॥ कामनेचा त्याग आणि भक्तीचे अक्षय वैभव ॥-1-👑✨💖 त्याग 🐄🥛🌊🧘‍♂️🌌🕉️🤝🍚😊

[Atul Kaviraje]

संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा-
अभंग क्र.१९
ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ॥१॥

कामनेच्या त्यागें भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाॠणी ॥ध्रु.॥

कामधेनूचिया क्षीरा पार नाहीं । इच्छेचिये वाही वरुषावे ॥२॥

बैसलिये ठायीं लागलें भरतें । त्रिपुटीवरतें भेदी ऐसें ॥३॥

हरी नाहीं आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगीं विसावला ॥४॥

तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता कोण राहत राहों ॥५॥

अर्थ:-

ब्रम्हादिक देवसुद्धा ज्या भक्तिप्रेमाच्या लाभाला पारखे झाले, तो लाभ आम्हाला मिळाला आहे आम्ही परमेश्वराला शरणागत आम्ही आहोत, म्हणून बलवान आहोत .आम्ही विषय वासनेचा त्याग केल्यामुळे या भजनांचा लाभ आम्हाला झाला आहे आमच्या भक्ति मुळे हा परमेश्वर आमचा ऋणी झाला आहे .कामधेनुच्या दुधला अंत नाही, याचकाच्या मर्जी प्रमाणे ती त्याला दुग्धपान देत असते, तसा परमेश्वर भक्ताच्या इच्छेला मान देत असतो .परमेश्वरप्रेमाचे असे भरते आमच्या मनामधे निर्माण झाले आहे ,की त्यामुळे त्रिपुटिंचाहि भेद करता येतो .आमच्या ठिकाणी परमेश्वराचा वास आसल्यामुळे आम्हाला हार मनण्याची माहित नाही; कारण आम्ही विष्णुदास आहोत .या भक्तिप्रेमाच्या भोजनामुळे विचारी मनुष्य उपवाशी राहत नाही अविचारी मनुष्य भक्तिप्रेमाला मुकला आहे .

🙏 संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा - अभंग क्र. १९ 🙏

॥ ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे... ॥
ओवी क्र. १९ (संत तुकाराम महाराज):
ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ॥१॥ कामनेच्या त्यागें भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाॠणी ॥ध्रु.॥ कामधेनूचिया क्षीरा पार नाहीं । इच्छेचिये वाही वरुषावे ॥२॥ बैसलिये ठायीं लागलें भरतें । त्रिपुटीवरतें भेदी ऐसें ॥३॥ हरी नाहीं आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगीं विसावला ॥४॥ तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता कोण राहत राहों ॥५॥

🌺 सखोल भावार्थ (Sakhol Bhavarth) आणि विवेचनपर मराठी लेख 🌺
शीर्षक: ॥ कामनेचा त्याग आणि भक्तीचे अक्षय वैभव ॥
१. आरंभ (Introduction): शरणगतीचे सामर्थ्य
संत तुकाराम महाराजांचा हा १९ वा अभंग शरणागतीचे महत्त्व आणि निःस्वार्थ भक्तीचे मोठेपण स्पष्ट करतो. परमार्थिक दृष्ट्या, जे वैभव ब्रह्मादी देवांनाही सहज साध्य नाही, ते केवळ विष्णुदासांना (देवाचे दास/भक्त) कसे प्राप्त होते, याचे वर्णन या अभंगात केले आहे. तुकाराम महाराज सांगतात की, आम्ही भक्त असल्यामुळे मोठे (बळिये) झालो आहोत, कारण आमच्याजवळ शरणागतीचे मोठे शस्त्र आहे. 🙏👑✨

२. प्रत्येक ओळीचा अर्थ (Pratyek Olicha Arth) आणि विवेचन
अ. ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ॥१॥
अर्थ: ज्या परमात्म्याच्या लाभापुढे (प्राप्तीपुढे) ब्रह्मदेवासारखे देवही लहान पडतात, तो लाभ आम्हाला केवळ शरणागतीमुळे सहज प्राप्त झाला आहे, म्हणून आम्ही (भक्त) खरोखर बलवान आहोत.

