🤝 मुलांसोबत शिकणे: पालक आणि बालकाचा सह-प्रवास-1-🛠️🍳🎨🤝➡️ 💪 🤝💡💻❓🛠️😔🗣️

[Atul Kaviraje]

Modern Parenting-Rajiv Tambe
Learning With Children, Not For Them

बाल-साहित्यकार राजीव तांबे यांच्या 'आधुनिक पालकत्व' आणि 'मुलांसाठी नव्हे, तर मुलांसोबत शिकणे' (Learning With Children, Not For Them) या महत्त्वाच्या आणि अर्थपूर्ण संकल्पनेवर आधारित एक विस्तृत, विश्लेषणात्मक लेख

🤝 मुलांसोबत शिकणे: पालक आणि बालकाचा सह-प्रवास

लेखांश (Essay) - मराठी

📝 समान पातळीवर शिक्षण
बाल-साहित्यकार राजीव तांबे स्पष्ट करतात की, आधुनिक पालकत्वात पालकांनी 'शिक्षक' (Teacher) ची भूमिका सोडून 'सह-विद्यार्थी' (Co-Learner) ची भूमिका स्वीकारली पाहिजे. मुलांसाठी निर्णय घेण्याऐवजी किंवा त्यांना फक्त शिकवण्याऐवजी, त्यांच्यासोबत शिकणे म्हणजे त्यांना स्वायत्तता (Autonomy) आणि आत्मविश्वास देणे होय. हा दृष्टिकोन मुलांना जीवनातील प्रत्येक टप्प्यावर सक्षम बनवतो. हा लेख १० महत्त्वाच्या मुद्यांद्वारे या संकल्पनेचा सखोल विचार मांडतो.

1. 'शिक्षक' नव्हे, 'सह-प्रवासी' व्हा 🧭
1.1. ज्ञानाचे केंद्र बदलणे: पालक हे ज्ञानाचे एकमेव केंद्र नाहीत. मुलांसोबत शिकताना, मुलेही आपल्याला काहीतरी नवीन शिकवू शकतात, ही भावना पालकांमध्ये रुजायला हवी.

1.2. समान पातळीवर येणे: मुलांशी संवाद साधताना आणि त्यांना मदत करताना, पालकांनी समान पातळीवर (At Par) येणे आवश्यक आहे.

(उदाहरण): मुलाच्या नवीन टॅब्लेट ॲपबद्दल 'मला माहित नाही, तूच शिकव' असे म्हणणे, जेणेकरून मूल स्वतःला सक्षम समजू लागेल.

1.3. 'तुझ्यासाठी' नव्हे, 'आपल्यासाठी': 'मी हे तुझ्यासाठी करतोय' (For You) याऐवजी 'आपण दोघे मिळून हे करूया' (With You) या दृष्टिकोनातून कार्य करा.

Emoji सारंश: ❌🧑�🏫✅🤝🧭➡️ 🗺�

2. निर्णय प्रक्रियेत सहभाग (Involving in Decision Making) 💡
2.1. घरगुती निर्णयांचा समावेश: कुटुंबातील लहान-सहान निर्णयांमध्ये (उदा. आठवड्याच्या मेनूची निवड, सुट्टीत कुठे जायचे) मुलांना सामील करा.

2.2. मत विचारा: त्यांच्या वयानुसार त्यांना जबाबदारीचे मत (Responsible Opinion) विचारले पाहिजे, जेणेकरून त्यांना महत्त्व दिल्यासारखे वाटेल.

2.3. 'चूक' मान्य करण्याची तयारी: मुलांनी घेतलेले काही निर्णय चुकले, तरी ते मान्य करण्याची आणि त्यातून शिकण्याची संधी (Learning Opportunity) देण्याची तयारी पालकांनी ठेवावी.

Emoji सारंश: 💡🤔✅❌➡️ 🎯

3. 'कोडिंग' आणि 'तंत्रज्ञान' सोबत शिकणे 💻
3.1. डिजिटल साक्षरता: मुले नवीन तंत्रज्ञान (उदा. कोडिंग, ॲप्स) जलद शिकतात. पालकांनी त्यांना केवळ 'शिकू नको' असे न सांगता, 'तू मला शिकव' (Teach Me) असे म्हणून त्यांच्यासोबत शिकायला सुरुवात करावी.

3.2. पिढ्यांमधील ज्ञान हस्तांतरण: यामुळे पिढ्यांमधील संवाद (Intergenerational Dialogue) सुधारतो आणि मुलांना आपण पालकांना मदत करत आहोत, हे जाणवते.

3.3. ज्ञानाचा आदर: मुलांच्या तंत्रज्ञानविषयक ज्ञानाचा आदर (Respecting Knowledge) केल्यास, ते इतर विषयांवरही पालकांशी मोकळेपणाने बोलतील.

Emoji सारंश: 💻📚🤝💡➡️ 🔗

4. 'जिज्ञासा' आणि 'प्रयोगाचे स्वातंत्र्य' ❓
4.1. स्वतः शोधणे: मुलांना त्यांच्या प्रश्नांची उत्तरे पालकांनी लगेच देऊ नयेत. त्याऐवजी, 'चला आपण दोघे मिळून उत्तर शोधूया' असे म्हणून त्यांना शोधक (Explorer) बनवावे.

4.2. प्रायोगिक शिक्षण: मुलांना प्रयोगांचे स्वातंत्र्य (Freedom to Experiment) द्या. उदा. बागकाम करताना मातीत हात घालणे, साध्या साहित्यातून कलाकृती बनवणे.

4.3. 'कल्पनाशक्ती'ला वाव: मुलांना त्यांच्या कल्पनाशक्ती (Imagination) नुसार गोष्टी करू द्या. त्यांच्या खेळात 'शिक्षक' म्हणून हस्तक्षेप करू नका.

Emoji सारंश: ❓🔍🌱🎨➡️ 🚀

5. कौशल्यांमध्ये 'सहभागी' होणे 🛠�
5.1. नवीन छंद आणि कौशल्ये: मुल जर नवीन छंद (उदा. गिटार वाजवणे, स्केचिंग) शिकत असेल, तर पालकांनीही त्यांच्यासोबतच ते कौशल्य शिकण्याचा प्रयत्न करावा.

5.2. सामूहिक कृती: स्वयंपाक करणे, किराणा माल आणणे किंवा घरातील दुरुस्तीची कामे मुलांसोबत मिळून (Joint Activity) करावीत.

5.3. कृतीतून शिकणे: यामुळे मुलांना कृतीतून शिकण्याचे (Learning by Doing) महत्त्व कळते आणि पालक-मुलांचे नाते मजबूत होते.

Emoji सारंश: 🛠�🍳🎨🤝➡️ 💪

🤝💡💻❓🛠�😔🗣�🌍⏱️🧘�♀️

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.12.2025-रविवार.
===========================================