शेतकरी आत्महत्या आणि त्यातून उभा राहिलेला तरुण-"वारसदार" (The Legacy)-

[Atul Kaviraje]

शेतकरी आत्महत्या आणि त्यातून उभा राहिलेला तरुण.

चित्रपटाचे शीर्षक: "वारसदार" (The Legacy)

कथेचा सारांश:
ही कथा एका अशा तरुणाची आहे जो वडिलांच्या आत्महत्येच्या धक्क्यातून सावरून, केवळ स्वतःचे कुटुंबच नाही तर संपूर्ण गावाला आत्महत्येच्या छायेतून बाहेर काढतो.

प्रमुख पात्रे:
१. आकाश (नायक): पुण्यात शिकणारा, आधुनिक विचारांचा पण मातीशी नाळ असलेला तरुण.
२. विठ्ठलराव (आकाशचे वडील): एक प्रामाणिक शेतकरी, जे कर्जाच्या ओझ्याखाली दबून आत्महत्या करतात.
३. लक्ष्मी (आकाशची आई): एक सोशिक पण खंबीर स्त्री.
४. सयाजीराव (खलनायक): गावातील सावकार आणि राजकारणी, ज्याचे डोळे शेतकऱ्यांच्या जमिनीवर आहेत.
५. सई: आकाशची मैत्रीण, जी त्याला तंत्रज्ञानाची मदत करते.

कथाविस्तार:

भाग १: आघात
आकाश पुण्यात एम.बी.ए. (MBA) करत असतो. त्याचे वडील विठ्ठलराव यांनी मोठ्या उमेदीने त्याला शहरात शिकायला पाठवले असते.
एक दिवस अचानक बातमी येते की, विठ्ठलरावांनी शेतातच गळफास घेऊन आपली जीवनयात्रा संपवली आहे.
आकाश धावत गावी येतो. घरात आक्रोश सुरू असतो.
सयाजीराव सावकार दारात उभा राहून त्याच्या कर्जाची आठवण करून देतो.

आकाशला कळते की, बोगस बियाणे, पाऊस न पडणे आणि सावकारी पाश यांमुळे त्याच्या वडिलांनी हे टोकाचे पाऊल उचलले होते.

भाग २: संघर्षाची सुरुवात
वडिलांच्या तेराव्यानंतर नातेवाईक आकाशला म्हणतात, "आता शिक्षण सोडून देऊ नकोस, पुण्यातच नोकरी बघ. शेतीत काही उरले नाही."
पण आकाश शेतात जातो. तिथे त्याला वडिलांनी हाताने लिहिलेली एक डायरी सापडते.
त्यात त्यांनी शेतीवर केलेले प्रेम आणि नवीन प्रयोगांची स्वप्ने लिहिलेली असतात.
आकाश ठरवतो की, तो शहरात जाणार नाही. तो 'शेतकरीपुत्र' म्हणून स्वतःच्या मातीत लढणार.

त्याची आई लक्ष्मी सुरुवातीला घाबरते, पण आकाश तिला विश्वासात घेतो.
तो सयाजीराव सावकाराला ठणकावून सांगतो, "जमीन विकणार नाही, तुमचे कर्ज याच जमिनीतून फेडून दाखवीन."

भाग ३: प्रयोगाची पायरी
आकाश आपल्या एम.बी.ए. च्या शिक्षणाचा वापर शेतीत करायचे ठरवतो.
तो पारंपरिक शेती सोडून 'एकात्मिक शेती' (Integrated Farming) करायचा निर्णय घेतो.
तो गावातील तरुणांना एकत्र करतो.
१. तो मृदा चाचणी (Soil Testing) करून जमिनीचा कस तपासतो.

२. रासायनिक खते बंद करून गांडूळ खत आणि सेंद्रिय शेतीकडे वळतो.
३. विहिरीचे पाणी उपसण्याऐवजी तो 'ठिबक सिंचन' आणि 'शेततळे' यावर भर देतो.
सयाजीराव यात अडथळे आणण्याचा प्रयत्न करतो.
तो आकाशचे पाणी तोडतो, लोकांमध्ये अफवा पसरवतो.

पण सई (जी कृषी अधिकारी असते) आकाशला सरकारी योजनांची माहिती देते.

भाग ४: यशाची चाहूल
आकाशने लावलेल्या आंतरपिकांमुळे (Intercropping) त्याला पहिल्याच सहा महिन्यात चांगले उत्पन्न मिळते.
तो मधमाशी पालन आणि दुग्धव्यवसायही जोडधंदा म्हणून सुरू करतो.
त्याचे मॉडेल पाहून गावातील इतर कर्जबाजारी शेतकरी त्याच्याकडे येतात.
आकाश त्यांना सांगतो, "आत्महत्या हा पर्याय नाही, आपली जमीन हेच आपले सोनं आहे, फक्त आपल्याला तंत्र बदलायला हवं."

तो 'बळीराजा प्रोड्युसर कंपनी' नावाची एक शेतकरी संघटना स्थापन करतो.
आता गावकरी आपला माल दलालांना न देता थेट शहरात मॉल आणि सोसायट्यांमध्ये विकू लागतात.
यामुळे नफा थेट शेतकऱ्याच्या खिशात येऊ लागतो.

भाग ५: अंतिम संघर्ष आणि विजय
सयाजीराव चिडतो. तो आकाशच्या कोठाराला आग लावण्याचा प्रयत्न करतो.
पण गावातील तरुण आता जागृत झालेले असतात. ते सयाजीरावचा डाव उधळून लावतात.
आकाश सयाजीरावला पोलिसांच्या हवाली न करता त्याला त्याच्या वडिलांनी घेतलेल्या कर्जाचा शेवटचा हप्ता व्याजासकट देतो.
आणि म्हणतो, "हे पैसे घामाचे आहेत, रक्ताचे नाहीत."

चित्रपटाच्या शेवटी, आकाशच्या शेतात हिरवेगार पीक डोलत असते.
ज्या झाडाला विठ्ठलरावांनी फाशी घेतली होती, त्याच झाडाखाली आकाश एक छोटे वाचनालय आणि शेती मार्गदर्शन केंद्र सुरू करतो.
आकाशच्या आईच्या डोळ्यात आनंदाश्रू असतात.
तो आपल्या वडिलांच्या फोटोसमोर उभा राहून म्हणतो, "बाबा, तुमचा वारसदार हरला नाही, तो पुन्हा उभा राहिलाय."

चित्रपटाचा संदेश:
"शेतकरी आत्महत्या ही समस्या नसून ती व्यवस्थेची हार आहे.
पण जर तरुणांनी तंत्रज्ञान आणि धैर्याची जोड दिली, तर माती पुन्हा एकदा सोनं उगवू शकते."

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-23.12.2025-मंगळवार.
===========================================