🏰 नटक्रॅकर बॅलेचा ऐतिहासिक प्रीमियर:-1-🏛️ 📅 📝 🎶 😔 🥇 📖 👧 ⚔️ 🎹 ✨ 💐 🏰

[Atul Kaviraje]

1892-महान रूसी संगीतकार प्योत्र इलिच त्चैकोवस्की के बैले 'द नटक्रैकर' (The Nutcracker) का सेंट पीटर्सबर्ग, रूस में प्रीमियर हुआ।

Pyotr Ilyich Tchaikovsky's ballet 'The Nutcracker' premiered
in Saint Petersburg, Russia.

🏰 नटक्रॅकर बॅलेचा ऐतिहासिक प्रीमियर: एक विस्तृत विवेचन 🎭

घटना: महान रूसी संगीतकार प्योत्र इलिच त्चैकोवस्की यांच्या 'द नटक्रॅकर' (The Nutcracker) बॅलेचा सेंट पीटर्सबर्ग, रशिया येथे प्रीमियर.
दिनांक: १८ डिसेंबर १८९२

📜 परिचय (Parichay)

प्योत्र इलिच त्चैकोवस्की (Pyotr Ilyich Tchaikovsky) यांनी संगीतबद्ध केलेला 'द नटक्रॅकर' बॅले हा केवळ एका कलेचा नमुना नसून, तो जागतिक ख्रिसमस परंपरेचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. १८ डिसेंबर १८९२ रोजी सेंट पीटर्सबर्ग येथील मारिन्स्की थिएटर (Mariinsky Theatre) मध्ये या बॅलेचा पहिला प्रयोग सादर झाला. सुरुवातीला संमिश्र प्रतिक्रिया मिळाल्या असल्या तरी, कालांतराने या बॅलेने कला आणि संस्कृतीच्या इतिहासात आपले स्थान अढळ केले. त्याचे संगीत, नृत्य आणि कल्पना आजही लाखो प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध करतात.

1. बॅलेचा जन्म आणि प्रेरणास्रोत (Birth of the Ballet and Inspiration Source) 🌰

'नटक्रॅकर'ची निर्मिती ही प्रख्यात कोरिओग्राफर मेरियस पेटिपा (Marius Petipa) यांच्या मागणीनुसार झाली.

अ) मूळ कथा: याची प्रेरणा जर्मन लेखक ई.टी.ए. हॉफमन (E.T.A. Hoffmann) यांच्या 'द नटक्रॅकर अँड द माऊस किंग' (The Nutcracker and the Mouse King, १८१६) या कथेवर आधारित आहे.

ब) बालसुलभता: पेटिपा यांनी मूळ कथेतील गडद बाजू काढून ती अधिक बालसुलभ आणि चमत्काराने भरलेली केली, ज्यामुळे त्चैकोवस्कीला संगीतासाठी एक हलके-फुलके वातावरण मिळाले.

2. प्योत्र इलिच त्चैकोवस्की: संगीतकार आणि त्यांची मनःस्थिती (The Composer and his Mindset) 🎵

त्चैकोवस्की यांनी या बॅलेसाठी संगीत देताना वैयक्तिक दुःखाचा काळ अनुभवला, ज्यामुळे संगीतातील मधुरता आणि गूढता अधिक गडद झाली.

अ) अनिच्छा: सुरुवातीला त्चैकोवस्कीला हा विषय खास आवडला नव्हता, विशेषतः 'स्वान लेक' (Swan Lake) आणि 'स्लीपिंग ब्युटी' (The Sleeping Beauty) च्या तुलनेत.

ब) कुटुंबातील दुःख: संगीताच्या निर्मितीदरम्यान त्यांची बहीण अलेक्झांड्राचे निधन झाले. तिच्या आठवणींनी अनेक सुंदर, परंतु गंभीर, धून (Melodies) निर्माण करण्यास प्रेरणा दिली.

3. संगीतातील नवकल्पना आणि 'सेलेस्टा'चा वापर (Musical Innovations and the use of 'Celesta') 🎹

'नटक्रॅकर'चे संगीत त्याच्या अभिनव वाद्यवृंद (orchestration) वापरासाठी ओळखले जाते.

अ) 'शुगर प्लम फेरी' आणि सेलेस्टा: 'डान्स ऑफ द शुगर प्लम फेरी' (Dance of the Sugar Plum Fairy) या गाण्यासाठी त्चैकोवस्की यांनी 'सेलेस्टा' (Celesta) नावाचे एक नवीन वाद्य युरोपमधून आणले. या वाद्याचा गोड, घंटांसारखा आवाज बॅलेला जादुई स्पर्श देतो.

ब) प्रभावी वाद्यवृंद: त्यांनी लहान मुलांच्या आवाजाचे अनुकरण करण्यासाठी वाद्यांचा कौशल्यपूर्ण वापर केला, ज्यामुळे कथेतील चमत्काराला संगीताची जोड मिळाली.

4. प्रीमियरची ऐतिहासिक घटना: प्रतिसाद आणि टीका (The Historic Premiere: Reception and Criticism) 📰

सेंट पीटर्सबर्गच्या मारिन्स्की थिएटरमध्ये हा बॅले 'आयोलान्था' (Iolanta) या एकांकी ऑपेरासोबत सादर करण्यात आला.

अ) संमिश्र प्रतिक्रिया: प्रेक्षकांनी आणि संगीत समीक्षकांनी संगीताची प्रशंसा केली, परंतु कथानक आणि कोरिओग्राफी (विशेषतः दुसऱ्या अंकात) कमकुवत असल्याचे मत व्यक्त केले.

ब) टीका: अनेक समीक्षकांना मुलांची भूमिका प्रमुख ठेवणे आवडले नाही आणि मुख्य नृत्यांगना (Prima Ballerina) जास्त काळ स्टेजवर नसल्याबद्दल तक्रार केली.

5. कथानकाचा सारांश (Plot Summary) 🎁

बॅलेची कथा दोन अंकात विभागलेली आहे, जी क्लारा (Clara) नावाच्या लहान मुलीच्या ख्रिसमसच्या रात्रीच्या चमत्कारावर आधारित आहे.

अ) पहिला अंक: क्लाराला तिच्या ख्रिसमस पार्टीत तिचा गॉडफादर ड्रेसेल्मायर (Drosselmeyer) कडून 'नटक्रॅकर' (Nutcracker) नावाचे लाकडी बाहुले भेटते. रात्री हे बाहुले जिवंत होते आणि उंदरांच्या राजाविरुद्ध (Mouse King) लढते.

ब) दुसरा अंक: नटक्रॅकरच्या मदतीने क्लारा गोड पदार्थांच्या भूमीत (Land of Sweets) पोहोचते, जिथे शुगर प्लम फेरी तिचे स्वागत करते आणि विविध देशांचे आकर्षक नृत्य सादर केले जातात. (उदा. अरेबियन डान्स, चायनीज डान्स, रशियन ट्रेपॅक).

🏛� 📅 📝 🎶 😔 🥇 📖 👧 ⚔️ 🎹 ✨ 💐 🏰 💃 🌎 🤔 📉 📈 🎄 💎

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.12.2025-गुरुवार.
===========================================