विस्तृत विवेचन: तुकाराम महाराज येथे भक्तीचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ब्रह्मदेव, इंद्र यांसारख्या देवांनाही त्यांच्या पदाचा आणि तपस्येचा अहंकार असतो. त्यांनाही मोक्ष किंवा परमतत्त्व प्राप्तीसाठी मोठी साधना करावी लागते. पण भक्तांनी 'मी' पणाचा त्याग करून पूर्णपणे परमेश्वराला शरण गेल्यामुळे, त्यांना तो लाभ सहज आणि त्वरित प्राप्त झाला आहे. भक्ताचे बळ त्याच्या सामर्थ्यात नसून, त्याच्या निरपेक्ष शरणागतीमध्ये आहे. उदाहरणार्थ, ज्याप्रमाणे राजाच्या शरणागतीमुळे सामान्य सेवकालाही राजवैभव प्राप्त होते, तसे भक्तांना विठ्ठलाच्या शरणागतीने परमतत्त्वाचे वैभव प्राप्त झाले आहे. 🌌👑🙌

ब. कामनेच्या त्यागें भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाॠणी ॥ध्रु.॥
अर्थ: सर्व इच्छांचा आणि कामनांचा त्याग केल्यामुळे आम्हाला भक्तीचा (भजनाचा) लाभ झाला, आणि त्यामुळे (तो भक्तीचा लाभ पाहून) विष्णू (पद्मनाभ) आमच्या सेवेचा ऋणी झाला आहे.

विस्तृत विवेचन: हा अभंगाचा ध्रुवपद आहे, जो मुख्य विचार स्पष्ट करतो. भक्तीचा मूळ आधार निष्काम कर्म आहे. जोपर्यंत मनात फळाची इच्छा असते, तोपर्यंत भक्ती पूर्ण होत नाही. कामनेचा त्याग केल्यावर भक्ती शुद्ध होते. अशा शुद्ध भक्तीमुळे देव स्वतः भक्ताच्या अधीन होतात. भक्ताची निष्काम सेवा पाहून देव (पद्मनाभ) स्वतःला भक्ताच्या सेवेचा ऋणी मानतात आणि भक्ताची सेवा करण्यासाठी ते तत्पर होतात. हीच भक्तीची सर्वात मोठी सिद्धी आहे. 💖 त्याग 🙏

क. कामधेनूचिया क्षीरा पार नाहीं । इच्छेचिये वाही वरुषावे ॥२॥
अर्थ: (या भक्तीमुळे प्राप्त झालेल्या) कामधेनूच्या दुधाला (अर्थात वैभवाला) सीमा नाही. (ती कामधेनू) आपल्या इच्छेनुसार वरदानरूपी वर्षाव करत राहते.

विस्तृत विवेचन: भक्तीच्या लाभाची तुलना तुकाराम महाराजांनी कामधेनूशी केली आहे. कामधेनू ही इच्छा पूर्ण करणारी गाय आहे. एकदा का निष्काम भक्तीचा लाभ झाला, की आनंद, ज्ञान आणि शांती यांचे अक्षय भांडार भक्ताला प्राप्त होते. हे वैभव भौतिक जगातील नसून आत्मिक आणि आध्यात्मिक आहे, जे कधीही न संपणारे आहे. भक्ताला जी इच्छा होईल, त्या इच्छेनुसार भगवंत त्याला ज्ञान आणि आनंद देतात. येथे 'क्षीर' (दूध) म्हणजे आत्मिक पोषक तत्त्व, ज्यामुळे जीवनाची भूक कायमची शमते. 🐄🥛✨

🎉 संपूर्ण लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary) 🎉
🙏👑✨💖 त्याग 🐄🥛🌊🧘�♂️🌌🕉�🤝🍚😊

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.12.2025-रविवार.
===========================================