॥ कामनेचा त्याग आणि भक्तीचे अक्षय वैभव ॥-2-👑✨💖 त्याग 🐄🥛🌊🧘‍♂️🌌🕉️🤝🍚😊

[Atul Kaviraje]

संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा-
अभंग क्र.१९
ब्रम्हादिक जया लाभासि ठेंगणे । बळिये आम्ही भले शरणागत ॥१॥

कामनेच्या त्यागें भजनाचा लाभ । जाला पद्मनाभ सेवाॠणी ॥ध्रु.॥

कामधेनूचिया क्षीरा पार नाहीं । इच्छेचिये वाही वरुषावे ॥२॥

बैसलिये ठायीं लागलें भरतें । त्रिपुटीवरतें भेदी ऐसें ॥३॥

हरी नाहीं आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगीं विसावला ॥४॥

तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता कोण राहत राहों ॥५॥

ड. बैसलिये ठायीं लागलें भरतें । त्रिपुटीवरतें भेदी ऐसें ॥३॥
अर्थ: भक्त ज्या ठिकाणी बसतो, त्याच ठिकाणी आनंदाचे भरते (पुरासारखी मोठी लाट) येते आणि ते भरते त्रिपुटीच्या पलीकडचे (ज्ञान, ज्ञेय, ज्ञाता या तिन्हींच्या पलीकडचे) असते.

विस्तृत विवेचन: हा अनुभव योग आणि समाधीच्या उच्च अवस्थेचे वर्णन करतो. 'बैसलिये ठायीं' म्हणजे भक्तीच्या साधनेत स्थिर झाल्यावर. 'भरते लागले' म्हणजे आनंद आणि चैतन्याची लाट येणे. 'त्रिपुटी' म्हणजे 'ज्ञाता (जाणणारा), ज्ञेय (जाणायचे विषय) आणि ज्ञान (जाणण्याची प्रक्रिया)' किंवा 'मी, तू आणि जग' या तीन गोष्टी. या त्रिपुटीच्या पलीकडे (त्रिपुटीवरतें) जाणे म्हणजे अद्वैत स्थिती प्राप्त करणे. भक्ताला आत्मिक आनंदामुळे जागा आणि काळ यांचे भान राहत नाही, तो साधना करत असतानाच मोक्षाचा अनुभव घेतो. 🌊🧘�♂️🌌

इ. हरी नाहीं आम्हां विष्णुदासां जगीं । नारायण अंगीं विसावला ॥४॥
अर्थ: आम्ही जे विष्णुदास आहोत, त्यांना या जगात हरि (परमेश्वर) पासून दूर राहणे (विरह) नाही, कारण नारायण (देव) आमच्याच अंगामध्ये (आत्म्यात) विसावला आहे.

विस्तृत विवेचन: भक्ताच्या अद्वैत स्थितीचा हा कळस आहे. सामान्य भक्त देवाच्या विरहाने दुःखी असतात. पण ज्याने निष्काम भक्ती प्राप्त केली आहे, त्याला देवाचा विरह नसतो. कारण देव केवळ मंदिरात नाही, तर तो भक्ताच्या स्वतःच्या आत्म्यात (अंगामध्ये) स्थिर झाला आहे. भक्त आणि देव एकरूप झाले आहेत. देव केवळ भक्ताचे रक्षण करत नाही, तर तो भक्तामध्येच राहतो. 💖🕉�🤝

ई. तुका म्हणे बहु लाटे हें भोजन । नाहीं रिता कोण राहत राहों ॥५॥
अर्थ: तुकाराम महाराज म्हणतात, हे भोजन (भक्तीचे फळ) खूप लाटेचे (मोठे, समृद्ध) आहे. हे भोजन (आनंद) ज्याने घेतले, असा रिकाम्या हाताने जाणारा कोणीही नाही.

विस्तृत विवेचन: येथे 'भोजन' म्हणजे केवळ अन्न नव्हे, तर भगवंताच्या प्रेमाचे, आनंदाचे आणि ज्ञानाचे स्वरूप. हे भोजन अत्यंत समृद्ध (लाटे) आहे. तुकाराम महाराज सांगतात की, एकदा का हे आत्मिक भोजन मिळाले, की कोणीही भक्त रिकाम्या हाताने राहत नाही. प्रत्येकाला काहीतरी अमूल्य मिळते. भक्तीचा अनुभव घेतल्यावर कोणालाही असमाधान किंवा तृष्णेची भावना शिल्लक राहत नाही. ही भक्ती सर्वांना तृप्त करणारी आहे. 🍚😊👑

३. समारोप आणि निष्कर्ष (Conclusion and Inference)
संत तुकाराम महाराजांचा हा अभंग निष्काम भक्तीचे वैभव दर्शवतो. देवत्व प्राप्त करण्यासाठी ब्रह्मदेवांनाही जे कष्ट करावे लागतात, ते भक्ताला केवळ शरणागती आणि कामनांच्या त्यागाने प्राप्त होते. भक्ती ही कामधेनूसारखी आहे, जी सर्व इच्छा पूर्ण करते आणि आत्मिक आनंद देते. हा अभंग बाह्य साधनांपेक्षा आंतरिक शुद्धतेचे महत्त्व सांगतो, ज्यामुळे देव स्वतः भक्ताचा ऋणी होतो आणि भक्ताच्या आत्म्यात निवास करतो.

निष्कर्ष: शरणागती आणि कामनांचा त्याग हेच भक्तीचे खरे बळ आहे, ज्यामुळे भक्त हा स्वतः देवापेक्षाही अधिक बलवान होतो आणि त्याला अखंड परमानंदाची प्राप्ती होते. 🔥👑🎯 निष्कर्ष

🎉 संपूर्ण लेखाचा इमोजी सारांश (Emoji Summary) 🎉
🙏👑✨💖 त्याग 🐄🥛🌊🧘�♂️🌌🕉�🤝🍚😊

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-14.12.2025-रविवार.
===========================================