🛡️ ऑलिव्हर क्रॉमवेल: लॉर्ड प्रोटेक्टर (१६ डिसेंबर १६५३) 🛡️-1-🛡️ 📜 👑 ⚔️ 🇬🇧

[Atul Kaviraje]

1653-Oliver Cromwell became Lord Protector of the Commonwealth of England, Scotland, and Ireland, marking the start of his rule.

ओलिवर क्रॉमवेल इंग्लैंड, स्कॉटलैंड और आयरलैंड के लॉर्ड प्रोटेक्टर बने, जिससे उनके शासन की शुरुआत हुई।

🛡� ऑलिव्हर क्रॉमवेल: लॉर्ड प्रोटेक्टर (१६ डिसेंबर १६५३) 🛡�

तारीख: १६ डिसेंबर १६५३
घटना: ऑलिव्हर क्रॉमवेल (Oliver Cromwell) हे इंग्लंड, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडच्या कॉमनवेल्थचे 'लॉर्ड प्रोटेक्टर' (Lord Protector) बनले.

१. 📜 परिचय: एका नवीन युगाची पहाट (Introduction: Dawn of a New Era)

ऑलिव्हर क्रॉमवेल यांचा १६ डिसेंबर १६५३ रोजी लॉर्ड प्रोटेक्टर म्हणून झालेला राज्याभिषेक ही इंग्लंडच्या इतिहासातील एक अभूतपूर्व आणि महत्त्वपूर्ण घटना होती. या घटनेने इंग्लंडमध्ये राजेशाहीच्या अनुपस्थितीत एका नवीन, प्रजासत्ताक (Republican) राजवटीची सुरुवात झाली. क्रॉमवेल हे राजा नसतानाही राज्याचा प्रमुख बनलेले पहिले ब्रिटिश व्यक्ती ठरले.

पृष्ठभूमी: इंग्लंडमध्ये गृहयुद्ध (English Civil Wars) संपल्यानंतर राजा चार्ल्स पहिला (King Charles I) यांना फाशी देण्यात आली होती (१६४९). यानंतर, 'रम्प पार्लमेंट' (Rump Parliament) नावाचे सरकार चालले, पण ते कार्यक्षम नसल्याने क्रॉमवेल यांनी ते बरखास्त केले.

घटनात्मक आधार: 'इन्स्ट्रुमेंट ऑफ गव्हर्नमेंट' (Instrument of Government) नावाच्या इंग्लंडमधील पहिल्या लिखित संविधानानुसार (Written Constitution) क्रॉमवेल यांना हे पद मिळाले.

२. ⚔️ क्रॉमवेलचा उदय: एक सैन्यनेता ते शासक (Rise of Cromwell: Soldier to Ruler)

क्रॉमवेल यांनी सुरुवातीला एक सामान्य पार्लमेंट सदस्य (MP) म्हणून काम केले. परंतु, इंग्लंडच्या गृहयुद्धादरम्यान त्यांनी पार्लमेंटच्या 'न्यू मॉडेल आर्मी' (New Model Army) चे प्रभावी नेतृत्व केले आणि चार्ल्स पहिल्याच्या रॉयल आर्मीला हरवले. त्यांच्या याच लष्करी सामर्थ्याच्या जोरावर ते राजकीय सत्तेच्या शिखरावर पोहोचले.

उदाहरण: बॅटल ऑफ नसेबी (Battle of Naseby, १६४५) आणि बॅटल ऑफ वुर्सेस्टर (Battle of Worcester, १६५१) यांसारख्या लढायांमध्ये त्यांनी निर्णायक विजय मिळवले.

शिस्त: न्यू मॉडेल आर्मीमध्ये त्यांनी कठोर धार्मिक आणि लष्करी शिस्त लागू केली होती.

३. 🏛� 'इन्स्ट्रुमेंट ऑफ गव्हर्नमेंट': पहिले लिखित संविधान (First Written Constitution)

१६५३ मध्ये क्रॉमवेल यांच्या लॉर्ड प्रोटेक्टर बनण्याच्या घटनेमागे 'इन्स्ट्रुमेंट ऑफ गव्हर्नमेंट' या ऐतिहासिक दस्तऐवजाचा आधार होता. हे आधुनिक राज्याच्या इतिहासातील पहिले तपशीलवार लिखित संविधान मानले जाते.

रचना: हे मेजर जनरल जॉन लॅम्बर्ट (Major General John Lambert) यांनी तयार केले.

उद्देश: यामुळे राजेशाहीशिवाय सरकार चालवण्यासाठी एक कायदेशीर आणि स्थिर आधार प्राप्त झाला. यात कार्यकारी (Executive - लॉर्ड प्रोटेक्टर) आणि वैधानिक (Legislative - पार्लमेंट) यांच्यात सत्तेचे संतुलन ठेवण्याचा प्रयत्न केला गेला.

४. 👑 लॉर्ड प्रोटेक्टरचे अधिकार आणि पद (Powers and Position of the Lord Protector)

लॉर्ड प्रोटेक्टरचे पद हे नावापुरते प्रजासत्ताक असले तरी, त्याचे अधिकार जवळजवळ राजासारखेच होते. क्रॉमवेल हे 'किंग इन ऑल बट नेम' (फक्त नावापुरते राजा नसलेले) म्हणून ओळखले जात होते.

संरक्षक: क्रॉमवेल हे कॉमनवेल्थचे प्रमुख (Head of State) होते आणि त्यांना पार्लमेंटने मंजूर केलेल्या कायद्यांवर नकाराधिकार (Veto Power) होता.

प्रशासक: त्यांनी शांतता आणि सुव्यवस्था पुनर्सिद्ध करण्याचे, तसेच परराष्ट्र धोरण (Foreign Policy) हाताळण्याचे काम केले.

५. 🌍 एकीकृत कॉमनवेल्थची स्थापना (Establishment of the Unified Commonwealth)

क्रॉमवेलच्या राजवटीत इंग्लंड, स्कॉटलंड आणि आयर्लंड प्रथमच एकाच पार्लमेंटखाली एकत्र आले. या एकत्रीकरणामुळे ग्रेट ब्रिटनच्या आधुनिक स्वरूपाचा पाया रचला गेला.

संघर्ष: आयर्लंडमध्ये क्रॉमवेलच्या सैन्याने केलेले क्रूर अत्याचार (विशेषतः ड्रोगेडा येथे) हा त्यांच्या कारकिर्दीतील एक अत्यंत वादग्रस्त आणि काळिमा फासणारा भाग मानला जातो.

उद्देश: देशात राजकीय स्थिरता आणणे आणि गृहयुद्धामुळे झालेली दुही दूर करणे.

🛡� 📜 👑 ⚔️ 🇬🇧 ⛪ ⚖️ ⚰️ 🔄 💡

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-16.12.2025-मंगळवार.
===========================================