कर्तव्याचे कठोर वास्तव-⚔️🛑🏹🛡️🧐🤔👺🐍🔥💧⚔️⚖️🕸️⚓🚣‍♂️🌊💪🦁🚩🏔️⚠️📉🌍🤝🙌🐚

[Atul Kaviraje]

॥ ज्ञानेश्वरी भावार्थदीपिका ॥
॥ अथ प्रथमोऽध्यायः – अध्याय पहिला ॥

॥ अर्जुनविषादयोगः ॥

येणें संग्रामाचेनि अवसरें । एथ कृपाळूपण नुपकरे ।हे आतांचि काय सोयरे । जाहले तुज ? ॥ २३ ॥
लढईच्या ऐन प्रसंगी कृपाळूपणा कामाचा नाही. हे तुझे आताच का सोयरे झाले आहेत ? ॥२-२३॥

॥ दीर्घ मराठी कविता: कर्तव्याचे कठोर वास्तव ॥

१.
अवेळी ही आली दया रणांगणी हा ठाकला काळ,
युद्धाचा हा ऐन प्रसंग।
अवेळी तुज आली दया, कर्तव्याचा होतोय भंग।
येथे नुपकरे कृपाळूपणा, हा तर आहे मोह पाश।
सावर अर्जुना स्वतःला तू, नको करू रे कुळाचा नाश। ⚔️🛑🏹🛡�

अर्थ:
युद्धाच्या या निर्णायक क्षणी तुला आलेली ही दया अनावश्यक आहे. येथे दया दाखवणे म्हणजे कर्तव्यापासून दूर जाणे आहे, ज्यामुळे सर्वस्व नाश पावेल.

२.
सोयरे आताच आठवले? हे भीष्म द्रोण अन कौरव सारे,
आताच का झाले सोयरे?
अनंत अन्यायावेळी तुजला, का न दिसले हे चेहरे?
कपट नीती अन् विष प्रयोगा, विसरलास का त्या क्षणां?
आजच का उमळला तुझा, हा खोटा ममता-झरा मणां। 🧐🤔👺🐍

अर्थ:
ज्यांनी वर्षानुवर्षे अन्याय केला, ते आताच तुला नातेवाईक म्हणून का आठवत आहेत? याआधी जेव्हा त्यांनी छळ केला, तेव्हा ही ममता कुठे होती?

३.
कर्तव्याचा मार्ग कठोर संग्रामाच्या या समयी,
शस्त्र हवे की अश्रू पाणी?
क्षुद्र हृदय दौर्बल्य हे, शोभा न देई तुला वाणी।
शत्रू तो जो धर्मा आड, येतो उभा ठाकूनी।
त्याचा वध हेच पुण्य, विचारी अंतरी वाकूनी। 🔥💧⚔️⚖️

अर्थ:
लढाईच्या वेळी हातात शस्त्र हवे, डोळ्यात पाणी नको. धर्माच्या आड येणारा नातेवाईक असला तरी तो शत्रूच असतो, हे ओळखून युद्ध करणे हेच तुझे कर्तव्य आहे.

४.
मोहाचे हे मायाजाल दयेचे हे पांघरूण घेऊनी,
समोर आला आहे मोह।
तुझ्या यशाच्या नौकेचा हा, करत असे रे द्रोह।
जागे कर तू रणकौशल्य, सोडून दे ही खोटी माया।
सत्यासाठी आज अर्जुना, झिजवावी लागेल ही काया। 🕸�⚓🚣�♂️🌊

अर्थ:
हा दयाळूपणा म्हणजे मायेचे जाळे आहे जे तुला यशापासून रोखत आहे. ही खोटी माया सोडून सत्याच्या विजयासाठी स्वतःला झोकून दे.

५.
धैर्याने घे तू निर्णय येथे न चालते नातेगोते,
येथे चालते केवळ कर्म।
युद्धात जो डगमगला पार्थ, त्याला न कळे खरा धर्म।
उठ सख्या रे सिद्ध हो आता, सोडून ही सारी भीती।
तुझ्या एका या धैर्यावर, अवलंबून आहे प्रगती। 💪🦁🚩🏔�

अर्थ:
रणांगणावर केवळ कर्माला महत्त्व असते, नात्याला नाही. जो युद्धात घाबरतो त्याला धर्म कळत नाही. त्यामुळे भीती सोडून प्रगतीसाठी सज्ज हो.

६.
संकटाचे हे सावट दूर येणे अवसरें दया दाविसी,
तर शत्रु होईल प्रबळ।
अधर्माचा विजय होता, संपून जाईल सारे बळ।
सोयरे म्हणुनी पाहत राहसी, तर समाज होईल अगतिक।
तुझ्या कर्तव्याचे फळ हे, विश्वासाठी असेल प्रतिक। ⚠️📉🌍🤝

अर्थ:
जर तू आता दया दाखवलीस तर अधर्माचा विजय होईल आणि समाज हतबल होईल. तुझे कर्तव्य हे केवळ तुझ्यासाठी नाही तर संपूर्ण विश्वासाठी एक उदाहरण आहे.

७.
श्रीकृष्णाचा खडा सवाल विचारी पां तू मनाला आता,
ही दया की तुझा भ्रम?
सांग अर्जुना श्रेष्ठ काय, तुझे नाते की तुझे कर्म?
अष्टाक्षराचा मंत्र जपुनी, उचल आता गांडीव थोर।
अधर्माच्या या अंधाराला, फाडून टाकून येई जोर। 🙌🐚🚩🌻

अर्थ:
श्रीकृष्ण विचारतात की ही तुझी दया आहे की केवळ एक भ्रम? तुझे कर्म श्रेष्ठ आहे की नाती? आता वेळ आली आहे की तू तुझे गांडीव धनुष्य उचलून अधर्माचा नाश करावा.

इमोजी सारांश (Emoji Summary):
⚔️ (संग्राम) • 🛑 (अटकाव) • 🧐 (प्रश्न) • 🎭 (भ्रम) • ⚖️ (न्याय) • 💪 (सामर्थ्य) • 🚩 (धर्म विजय) • 🐚 (रणशिंग) • ✨ (जागृती)

⚔️🛑🏹🛡�🧐🤔👺🐍🔥💧⚔️⚖️🕸�⚓🚣�♂️🌊💪🦁🚩🏔�⚠️📉🌍🤝🙌🐚🚩🌻

--अतुल परब
--दिनांक-18.12.2025-गुरुवार.
===========================================