अभंग क्र.२५-"कसोटीतून सिद्ध होणारे खरेपण: तुकोबांचे जीवनदर्शन"💎 🔨 🔥 🧵 🧘‍♂️

[Atul Kaviraje]

संत तुकाराम महाराज अभंग गाथा-
अभंग क्र.२५
तोचि मोल पावे खरा । करणीचा होय चुरा ॥ध्रु.॥

हिरा ठेवितां ऐरणीं । वांचे मारितां जो घणीं ॥१॥

मोहरा तोचि अंगें । सूत न जळे ज्याचे संगें ॥२॥

तुका म्हणे तोचि संत । सोसी जगाचे आघात ॥३॥

अर्थ:-

खरा हीरा ऐरणीवर ठेऊन वरुण घन मारला तरी फुटत नाही .त्याच हिर्‍याला खरे मूल्य असते चुरा होतो तो कृत्रिम होय .ज्याच्या संगतित सूत जळत नाही, तोच खरा मोहरा होय .तुकाराम महाराज म्हणतात, संत ही तसेच असते, जे जगाचे आघात सहन करत असतात.

भाग १: सखोल मराठी लेख

शीर्षक: "कसोटीतून सिद्ध होणारे खरेपण: तुकोबांचे जीवनदर्शन"

आरंभ: संत तुकाराम महाराज हे केवळ भक्त नव्हते, तर ते एक महान मानसशास्त्रज्ञ आणि तत्वज्ञ होते. समाजात वावरताना 'खरे' आणि 'खोटे' कसे ओळखावे, याचे निकष त्यांनी या अभंगात दिले आहेत. सोन्याला जशी अग्नीची परीक्षा द्यावी लागते, तशीच माणसालाही त्याच्या गुणांची परीक्षा द्यावी लागते, हे या अभंगाचे मध्यवर्ती सूत्र आहे.

अभंगाचे चरणनिहाय सखोल विवेचन:
१. ध्रुवपद: तोचि मोल पावे खरा । करणीचा होय चुरा ॥

अर्थ: जो स्वतःच्या कर्मात किंवा कर्तव्यात स्वतःला पूर्णपणे झिजवतो (चुरा होतो), तोच खरे मूल्य प्राप्त करतो.

विवेचन: तुकोबा म्हणतात की, केवळ शब्दांनी मोठेपणा मिळत नाही. ज्याचे 'बोलणे' आणि 'चालणे' एक असते आणि जो ध्येयासाठी स्वतःचा अहंकार चक्काचूर करतो, त्यालाच जगात किंमत मिळते. 'करणीचा चुरा होणे' म्हणजे कष्टाची पराकाष्ठा करणे आणि स्वतःचे अस्तित्व कार्यात विरघळणे.

२. चरण १: हिरा ठेवितां ऐरणीं । वांचे मारितां जो घणीं ॥

अर्थ: ऐरणीवर (लोहाराचा मोठा दगड) हिरा ठेवल्यानंतर त्यावर जेव्हा घणाचे (मोठ्या हातोड्याचे) घाव घातले जातात, तेव्हा जो फुटत नाही तोच खरा हिरा.

विवेचन: हिऱ्याची परीक्षा त्याच्या चकाकीवरून नाही, तर त्याच्या कडकपणावरून होते. जो घाव सोसून शाबूत राहतो, तोच मौल्यवान ठरतो. जीवनात जेव्हा दु:खाचे आणि संकटाचे घाव पडतात, तेव्हा जो डगमगत नाही, तोच 'माणूस' म्हणून खरा हिरा असतो.

३. चरण २: मोहरा तोचि अंगें । सूत न जळे ज्याचे संगें ॥

अर्थ: अग्नीसारख्या तेजस्वी मण्याला (मोहरा) सुतात ओवले तरी त्याच्या उष्णतेने सूत जळत नाही, तोच खरा मोहरा.

विवेचन: येथे संयमाचे महत्त्व सांगितले आहे. माणसाकडे सत्ता, संपत्ती किंवा ज्ञान (तेज) आले तरी त्याच्या संगतीने इतरांचे (सुतासारख्या सामान्य माणसांचे) नुकसान होऊ नये. मोठ्या माणसाचा स्पर्श इतरांना आधार देणारा असावा, जाळणारा नसावा.

४. चरण ३: तुका म्हणे तोचि संत । सोसी जगाचे आघात ॥

अर्थ: तुकाराम महाराज म्हणतात, जो जगाचे सर्व निंदा-नालस्ती आणि आघात शांतपणे सोसतो, तोच खरा संत होय.

विवेचन: संतांचे लक्षण तुकोबांनी अत्यंत साधे सांगितले आहे. संत म्हणजे केवळ भगवी वस्त्रे परिधान केलेला माणूस नव्हे, तर जो जगाच्या अज्ञानाचा, रागाचा आणि मत्सराचा त्रास सहन करूनही जगाचे कल्याणच इच्छितो, तोच खरा संत. 'क्षमा' हेच संतांचे भूषण आहे.

उदाहरण (Udaharana Sahit): जसे झाडाला दगड मारला तरी ते गोड फळच देते, तसे संत तुकाराम महाराजांना सनातन्यांनी खूप त्रास दिला, त्यांच्या वह्या इंद्रायणीत बुडवल्या, पण महाराजांनी त्यांना कधीच शाप दिला नाही. उलट त्यांनी जगाला 'अभंग' ज्ञानाचा वारसा दिला. हाच तो 'जगाचा आघात सोसणारा' संत होय.

निष्कर्ष: खरे मूल्य टिकवून ठेवण्यासाठी कष्टाची, संयमाची आणि सहनशीलतेची गरज असते. संकटे आली की पळून न जाता, त्यावर मात करून जो स्थिर राहतो, तोच हिरा आणि तोच संत.

💎 🔨 🔥 🧵 🧘�♂️ 🛐 🌍 🌈 ✨ 🔱 🚩 📜 🙌 💎

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-20.12.2025-शनिवार.
===========================================