + 😭 तळमळ + 🕊� पिंजरा + 🏆 आसपूर्ती = भक्तवत्सल पांडुरंग भेट!

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-12.12.2025-शुक्रवार.
===========================================