एबेल तस्मानने न्यूझीलंडचा शोध (१३ डिसेंबर १६४२):-1-🧭 🇳🇱 🚢 🗺️ ⛰️ 🌊 ⚔️ 🩸 🇳

[Atul Kaviraje]

1642-Dutch explorer Abel Tasman became the first European to sight New Zealand.

डच खोजकर्ता एबेल तस्मान न्यूजीलैंड को देखने वाले पहले यूरोपीय बने।

एबेल तस्मानने न्यूझीलंडचा शोध (१३ डिसेंबर १६४२): एक ऐतिहासिक विश्लेषण

🧭 परिचय: जगाच्या नकाशावर एका नव्या भूभागाची नोंद

घटना: डच शोधकर्ता एबेल तस्मान (Abel Tasman) न्यूझीलंडला (तत्कालीन 'स्टेटन लँड्ट') पाहणारे पहिले युरोपीय ठरले.
तारीख: १३ डिसेंबर १६४२

हा लेख (Lekh) एका अशा निर्णायक क्षणाचे विश्लेषण करतो, ज्यामुळे न्यूझीलंडच्या इतिहासाला एक नवी दिशा मिळाली. डच ईस्ट इंडिया कंपनी (VOC) च्या वतीने तस्मानची ही मोहीम केवळ भौगोलिक शोध नव्हती, तर ती दोन पूर्णपणे भिन्न संस्कृतींच्या (युरोपीय आणि माओरी) पहिल्या आणि हिंसक भेटीची सुरुवात होती.

१. मोहिमेची पार्श्वभूमी आणि डच ईस्ट इंडिया कंपनीचा उद्देश 🚢🇳🇱

अ. टेरा ऑस्ट्रेलियास इनकॉग्निटाचा ध्यास:

उद्देश: डच ईस्ट इंडिया कंपनीला (VOC) ऑस्ट्रेलियाच्या दक्षिणेला आणि प्रशांत महासागरात असलेल्या 'टेरा ऑस्ट्रेलियास इनकॉग्निटा' (Terra Australis Incognita) म्हणजेच 'अज्ञात दक्षिण भूखंडाचा' शोध घ्यायचा होता. त्यांना नवीन व्यापार मार्ग आणि नैसर्गिक संसाधने मिळवण्याची आशा होती.

शोधक: एबेल जान्झून तस्मान हा अनुभवी खलाशी होता. त्याला या मोहिमेचा प्रमुख म्हणून नियुक्त करण्यात आले.

उदाहरणे (जहाजे): तस्मानच्या ताफ्यात दोन जहाजे होती: त्याचे प्रमुख जहाज 'हीमस्कर्क' (Heemskerck) आणि मालवाहतूक जहाज 'झीहान' (Zeehaen).

ब. प्रवासाची सुरुवात:

तस्मान ऑगस्ट १६४२ मध्ये बाटाव्हिया (सध्याचे जकार्ता) येथून निघाला. त्याने यापूर्वी टास्मानिया (त्याचे नाव 'व्हॅन डायमेन्स लँड' ठेवले होते) चा शोध लावला होता.

२. १३ डिसेंबर १६४२: भूभागाचे प्रथम दर्शन ⛰️🗺�

अ. न्यूझीलंडची पहिली दृष्टी:

टास्मान समुद्रातून (Tasman Sea) प्रवास करत असताना, १३ डिसेंबर १६४२ रोजी, तस्मानच्या क्रूने न्यूझीलंडच्या दक्षिण बेटाच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील उंच पर्वत पाहिले. हे पर्वत बहुधा 'दक्षिणी आल्प्स' (Southern Alps) असावेत.

संदर्भ: तस्मानने आपल्या नोंदीत या भूभागाचे वर्णन "उंच आणि मोठा भूभाग" (a large land, uplifted high) असे केले आहे.

ब. नामकरण: 'स्टेटन लँड्ट' (Staten Landt):

तस्मानने या भूभागाला 'स्टेटन लँड्ट' असे नाव दिले. त्याला वाटले की हा भूभाग दक्षिण अमेरिकेतील 'स्टेटन आयलंड'शी जोडलेला आहे. डच नकाशाकारांनी नंतर त्याचे नाव 'न्युजीव्ह झीलांद' (Nieuw Zeeland) ठेवले, ज्यावरून 'न्यूझीलंड' हे नाव आले.

३. माओरी लोकांशी पहिली भेट आणि सांस्कृतिक संघर्ष 🌊⚔️

अ. किलिंग बे (Golden Bay) येथे नांगर:

१८ डिसेंबर १६४२ रोजी तस्मानने सध्याच्या गोल्डेन बे (Golden Bay) मध्ये (तेव्हा मोहुआ या नावाने ओळखली जाणारी जागा) नांगर टाकला.

माओरी जमात: स्थानिक रहिवासी ंगती तुमाटाकोकिरी (Ngāti Tūmatakōkiri) जमातीचे माओरी लोक होते.

ब. गैरसमजातून झालेला तणाव:

माओरी लोकांनी त्यांच्या वका (Waka - होड्या) मधून येऊन युरोपीय जहाजांना 'पुकिया' (शंख-तुतारी) वाजवून आव्हान दिले. डच लोकांनी त्याला 'संगीत' समजून प्रतिउत्तर दिले, ज्यामुळे गैरसमज वाढला. माओरींनी या अनोळखी पाहुण्यांना धोकादायक मानले.

४. हिंसक संघर्ष आणि 'मोर्डेनेअर्स बाईज' नामकरण 🩸❓

अ. चार खलाशांचा मृत्यू:

१९ डिसेंबर रोजी, एका माओरी वकाने डच जहाजांमधील संदेश घेऊन जाणाऱ्या एका लहान नौकेला धडक दिली आणि हल्ला केला. या हल्ल्यात तस्मानच्या क्रूमधील चार खलाशी ठार झाले.

माओरींचे शौर्य: या घटनेतून माओरी लोकांनी आपल्या भूमीचे संरक्षण करण्याची त्यांची प्रबळ इच्छा आणि योद्धा वृत्ती दर्शवली.

ब. 'मोर्डेनेअर्स बाईज' (Murderers Bay):

या दुःखद घटनेनंतर तस्मानने या खाडीला 'मोर्डेनेअर्स बाईज' (Moordenaers Baij) म्हणजेच 'खुनींची खाडी' असे नाव दिले. या संघर्षामुळे तस्मानने न्यूझीलंडच्या भूमीवर कधीही पाऊल ठेवले नाही.

५. तस्मानचे अपूर्ण अन्वेषण 🗺�❌

अ. कुक सामुद्रधुनीला खाडी समजणे:

तस्मानने उत्तर बेटापासून दक्षिण बेटाला वेगळे करणारी कुक सामुद्रधुनी (Cook Strait) ही एक मोठी खाडी (Bay) असल्याचे मानले आणि त्यातून प्रवास केला नाही.

निष्कर्ष: या चुकीमुळे त्याचे अन्वेषण अपूर्ण राहिले आणि त्याने संपूर्ण न्यूझीलंडचा नकाशा तयार केला नाही. तो उत्तरेकडील 'थ्री किंग्स आयलंड्स' जवळून निघून गेला.

🧭 🇳🇱 🚢 🗺� ⛰️ 🌊 ⚔️ 🩸 🇳🇿 ✨ ❓

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-13.12.2025-शनिवार.
===========================================