🧘 स्वामी विवेकानंदांचा तत्त्वज्ञान: जीवनविषयक 'उदासीनता' आणि समत्वभाव ⚖️-1-🌌🧘

[Atul Kaviraje]

SWAMI VIVEKANAND QUOTS-
Quote 16
Not disgust, nor joy for life, but a sort of indifference.

🧘 स्वामी विवेकानंदांचा तत्त्वज्ञान: जीवनविषयक 'उदासीनता' आणि समत्वभाव ⚖️

📜 विस्तृत मराठी लेख: जीवनाबद्दल 'उदासीनता' – समत्वभावाचा आदर्श 🌊

स्वामी विवेकानंदांचे वचन:
"Not disgust, nor joy for life, but a sort of indifference."
(जीवनाबद्दल तिरस्कार नाही, आनंदही नाही, पण एक प्रकारची उदासीनता.)

स्वामी विवेकानंद यांचा हा विचार मानवी जीवनातील समत्वभावाचे (Equanimity)
आणि विरागवृत्तीचे (Detachment) महत्त्व स्पष्ट करतो.
ही 'उदासीनता' म्हणजे निष्क्रियता किंवा नैराश्य नव्हे,
तर सुख-दुःखाच्या द्वंद्वात न अडकता, साक्षीभावाने जगाकडे पाहण्याची
एक जागृत अवस्था (Vigilant State) आहे.
या विचाराचे सखोल विवेचन खालील दहा प्रमुख मुद्द्यांमध्ये केले आहे.

१. 'उदासीनता' म्हणजे समत्वभाव (Equanimity)

मध्यम मार्ग:
स्वामीजी येथे जीवनातील दोन टोकांच्या भावना
(अत्यंत आनंद आणि अत्यंत तिरस्कार) टाळून,
मध्यम मार्ग (Middle Path) स्वीकारायला सांगतात.

साक्षीभाव:
ही उदासीनता म्हणजे जीवनातील घटनांमध्ये
स्वतःला गुंतवून न घेता, साक्षीभावाने (Witnessing) पाहणे.

दुःखाचा अभाव:
जेव्हा सुख आणि दुःखावर समान दृष्टी ठेवतो,
तेव्हा दोन्हीपैकी कोणतीही भावना व्यक्तीला
तीव्रपणे त्रास देऊ शकत नाही.

⚖️🧘�♂️ neutrality

२. आसक्ती आणि तिरस्काराचा त्याग

मोह आणि द्वेष:
जीवनात तीव्र आनंद मिळवण्याची आसक्ती (Attachment)
आणि दुःख आल्यावर त्याबद्दल तिरस्कार (Disgust) वाटणे,
हे दोन्ही बंधनकारक आहेत.

बंधनातून मुक्ती:
ही उदासीनता व्यक्तीला या दोन बंधनातून मुक्त करते.
जेव्हा आपण कशाचाही अतिरेक करत नाही,
तेव्हा आपण मोकळे होतो.

संतुलित दृष्टी:
वस्तू, व्यक्ती आणि घटना यांच्याविषयी
तीव्र आवड किंवा नावड न ठेवणे,
म्हणजे संतुलित दृष्टी विकसित करणे.

🚫🔗⚖️

३. कर्मयोगातील अनासक्ती (Detachment in Action)

फळाची अपेक्षा न ठेवणे:
गीतेतील कर्मयोगानुसार,
आपले कर्तव्य फळाची अपेक्षा न ठेवता करणे.
हेच उदासीनतेचे व्यावहारिक रूप आहे.

सक्रियता पण अलिप्तता:
ही उदासीनता आपल्याला कर्म करण्यापासून थांबवत नाही,
उलट अलिप्त (Detached) राहून
अधिक प्रभावीपणे कर्म करण्यास प्रवृत्त करते.

उदाहरणे:
निष्काम कर्मयोगाने युद्ध करणारा अर्जुन,
ज्याला फळाची आसक्ती किंवा तिरस्कार नव्हता.

🎯⚙️🕊�

४. मानसिक शांतता आणि स्थिरता (Mental Peace and Stability)

मनाची स्थिरता:
जेव्हा मन तीव्र आनंदाने उड्या मारत नाही
आणि तीव्र दुःखाने कोसळत नाही,
तेव्हा ते शांत आणि स्थिर राहते.

भावनिक नियंत्रण:
ही उदासीनता म्हणजे आपल्या भावनांवर
असलेले उत्तम नियंत्रण (Emotional Control) होय.

स्थिर बुद्धी:
अत्यंत कठीण परिस्थितीतही
बुद्धीला अस्थिर न होऊ देणे,
हीच उदासीनतेची देणगी आहे.

🧠🧊 tranquility

५. अध्यात्मिक प्रगतीचा आधार

मायेपासून अलिप्तता:
जीवनातील ही उदासीनता आपल्याला
मायेच्या (Illusion) जाळ्यातून
बाहेर काढण्यास मदत करते.

वैराग्याची सुरुवात:
वैराग्य (Renunciation) म्हणजे घराचा त्याग नव्हे,
तर मनातून आसक्तीचा त्याग करणे.
ही उदासीनता त्या वैराग्याची पहिली पायरी आहे.

आत्मज्ञानप्राप्ती:
जेव्हा मन सुख-दुःखाच्या द्वंद्वातून मुक्त होते,
तेव्हा ते आत्मज्ञान (Self-Knowledge)
प्राप्त करण्यास योग्य बनते.

🌌🧘�♀️🗝�

✨🌟💯

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-12.12.2025-शुक्रवार.
===========================================