अपोलो 17: चंद्रावरचे अखेरचे मानवी पाऊल (13 डिसेंबर 1972)-1-🌕 👨‍🚀 🚀 🗓️ 🔬 👣

[Atul Kaviraje]

1972-Apollo 17 astronauts Eugene Cernan and Harrison Schmitt performed the mission's third and final Moonwalk; to date, they are the last humans to set foot on the Moon.

अपोलो 17 अंतरिक्ष यात्रियों यूजीन सर्नन और हैरिसन श्मिट ने मिशन का तीसरा और आखिरी मूनवॉक पूरा किया; आज तक, वे चंद्रमा पर कदम रखने वाले अंतिम इंसान हैं।

अपोलो 17: चंद्रावरचे अखेरचे मानवी पाऊल (13 डिसेंबर 1972)

परिचय (Introduction)

13 डिसेंबर 1972 हा दिवस मानव इतिहासातील एका महत्त्वाच्या अध्यायाच्या समाप्तीचा साक्षीदार आहे. याच दिवशी अपोलो 17 (Apollo 17) या मिशनवर गेलेल्या अंतराळवीर युजीन सर्नन (Eugene Cernan) आणि भूगर्भशास्त्रज्ञ हॅरिसन श्मिट (Harrison Schmitt) यांनी चंद्रावरचा त्यांचा तिसरा आणि शेवटचा 'मूनवॉक' पूर्ण केला. आजपर्यंत, या घटनेला पाच दशकांहून अधिक काळ लोटला असून, हे दोन्ही अंतराळवीर चंद्रावर पाऊल ठेवणारे अंतिम मानव ठरले आहेत. हा लेख या ऐतिहासिक घटनेचे महत्त्व, वैज्ञानिक योगदान आणि मानवतेवर याचा झालेला चिरस्थायी परिणाम याचे विस्तृत विश्लेषण करतो.

1. अपोलो 17 मिशनची पार्श्वभूमी आणि उद्दिष्ट्ये (Background and Objectives) 🚀

अपोलो 17 हे नासाच्या अपोलो कार्यक्रमाचे अंतिम मिशन होते.

1.1. अंतिम महत्त्वाकांक्षा: या मिशनचे मुख्य उद्दिष्ट चंद्राच्या भूभागावर भूगर्भशास्त्रीय संशोधन करणे, चंद्र खडक आणि मातीचे नमुने गोळा करणे आणि चंद्राच्या उत्पत्तीबद्दल नवीन माहिती मिळवणे हे होते.

1.2. स्थान (Taurus-Littrow Valley): अपोलो 17 चंद्रावरील टॉरस-लिट्ट्रो दरीमध्ये उतरले, जे मागील अपोलो स्थळांपेक्षा भूगर्भशास्त्राच्या दृष्टीने अधिक गुंतागुंतीचे आणि रहस्यमय मानले जात होते.

1.3. 'सायन्स मिशन': हॅरिसन श्मिट यांच्यासारखे शास्त्रज्ञ (भूगर्भशास्त्रज्ञ) चंद्रावर उतरणारे पहिले व्यक्ती ठरले, ज्यामुळे या मिशनला अधिक वैज्ञानिक महत्त्व प्राप्त झाले.

2. 13 डिसेंबर 1972: अंतिम 'मूनवॉक'चा तपशील (The Final Moonwalk - EVA 3) 🗓�

अपोलो 17 मिशनमध्ये एकूण तीन 'एक्स्ट्राव्हेईक्युलर ॲक्टिव्हिटीज' (EVAs) किंवा मूनवॉक झाले. तिसरा मूनवॉक हा शेवटचा होता.

2.1. कालावधी: तिसरा आणि अंतिम मूनवॉक 7 तास 15 मिनिटे चालला. यावेळी अंतराळवीरांनी त्यांच्या रोव्हरचा (Lunar Roving Vehicle) वापर करून दरीच्या दूरच्या भागांचा शोध घेतला.

2.2. नमुना संकलन: त्यांनी मुख्यत्वे लँडिंग साइटच्या आसपासच्या पर्वतांच्या पायथ्याशी सुमारे 66 किलोग्रॅम वजनाचे महत्त्वाचे खडक आणि मातीचे नमुने गोळा केले.

