युआन राजवंशाची सुरुवात: कुबलई खानचे ऐतिहासिक पाऊल (१८ डिसेंबर, १२७१) 👑-1-✍️ ⚖️

[Atul Kaviraje]

1271-मंगोल शासक कुबलई खान ने अपने साम्राज्य का नाम 'युआन' रखा,
जिससे चीन में युआन राजवंश की शुरुआत हुई।

Mongolian ruler Kublai Khan renamed his empire 'Yuan,'
officially starting the Yuan dynasty in China.

युआन राजवंशाची सुरुवात: कुबलई खानचे ऐतिहासिक पाऊल (१८ डिसेंबर, १२७१) 👑

परिचय (Parichay)

मंगोल शासक कुबलई खानने आपल्या साम्राज्याला 'युआन' हे चिनी नाव देऊन चीनमध्ये युआन राजवंशाची (Yuan Dynasty) स्थापना केली, ही घटना जागतिक इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण वळण होती. १८ डिसेंबर, १२७१ रोजी हे नामकरण अधिकृतपणे जाहीर झाले, ज्याने मंगोल आक्रमणाचे रूपांतर एका चिनी शैलीतील वैध शासनामध्ये केले. ही केवळ नावातील बदलाची नव्हे, तर एका nomadic (भटक्या) सैनिकी सत्तेने जगातील सर्वात प्राचीन आणि स्थिर संस्कृतीला, म्हणजेच चीनला, आत्मसात करण्याची प्रक्रिया होती.

१. घटनेचे ऐतिहासिक संदर्भ आणि महत्त्व (ऐतिहासिक घटनेचे महत्त्व)

१.१. नामकरणाची तारीख

तारीख: १८ डिसेंबर, १२७१.

ठिकाण: खानबलीक (Khanbaliq), जी नंतर 'दादू' आणि आज 'बीजिंग' म्हणून ओळखली जाते.

महत्त्व: या घोषणेने कुबलई खानने स्वतःला मंगोल खागान (Khan) म्हणून नव्हे, तर 'स्वर्गाचा पुत्र' (Son of Heaven - चिनी शासकांचे पद) म्हणून चिनी जनतेसमोर सादर केले.

१.२. मूलभूत बदल

या घटनेने मंगोल साम्राज्याच्या तुकड्यांमधून (Fragmentation) चीनसाठी एक स्थिर, चिनी-आधारित राजवंश उभा करण्याची कुबलई खानची राजकीय इच्छाशक्ती दर्शविली.

२. कुबलई खान: वारस आणि महत्त्वाकांक्षी शासक

२.१. चंगेझ खानचा वारसा 🏹

कुबलई खान हा मंगोल साम्राज्याचा संस्थापक चंगेझ खानचा (Genghis Khan) नातू आणि मंगोल साम्राज्याचा पाचवा खागान होता.

त्याच्यावर चीनमधील हान संस्कृती आणि प्रशासकीय पद्धतींचा मोठा प्रभाव होता, जो त्याचे आजोबा चंगेझ खान किंवा वडील टोलुई यांच्यावर नव्हता.

२.२. सत्तेची स्थापना

१२६० मध्ये, आनुवंशिक युद्धानंतर (Succession War), कुबलई खानने स्वतःला खागान घोषित केले आणि मंगोल साम्राज्य प्रशासकीयदृष्ट्या चार खानतेमध्ये (Khanates) विभाजित झाले, ज्यापैकी तो 'महान खागान' (Great Khan) म्हणून चीनच्या भूभागावर वर्चस्व गाजवत होता.

३. नामकरणाची राजकीय आवश्यकता (राजकीय प्रेरणा)

३.१. चिनी वैधता (Chinese Legitimacy)

हान चिनी जनतेचा पाठिंबा मिळवण्यासाठी, केवळ सैन्यबळावर राज्य करणे पुरेसे नव्हते. चिनी परंपरेनुसार, शासकाला 'स्वर्गाचा आदेश' (Mandate of Heaven) मिळणे आवश्यक होते.

'युआन' हे नाव देऊन त्याने दाखवले की, मंगोल हे केवळ परदेशी आक्रमक नसून, ते चीनच्या ऐतिहासिक चक्राचा (Dynastic Cycle) एक भाग आहेत.

३.२. 'युआन' नावाचा स्रोत आणि अर्थ

स्रोत: चिनी क्लासिक ग्रंथ ई-चिंग (I Ching) किंवा 'बदलांचे पुस्तक' (Book of Changes).

अर्थ: 'युआन' (元) चा अर्थ 'प्राथमिक' (Primary), 'उत्कृष्ट' (Great), किंवा 'मूळ' (Origin) असा आहे. यातून कुबलई खानने आपल्या राजवटीची भव्यता आणि चीनच्या इतिहासातील त्याचे 'नवीन युग' दर्शवले.

४. राजवंशाची घोषणा (The Formal Proclamation)

४.१. अधिकृत घोषणा 📜

१२७१ मध्ये, कुबलई खानने आपल्या साम्राज्याला 'महान युआन' (Great Yuan) असे नाव दिले. या घोषणेमुळे चीनमध्ये युआन राजवंशाची अधिकृत सुरुवात झाली.

हा एक पूर्णतः चिनी-शैलीतील राजवंश होता, ज्यात चिनी कॅलेंडर आणि पदनामे वापरण्यात आले.

४.२. दादूची स्थापना 🏯

कुबलई खानने आपली राजधानी 'दादू' (Dadu) येथे स्थापित केली (आजचे बीजिंग). दादू हे एक भव्य शहर होते, जे चिनी स्थापत्यकलेनुसार बांधले गेले होते, परंतु मंगोल 'यार्ट' संस्कृतीची सोय देखील लक्षात घेतली होती.

५. सोंग राजवंशाचा अंतिम पराभव (Completion of Conquest)

५.१. सोंग राज्याचा अंत

युआन राजवंशाची घोषणा झाली, तेव्हा दक्षिण चीनमध्ये सोंग राजवंश (Song Dynasty) अजूनही अस्तित्वात होता.

१२७९ मध्ये, याकुशेन (Yashuken) आणि इतर मंगोल सेनापतींनी सोंग सैन्याचा निर्णायक पराभव करून चीनचे पूर्ण एकीकरण केले.

५.२. 'संपूर्ण' चीनवर शासन 🐉

युआन हा चीनवर राज्य करणारा पहिला परदेशी (Non-Han) राजवंश ठरला, ज्याने संपूर्ण चीनवर यशस्वीपणे राज्य केले (यापूर्वी जुरचेन किंवा खितान यांनी केवळ उत्तर चीनवर राज्य केले होते).

🗓� 👑 ✍️ ⚖️ 🏯 🐉 🧑�🤝�🧑 📬 🌐 🖼�

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.12.2025-गुरुवार.
===========================================