अपोलो ८ मोहीम: मानवजातीचा चंद्राभोवतीचा पहिला टप्पा (२१ डिसेंबर १९६८)-2-🗓️ 🚀

[Atul Kaviraje]

1968-

अपोलो 8 को केप कैनेडी से लॉन्च किया गया, जो चंद्रमा की परिक्रमा करने वाला पहला मानवयुक्त मिशन था।

Apollo 8 was launched from Cape Kennedy, becoming the first crewed mission to orbit the Moon.

अर्थ (Meaning): 1968 में अपोलो 8 लॉन्च हुआ, जो मानवयुक्त मिशन के रूप में चंद्रमा की परिक्रमा करने वाला पहला था।

अपोलो ८ मोहीम: मानवजातीचा चंद्राभोवतीचा पहिला टप्पा (२१ डिसेंबर १९६८)

३. सॅटर्न V रॉकेटचे सामर्थ्य आणि प्रक्षेपण (Power of Saturn V Rocket and Launch)

अपोलो ८ यशस्वी होण्यात सॅटर्न V या महाकाय रॉकेटचा सिंहाचा वाटा होता. या रॉकेटनेच मानवाला पहिल्यांदा पृथ्वीच्या गुरुत्वाकर्षणाच्या पकडीतून बाहेर काढले.

३.१. राक्षसी शक्ती (The Monster Power): सॅटर्न V हे त्यावेळेसचे आणि आजही इतिहासातील सर्वात मोठे व शक्तिशाली रॉकेट होते. त्याच्या पहिल्या टप्प्यातील (S-IC) इंजिनची एकूण थ्रस्ट (Thrust) शक्ती ७५ लाख पौंड इतकी प्रचंड होती.

३.२. प्रक्षेपण अनुभव: २१ डिसेंबर १९६८ रोजी सकाळी ७:५१ EST वाजता रॉकेट प्रक्षेपित झाले. या वेळी अंतराळवीरांनी 'एका जुन्या मालगाडीतून खराब ट्रॅकवरून प्रवास करत आहोत' असा अनुभव सांगितला होता, कारण प्रक्षेपणाच्या सुरुवातीला प्रचंड हादरे बसले होते.

३.३. पृथ्वी कक्षेबाहेरचा प्रवास: प्रक्षेपणाच्या सुमारे १२ मिनिटांनंतर अपोलो ८ पृथ्वीच्या कक्षेत (Parking Orbit) पोहोचले. दीड परिक्रमा पूर्ण झाल्यावर, रॉकेटचा तिसरा टप्पा (S-IVB) पुन्हा प्रज्वलित करण्यात आला, ज्यामुळे यानाला चंद्राकडे जाण्यासाठी आवश्यक असलेला प्रचंड वेग (Translunar Injection - TLI) मिळाला.

४. चंद्राकडे तीन दिवसांचा प्रवास (The Three-Day Journey to the Moon)

पृथ्वीपासून चंद्राकडे जाणारा प्रवास हा तांत्रिकदृष्ट्या अनेक महत्त्वाच्या चाचण्यांनी भरलेला होता. हा प्रवास सुमारे ६८ तास चालला.

४.१. गहन अंतराळात संवाद: या प्रवासात पहिल्यांदाच खोल अंतराळात (Deep Space) पृथ्वीवरील नियंत्रण कक्षा (Mission Control) आणि यान यांच्यात संवाद साधण्याची आणि यानाचे अचूक ट्रॅकिंग करण्याची क्षमता तपासण्यात आली.

४.२. 'टाईड' इफेक्ट्सची चाचणी: पृथ्वीपासून दूर जाताना, पृथ्वी आणि चंद्र यांच्या गुरुत्वाकर्षण शक्तीच्या (Tidal Forces) प्रभावाखाली यानाची गती आणि दिशा कशी बदलते, याचा अभ्यास करण्यात आला.

४.३. पॅसिव्ह थर्मल कंट्रोल (PTC): यानाचे तापमान नियंत्रित ठेवण्यासाठी, अंतराळवीरांनी यानाला हळू हळू फिरवण्याची एक प्रक्रिया (ज्याला 'बार्बेक्यू रोल' म्हणतात) वापरली, ज्यामुळे सूर्याची उष्णता यानाच्या एकाच भागावर केंद्रित न होता, सर्वत्र समान पसरली.

५. चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश आणि तांत्रिक आव्हान (Entering Lunar Orbit and Technical Challenge)

चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश करणे हा या मोहिमेतील सर्वात निर्णायक आणि धोकादायक क्षण होता. या टप्प्यावर छोटीशी चूकही मोठी दुर्घटना घडवू शकली असती.

५.१. सिग्नल तुटणे: चंद्राच्या पाठीमागे (Far Side) जाताच, पृथ्वी आणि यान यांच्यातील संपर्क तुटला (Loss of Signal). या ऐतिहासिक क्षणी फ्रँक बोर्मन, जिम लव्हल आणि बिल अँडर्स हे चंद्राच्या दुसऱ्या बाजूला पाहणारे पहिले मानव ठरले.

५.२. कक्षेत प्रवेशाचा 'बर्न': सिग्नल तुटल्यावर, अंतराळवीरांनी स्वतःच यानाच्या मुख्य इंजिनाला (Service Propulsion System - SPS) आग लावून (Burn) गती कमी केली, ज्यामुळे यानाला चंद्राच्या कक्षेत (Lunar Orbit Insertion) प्रवेश मिळाला. ही प्रक्रिया अत्यंत अचूक असणे आवश्यक होते.

५.३. १० परिक्रमा: अपोलो ८ ने चंद्राभोवती सुमारे २० तासांत १० परिक्रमा (Orbits) पूर्ण केल्या. या दरम्यान, चंद्राच्या पृष्ठभागाचे निरीक्षण करणे आणि भविष्यातील अपोलो मोहिमांसाठी संभाव्य लँडिंग स्पॉट्सची छायाचित्रे घेणे हे मुख्य कार्य होते.

🗓� 🚀 👨�🚀 ✨ 🧑�🚀 🛰� 🌕 🔟 👁��🗨� 🎄 🙏 🎙� 🌐 📸 🌍 💙 💡 🔬 🛠� 💪 🌟 ✅ 🔙 💖 🎁

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-21.12.2025-रविवार.
===========================================