📅 १४ डिसेंबर १९३९: सोव्हिएत युनियनचे राष्ट्रसंघातून निष्कासन-2-🚩 ➡️ 💣 ➡️ 📜 ➡

[Atul Kaviraje]

1939-The Soviet Union was expelled from the League of Nations for its invasion of Finland.

फ़िनलैंड पर आक्रमण के कारण सोवियत संघ को राष्ट्र संघ (League of Nations) से निष्कासित कर दिया गया।

📅 १४ डिसेंबर १९३९: सोव्हिएत युनियनचे राष्ट्रसंघातून निष्कासन

६. निष्कासनाचे महत्त्व आणि तात्काळ परिणाम (Significance and Immediate Impact) 🌍

नैतिक विजय: फिनलंडसाठी हे निष्कासन एक मोठा नैतिक विजय होता, कारण यातून आंतरराष्ट्रीय समुदायाने त्यांच्या बाजूने उभे राहण्याची भूमिका घेतली होती. अनेक राष्ट्रांनी फिनलंडला मदत पाठवली.

राष्टसंघाचा शेवट: हे निष्कासन जरी नैतिकदृष्ट्या महत्त्वाचे असले तरी, ते राष्ट्रसंघाच्या प्रभावीतेचा अंत दर्शवणारे होते. राष्ट्रसंघाकडे निष्कासनाव्यतिरिक्त सोव्हिएत युनियनवर प्रत्यक्षपणे अंकुश ठेवण्यासाठी किंवा फिनलंडला लष्करी मदत देण्यासाठी कोणतीही प्रभावी यंत्रणा नव्हती.

आंतरराष्ट्रीय मदत: स्वीडन, अमेरिका, आणि ग्रेट ब्रिटनसह अनेक राष्ट्रांनी फिनलंडला लष्करी उपकरणे, स्वयंसेवक आणि आर्थिक मदत पुरवली.

७. दुसऱ्या महायुद्धाच्या संदर्भात जागतिक परिणाम (Global Consequences in WWII Context) 💥

राष्ट्रसंघाचा कमकुवतपणा: सोव्हिएत युनियनवर कारवाई करण्याची क्षमता राष्ट्रसंघाने दाखवली असली तरी, या घटनेने संस्थेचा कमकुवतपणा आणि अप्रभावीपणा उघड केला. दुसरे महायुद्ध सुरू झाल्यामुळे राष्ट्रसंघाची प्रासंगिकता जवळजवळ संपुष्टात आली होती.

हिटलरला संदेश: या निष्कासनाचा जर्मनीवर (ज्याने १९३३ मध्येच राष्ट्रसंघ सोडला होता) किंवा जपानवर (ज्याने १९३३ मध्ये मंचुरियावरील आक्रमणामुळे संघ सोडला) कोणताही परिणाम झाला नाही. या घटनेमुळे शक्तिशाली आक्रमक राष्ट्रांना आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन करण्याची सूटच मिळाली, असा संदेश गेला.

युद्धाची समाप्ती: फिनलंडने अत्यंत शौर्याने लढा दिला, पण अखेरीस मार्च १९४० मध्ये सोव्हिएत युनियनसोबत शांतता करार करावा लागला आणि त्यांना महत्त्वपूर्ण भूभाग सोव्हिएत युनियनला द्यावा लागला.

८. उदाहरणे, संदर्भ आणि विश्लेषण (Examples, References, and Analysis) 🎯

उदाहरणे (उदाहरणांसह):

मॅनरहाइम लाईन (Mannerheim Line): फिनलंडने सोव्हिएत आक्रमणापासून बचावासाठी उभारलेली तटबंदी, जी अनेक महिन्यांपर्यंत सोव्हिएत सैन्यासाठी मोठी अडचण ठरली.

मोलotov कॉकटेल (Molotov Cocktail): हे फिनिश सैनिकांनी वापरलेले पेट्रोल बॉम्ब, ज्याद्वारे सोव्हिएत टँक (टँकर) नष्ट करण्यात आले. फिनिश लोकांनी याला 'पेय' म्हणून सोव्हिएत परराष्ट्र मंत्री व्याचेस्लाव मोलोटोव्ह यांच्या नावावरून नाव दिले.

संदर्भ: या घटनेला १९३१ मधील जपानचे मंचुरियावरील आक्रमण आणि १९३५ मध्ये इटलीचे इथिओपियावरील आक्रमण यांसारख्या पूर्वीच्या घटनांशी तुलना करता येते, जिथे राष्ट्रसंघ आक्रमक राष्ट्रांना थांबवण्यात अपयशी ठरला होता.

९. मुद्द्यांवर सखोल विश्लेषण (In-depth Analysis of Key Points) 🤔

सामूहिक सुरक्षेचे अपयश (Failure of Collective Security): राष्ट्रसंघाची मूळ कल्पना सामूहिक सुरक्षेवर आधारित होती – म्हणजेच, एका राष्ट्रावरील आक्रमण हे सर्वांवरील आक्रमण मानले जाईल. सोव्हिएत युनियनचे निष्कासन ही राष्ट्रसंघाची अखेरची कृती होती, पण ती केवळ कागदोपत्री राहिली, कारण सदस्य राष्ट्रे सोव्हिएत युनियनविरुद्ध सक्रियपणे उभी राहू शकली नाहीत.

सत्तेचे राजकारण (Power Politics): दुसरे महायुद्ध सुरू असताना, आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये नैतिकतेपेक्षा राजकीय हितसंबंध आणि लष्करी शक्तीचे वर्चस्व अधिक होते हे या घटनेतून सिद्ध होते. निष्कासन हा नैतिक निर्णय असला तरी, तो सोव्हिएतच्या भौगोलिक आणि राजकीय महत्त्वाकांक्षेवर अंकुश ठेवू शकला नाही.

१०. निष्कर्ष आणि समारोप (Conclusion and Summary) ✅

निष्कर्ष: १४ डिसेंबर १९३९ रोजी सोव्हिएत युनियनचे राष्ट्रसंघातून झालेले निष्कासन हे एका लहान राष्ट्राच्या सार्वभौमत्वाचे समर्थन करण्याचा एक महत्त्वपूर्ण आंतरराष्ट्रीय प्रयत्न होता. तथापि, ही घटना राष्ट्रसंघाच्या मृत्यूपूर्वीची शेवटची मोठी घोषणा ठरली.

महत्त्वाचे: या घटनेने हे स्पष्ट केले की सामूहिक सुरक्षेची संकल्पना मोठ्या शक्तीच्या (Major Power) विरोधात प्रभावीपणे कार्य करू शकत नाही आणि जगाला शांतता आणि सुव्यवस्था राखण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांसारख्या (United Nations) अधिक मजबूत आणि प्रभावी संघटनेची गरज आहे.

अंतिम समारोप: सोव्हिएत युनियनला निष्कासित करण्याच्या निर्णयाने राष्ट्रसंघाने आपली नैतिक भूमिका शेवटपर्यंत जपण्याचा प्रयत्न केला, पण जगातील बदलत्या भू-राजकीय परिस्थितीत संस्था अप्रासंगिक ठरली.

🌟 या लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary) 🌟

🚫 ➡️ 🇫🇮 ⚔️ 🇷🇺 ➡️ 📢 ➡️ 📜 ➡️ ⚖

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.12.2025-रविवार.
===========================================