ऐतिहासिक दक्षिण ध्रुव विजय (१४ डिसेंबर १९११): रुआल आमुन्सन यांचा साहस-1-🐾 🇬🇧

[Atul Kaviraje]

1911-Norwegian explorer Roald Amundsen and his team became the first humans to reach the South Pole.

नॉर्वेजियन खोजकर्ता रुआल आमुन्सन और उनकी टीम दक्षिणी ध्रुव पर पहुँचने वाले पहले इंसान बने।

शीर्षक: ऐतिहासिक दक्षिण ध्रुव विजय (१४ डिसेंबर १९११): रुआल आमुन्सन यांचा साहस

दिनांक: १४ डिसेंबर १९११

१. परिचय आणि ऐतिहासिक संदर्भ (Introduction and Historical Context) 📅

जगाच्या नकाशावरील सर्वात दुर्गम आणि धोकादायक ठिकाणांपैकी एक म्हणजे दक्षिण ध्रुव (South Pole). १९ व्या शतकाच्या अखेरीस, या अज्ञात प्रदेशावर मानवाचा पाय पडेल की नाही, याबद्दल मोठी उत्सुकता आणि आव्हान होते. १४ डिसेंबर १९११ हा दिवस ध्रुवीय शोधाच्या इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी कोरला गेला, कारण याच दिवशी नॉर्वेचे महान शोधक रुआल आमुन्सन (Roald Amundsen) आणि त्यांच्या चार सहकाऱ्यांनी पृथ्वीच्या दक्षिणतम टोकावर सर्वप्रथम पोहोचण्याचा मान मिळवला. हे केवळ भौगोलिक यश नव्हते, तर मानवी धैर्य, उत्कृष्ट नियोजन आणि नैसर्गिक शक्तींवर मात करण्याच्या जिद्दीचा तो सर्वोच्च क्षण होता.

२. रुआल आमुन्सन: पार्श्वभूमी आणि ध्येय (Roald Amundsen: Background and Goal) 🇳🇴

रुआल आमुन्सन हे मूळचे नॉर्वेचे, ज्यांच्या रक्तातच समुद्रावरील आणि बर्फावरील साहसाची आवड होती. त्यांचा पहिला उद्देश उत्तर ध्रुवावर (North Pole) पोहोचण्याचा होता. मात्र, जेव्हा त्यांना कळले की अमेरिकेचे फ्रेडरिक कूक (Frederick Cook) किंवा रॉबर्ट पीअरी (Robert Peary) यांनी आधीच उत्तर ध्रुव गाठला आहे, तेव्हा त्यांनी आपले ध्येय गुप्तपणे बदलले. त्यांनी जगाला सांगितले की ते उत्तर ध्रुवाकडे जात आहेत, पण त्यांचे खरे लक्ष्य दक्षिण ध्रुव होते. हे ध्येय गाठण्यासाठी त्यांनी नॉर्वेजियन वारसा आणि त्यांचा ध्रुवीय क्षेत्रातील मागील अनुभव पणाला लावला.

३. अभियानाची तयारी आणि धोरण (Expedition Preparation and Strategy) 🐾

आमुन्सन यांचे यश हे केवळ नशिबावर अवलंबून नव्हते, तर त्यांच्या अचूक आणि कुशल धोरणाचे ते फळ होते.

अचूक तयारी: त्यांनी आवश्यकतेनुसार खाद्यपदार्थ, इंधन आणि इतर साहित्य गोळा केले.

श्वानांवर भर: त्यांनी सायबेरियन हस्की (Siberian Husky) श्वानगाड्यांचा (Sled Dogs) कार्यक्षमतेने वापर केला. स्कॉटच्या तुलनेत, आमुन्सन यांनी श्वान हेच प्रवासाचे सर्वोत्तम साधन मानले. उदा. या श्वानांनी केवळ सामानच नेले नाही, तर गरजेनुसार संघास अन्नही पुरवले (ज्याला 'डॉग फ्रँकिंग' म्हणतात).

स्कीचा उपयोग: आमुन्सन यांच्या टीमने प्रवासासाठी स्की (Skis) वापरले, ज्यामुळे बर्फावर वेगाने आणि कमी श्रमात प्रवास करणे शक्य झाले.

मार्कर पोस्ट: त्यांनी आपल्या मार्गावर परत येण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ठिकाणी मार्कर पोस्ट आणि फूड डेपो (अन्न भांडार) बनवून ठेवले होते, ज्यामुळे परतताना सुरक्षितता आणि वेळेची बचत झाली.

४. प्रतिस्पर्धी: स्कॉटचे आव्हान (The Rival: Scott's Challenge) 🇬🇧

या मोहिमेला 'रेस टू द पोल' (Race to the Pole) असे म्हटले जात होते. आमुन्सनचे मुख्य प्रतिस्पर्धी होते ब्रिटिश शोधक रॉबर्ट फाल्कन स्कॉट (Robert Falcon Scott).

स्कॉटचा मार्ग: स्कॉट यांनी 'रोस बेट' (Ross Ice Shelf) येथील 'मॅक मर्डो साऊंड' (McMurdo Sound) येथून प्रवास सुरू केला, तर आमुन्सन यांनी अधिक धोकादायक पण ध्रुवाच्या जवळ असलेल्या 'बे ऑफ व्हेल्स' (Bay of Whales) येथून सुरुवात केली.

तंत्रज्ञानातील फरक: स्कॉट यांनी सुरुवातीला घोडे (Ponies), मोटार स्लेज आणि नंतर मानवी शक्तीवर (Man-hauling) अधिक अवलंबून राहणे पसंत केले, जे बर्फाळ परिस्थितीत कुचकामी ठरले. हाच त्यांच्या अपयशातील मोठा फरक ठरला.

५. आमुन्सनचा 'फ्राम' प्रवास आणि गुप्तता (Amundsen's 'Fram' Journey and Secrecy) 🚢

आमुन्सन यांनी आपले अभियान नार्वेचे प्रसिद्ध जहाज 'फ्राम' (Fram) वापरून सुरू केले.

गुप्ततेचे धोरण: त्यांनी जगाला आपला खरा उद्देश कळू दिला नाही. स्कॉटच्या मोहिमेला याची माहिती मिळताच, स्पर्धा अधिक तीव्र झाली.

बे ऑफ व्हेल्स: त्यांनी 'रोस बेट' च्या पूर्वेकडील 'बे ऑफ व्हेल्स' येथे तळ (Base Camp) उभारला, जो स्कॉटच्या तळापेक्षा ध्रुवाच्या सुमारे ९६ किमी जवळ होता. ही आमुन्सनच्या धोरणातील अत्यंत महत्त्वाची चाल होती.

📅 🇳🇴 🐾 🇬🇧 🚢 ❄️ 🏆 😔 🔬 🌍

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.12.2025-रविवार.
===========================================