2.3. शेवटचा क्षण: मूनवॉक संपण्यापूर्वी, सर्नन आणि श्मिट यांनी लुनार मॉड्युलमध्ये (Lunar Module) परत येऊन सर्व वैज्ञानिक उपकरणे सुरक्षितपणे पॅक केली.

3. युजीन सर्नन आणि हॅरिसन श्मिट यांचे योगदान (The Astronauts: Cernan and Schmitt) 👨�🚀

3.1. कमांडर युजीन सर्नन: 'जॅक' हॅरिसन श्मिटसह त्यांनी चंद्रावर सर्वाधिक काळ घालवला. सर्नन यांनीच चंद्राच्या पृष्ठभागावर पाऊल ठेवणारे अंतिम व्यक्ती म्हणून इतिहासात नाव नोंदवले.

3.2. भूगर्भशास्त्रज्ञ श्मिट: श्मिट हे चंद्रावर उतरणारे पहिले आणि एकमेव व्यावसायिक शास्त्रज्ञ होते. त्यांच्या भूगर्भशास्त्राच्या ज्ञानामुळे टॉरस-लिट्ट्रो दरीतील खडक आणि मातीचे विश्लेषण करणे अत्यंत उपयुक्त ठरले.

3.3. 'लूनार रोव्हर'चा वापर: त्यांनी तिसऱ्या मूनवॉक दरम्यान लुनार रोव्हरचा प्रभावीपणे वापर केला, ज्यामुळे त्यांना लँडिंग साइटपासून दूरच्या भूभागातून नमुने गोळा करता आले.

4. मुख्य वैज्ञानिक शोध: 'ऑरेंज सॉईल' आणि खडक (Key Scientific Discoveries) 🔬

अपोलो 17 द्वारे गोळा केलेले नमुने आजही अभ्यासले जात आहेत.

4.1. 'ऑरेंज सॉईल'चा शोध (उदाहरण): मूनवॉक दरम्यान श्मिट यांना नारंगी रंगाची (Orange Soil) माती आढळली, ज्याने शास्त्रज्ञांमध्ये मोठी उत्सुकता निर्माण केली. या मातीचे विश्लेषण केल्यानंतर, हे चंद्राच्या ज्वालामुखीच्या क्रियाकलापांचे अवशेष असल्याचे सिद्ध झाले, ज्यामुळे चंद्राच्या भूगर्भीय इतिहासावर प्रकाश पडला.

4.2. 'ट्रोक्टोलाइट' खडक: या मिशनमध्ये काही अत्यंत जुने आणि मौल्यवान खडक गोळा केले गेले, ज्यामुळे चंद्राची उत्पत्ती आणि पृथ्वीशी असलेला त्याचा संबंध अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास मदत झाली.

4.3. 'ग्रेव्हिमीटर' प्रयोग: चंद्राच्या गुरुत्वाकर्षण क्षेत्राचा अधिक अचूक नकाशा तयार करण्यासाठी पृष्ठभागावर उपकरणे स्थापित करण्यात आली.

5. ऐतिहासिक महत्त्वाचे केंद्रस्थान (Focus of Historical Significance) 👣

13 डिसेंबर 1972 ची घटना केवळ एका मिशनचा शेवट नव्हती, तर एका युगाचा समारोप होता.

5.1. शेवटचे पाऊल: युजीन सर्नन यांचे लुनार मॉड्युलमध्ये परत येण्यापूर्वी चंद्राच्या पृष्ठभागावरील शेवटचे पाऊल हे मानवतेच्या एका मोठ्या स्वप्नाचा तात्पुरता विराम ठरले.

5.2. शीतयुद्धाचा शेवट: अपोलो कार्यक्रम हा शीतयुद्धादरम्यान अमेरिकेने साधलेला मोठा विजय होता. या मिशनच्या समाप्तीमुळे अंतराळ शर्यतीचा तो टप्पा संपला.

5.3. प्रेरणास्रोत: या मिशनने जगातील लाखो तरुण शास्त्रज्ञ आणि अभियंत्यांना भविष्यकाळात अंतराळ संशोधनाचे स्वप्न पाहण्याची प्रेरणा दिली (संदर्भ: नासा आर्काइव्ह्ज).

इमोजी सारांश (Emoji Summary):
🌕 👨�🚀 🚀 🗓� 🔬 👣 🌎 🎤 ✨ 🛰�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-13.12.2025-शनिवार.
===========================================