ॲडॉल्फ हिटलर: सर्वोच्च सेनापती (१९ डिसेंबर १९४१)-1-📜 • ❌ • 🥶 • 👑 • 🛑 • 💡 •

[Atul Kaviraje]

1941-एडॉल्फ हिटलर ने द्वितीय विश्व युद्ध के दौरान जर्मन सेना के सर्वोच्च कमांडर के रूप में कार्यभार संभाला।

Adolf Hitler assumed the role of Supreme Commander of the German Army during World War II.

ॲडॉल्फ हिटलर: सर्वोच्च सेनापती (१९ डिसेंबर १९४१)

परिचय (Parichay) 📜

दुसऱ्या महायुद्धाच्या (Second World War, 1939-1945) इतिहासातील १९ डिसेंबर १९४१ हा दिवस जर्मन सैन्यासाठी एक निर्णायक आणि दूरगामी परिणाम करणारा क्षण ठरला. या दिवशी, ॲडॉल्फ हिटलरने (Adolf Hitler), जो आधीपासूनच जर्मनीचा 'फ्युहरर' (Führer) आणि सशस्त्र दलांचा ('वेअरमाक्ट' - Wehrmacht) सर्वोच्च कमांडर होता, त्याने थेट जर्मन भूदल म्हणजेच 'हीअर' (Heer) चे कमांडर-इन-चीफ (Oberbefehlshaber des Heeres) चे पद स्वतःकडे घेतले. या निर्णयामुळे युद्धनीती आणि लष्करी नेतृत्वाची संपूर्ण रचना बदलून गेली, ज्यामुळे पूर्व आघाडीवर (Eastern Front) जर्मनीच्या पराभवाची बीजे रोवली गेली. हा निर्णय केवळ एक प्रशासकीय बदल नव्हता, तर तो हिटलरच्या स्वतःच्या लष्करी प्रतिभेवर असलेल्या अति-आत्मविश्वासाचा आणि व्यावसायिक नेतृत्वाला डावलण्याचा परिणाम होता.

१. ऐतिहासिक संदर्भ आणि पूर्वतयारी (Aitihasik Sandarbh ani Purvatayari)

१.१ नाझी जर्मनीचा उदय आणि युद्ध धोरण

ॲडॉल्फ हिटलरने १९३३ मध्ये जर्मनीची सत्ता हाती घेतल्यानंतर, त्याचे ध्येय युरोपमध्ये 'लेबेन्सराम' (Lebensraum - जगण्यासाठी जागा) निर्माण करणे होते. याकरिता त्याने पोलंडवर १ सप्टेंबर १९३९ रोजी हल्ला करून दुसऱ्या महायुद्धाची सुरुवात केली. सुरुवातीला 'ब्लिट्झक्रीग' (Blitzkrieg) या जलद युद्धनीतीमुळे जर्मनीने पोलंड, फ्रान्स आणि बाल्कन प्रदेशावर सहज विजय मिळवला.

१.२ ऑपरेशन बार्बारोसाची सुरुवात (जून १९४१)

युरोपमध्ये वर्चस्व स्थापित झाल्यावर, हिटलरने आपल्या पूर्वीच्या सोव्हिएत-जर्मन अनाक्रमणाच्या कराराला (Molotov–Ribbentrop Pact) झुगारून, २२ जून १९४१ रोजी सोव्हिएत युनियनवर मोठे आक्रमण सुरू केले, ज्याला 'ऑपरेशन बार्बारोसा' (Operation Barbarossa) असे सांकेतिक नाव देण्यात आले. (संदर्भ: Battle of Barbarossa - मराठी विश्वकोश)

उदाहरण: ऑपरेशन बार्बारोसा हे इतिहासातील सर्वात मोठे लष्करी आक्रमण होते, ज्यात ३० लाखांहून अधिक जर्मन सैनिक सहभागी झाले होते.

२. 'ऑपरेशन बार्बारोसा' चा अपयश आणि मास्कोजवळचा थांबा (Operation Barbarossa cha Apaysh)

२.१ मोहिम अडखळली

ऑगस्ट-सप्टेंबर १९४१ पर्यंत जर्मन सैन्य मास्को (Moscow) च्या जवळ पोहोचले होते, परंतु लॉजिस्टिक समस्या, रशियन सैन्याचा कडवा प्रतिकार आणि हिटलरच्या धोरणात्मक चुकांमुळे त्यांची गती मंदावली. मुख्य लक्ष मास्कोवरून दक्षिणेकडील युक्रेन आणि उत्तरेकडील लेनिनग्राडकडे वळवण्याच्या हिटलरच्या निर्णयामुळे मोक्याचा वेळ वाया गेला.

२.२ जनरल विंटरचा तडाखा (General Winter)

नोव्हेंबर-डिसेंबर १९४१ मध्ये रशियन 'जनरल विंटर' (अत्यंत कडाक्याची थंडी) सुरू झाली. जर्मन सैन्याकडे थंडीपासून बचावासाठी आवश्यक कपडे, स्नो चेन किंवा हिवाळी तेल नव्हते. तापमान उणे ४० अंश सेल्सियसपर्यंत घसरले.

उदाहरण: जर्मन रणगाड्यांचे (Panzers) तेल गोठले आणि शस्त्रास्त्रे निकामी झाली. यामुळे सैन्याचे मनोबल खचले आणि आक्रमक मोहीम पूर्णपणे थांबली.

३. व्यावसायिक नेतृत्वावरचा संशय (Vivyavasayik Netrutvavaril Sanshay)

३.१ हिटलरचा दोषारोप

मास्को जिंकण्यात अपयश आल्याने आणि सोव्हिएत सैन्याने ५ डिसेंबर १९४१ रोजी जोरदार प्रतिहल्ला (Counter-Offensive) सुरू केल्यामुळे हिटलर अत्यंत निराश झाला आणि संतप्त झाला. त्याने या अपयशासाठी आपल्या वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांना दोष दिला.

३.२ फिल्ड मार्शल ब्रॉचिट्शची हकालपट्टी

१७ डिसेंबर १९४१ रोजी, जर्मन भूदलाचे तत्कालीन कमांडर-इन-चीफ, फिल्ड मार्शल वॉल्थर फॉन ब्रॉचिट्श (Walther von Brauchitsch) यांनी प्रकृतीचे कारण देत किंवा राजीनामा देत माघार घेतली. त्यांनी सैन्याला तात्पुरती माघार घेण्याचा आणि हिवाळी बचावफळी तयार करण्याचा सल्ला दिला होता, जो हिटलरने नाकारला होता.

📜 • ❌ • 🥶 • 👑 • 🛑 • 💡 • ❄️ • 📉 • 💀 • 💥

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-19.12.2025-शुक्रवार.
===========================================