महान क्रांतिकारक राजेंद्रनाथ लाहिड़ी यांचे बलिदान: गोंडा जेल, १७ डिसेंबर १९२७-1-

[Atul Kaviraje]

1927-महान क्रांतिकारी राजेन्द्रनाथ लाहिड़ी को ब्रिटिश सरकार द्वारा निर्धारित तिथि से दो दिन पहले गोंडा जेल (Gonda jail) में फांसी दे दी गई।

Great revolutionary Rajendra Lahiri was hanged by the British government in Gonda jail, two days before the scheduled date.

महान क्रांतिकारक राजेंद्रनाथ लाहिड़ी यांचे बलिदान: गोंडा जेल, १७ डिसेंबर १९२७

लेख परिचय (Parichay) 🇮🇳

राजेंद्रनाथ लाहिड़ी (Rajendra Nath Lahiri) हे भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील 'हिंदुस्तान रिपब्लिकन असोसिएशन' (HRA) या प्रमुख क्रांतिकारक संघटनेचे एक तेजस्वी सदस्य होते. त्यांचे जीवन, विशेषतः काकोरी कट प्रकरणात (Kakori Conspiracy Case) त्यांनी दिलेले अभूतपूर्व योगदान, त्यांना भारतीय इतिहासातील अमर वीर बनवते. ब्रिटिश सरकारने त्यांना निर्धारित वेळेच्या दोन दिवस आधी, म्हणजेच १७ डिसेंबर १९२७ रोजी, गोंडा जेलमध्ये फाशी दिली. हे अकाली बलिदान केवळ क्रूरता दर्शवत नाही, तर ब्रिटीश सत्तेच्या मनात क्रांतिकारकांबद्दल असलेली तीव्र भीती देखील स्पष्ट करते.

१. राजेंद्रनाथ लाहिड़ी: व्यक्तिमत्त्व आणि क्रांतीकडे ओढ 📜 (Parichay)

राजेंद्रनाथ लाहिड़ी यांचा जन्म २९ जून १९०१ रोजी बंगालमधील (सध्याचे बांगलादेश) पबना जिल्ह्यात झाला. ते अत्यंत हुशार, अभ्यासू आणि दृढनिश्चयी होते. बनारस हिंदू विद्यापीठात (BHU) शिक्षण घेत असतानाच त्यांची ओळख क्रांतिकारक विचारांशी झाली.

अ) विद्यार्थी नेता: त्यांनी बनारसमध्ये 'HRA' च्या कामाला सुरुवात केली.

ब) तत्त्वनिष्ठेचे प्रतीक: ते केवळ क्रांतिकारक नव्हते, तर ते बंगाली आणि हिंदी साहित्याचे उत्तम जाणकार होते आणि तत्त्वज्ञानावर त्यांचा गाढा विश्वास होता.

२. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: सशस्त्र क्रांतीचा उदय 🔥

महात्मा गांधींनी असहकार चळवळ (Non-Cooperation Movement) मागे घेतल्यानंतर, भारतीय तरुणांमध्ये मोठी निराशा पसरली. अनेक तरुणांना शांततापूर्ण मार्गाऐवजी सशस्त्र क्रांती हाच स्वातंत्र्याचा अंतिम मार्ग वाटू लागला.

अ) HRA ची स्थापना: रामप्रसाद बिस्मिल, चंद्रशेखर आझाद आणि लाहिड़ी यांच्या नेतृत्वाखाली १९२४ मध्ये 'हिंदुस्तान रिपब्लिकन असोसिएशन' (HRA) ची स्थापना झाली.

ब) निधीची गरज: क्रांतीसाठी शस्त्रे आणि साहित्य खरेदी करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात निधीची आवश्यकता होती.

३. काकोरी रेल्वे लूट (Kakori Kand): क्रांतीचे धाडसी पाऊल 🎯

९ ऑगस्ट १९२५ रोजी, क्रांतिकारकांनी सरकारी तिजोरी घेऊन जाणारी ८-डाऊन सहारनपूर-लखनऊ पॅसेंजर रेल्वे लुटण्याची योजना आखली. हा कट भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील सर्वात धाडसी कृतींपैकी एक मानला जातो.

अ) मुख्य भूमिका: रेल्वेची साखळी (Chain) खेचून ती थांबवण्याची महत्त्वाची आणि धोकादायक जबाबदारी राजेंद्रनाथ लाहिड़ी यांच्यावर होती.

ब) उद्देश: हा केवळ दरोडा नव्हता, तर ब्रिटीश राजवटीच्या छातीत धडकी भरवणारा, त्यांच्या सत्तेला थेट आव्हान देणारा एक प्रतीकात्मक हल्ला होता.

४. पकड, खटला आणि न्यायालयीन प्रक्रिया ⚖️

काकोरीच्या घटनेनंतर, ब्रिटिश सरकारने मोठ्या प्रमाणावर क्रांतिकारकांची धरपकड सुरू केली. राजेंद्रनाथ लाहिड़ी यांनाही लवकरच अटक करण्यात आली आणि त्यांच्यावर 'काकोरी कट खटला' चालवण्यात आला.

अ) दीर्घ खटला: हा खटला दीड वर्षांहून अधिक काळ चालला, ज्यात क्रांतिकारकांनी आपले विचार आणि देशभक्ती निर्भयपणे मांडली.

ब) साक्षीदारांचे बंड: अनेक साक्षीदारांनी ब्रिटिशांविरुद्ध साक्ष दिली, ज्यामुळे खटला अधिकच गुंतागुंतीचा झाला.

५. फाशीची शिक्षा: ब्रिटिश क्रौर्याचा कळस ⛓️

एप्रिल १९२७ मध्ये, न्यायालयाचा अंतिम निर्णय आला. राजेंद्रनाथ लाहिड़ी यांच्यासह रामप्रसाद बिस्मिल, अशफाकउल्ला खान आणि रोशन सिंह यांना फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली.

अ) देशभक्तांचा गौरव: शिक्षेची पर्वा न करता या वीरांनी 'भारत माता की जय' चे नारे देत न्यायालयाचा निर्णय स्वीकारला.

ब) क्रूरता: या शिक्षेमुळे भारतीय समाजात संतापाची आणि असंतोषाची लाट उसळली.

📜 🎯 ⚖️ 🗓� 🙏 🌟

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-17.12.2025-बुधवार.
===========================================