।। आदिमाता शाकंभरी: निसर्ग आणि अन्नाचा जागर ।। 🙌 🌕 🌹 🎊 ✨📿 🏺 👣 🏠 🤝

[Atul Kaviraje]

शाकंभरी नवरात्र (सुरुवात): देवी शाकंभरीचे नवरात्र साधारण याच काळात सुरू असते. देवी भगवतीची 'शाकंभरी' (अन्नपूर्णा स्वरूप) म्हणून उपासना करण्यासाठी हा काळ महत्त्वाचा मानला जातो.
शाकंभरी नवरात्रारंभ: आजपासून शाकंभरी नवरात्र सुरू होत आहे. पौष शुक्ल अष्टमी ते पौष पौर्णिमा असा हा काळ असतो. विशेषतः शाकाहारी अन्नाचे महत्त्व आणि निसर्गातील वनस्पतींच्या पूजनासाठी हा काळ ओळखला जातो.
शाकंभरी नवरात्र (आरंभ): पौष शुद्ध अष्टमीपासून पौष पौर्णिमेपर्यंत शाकंभरी नवरात्र साजरे केले जाते. देवी शाकंभरीची उपासना या काळात केली जाते. काही घराण्यांमध्ये आजपासून देवीच्या विशेष पूजेला सुरुवात होते.
शाकंभरी नवरात्र (उत्तरार्ध): शाकंभरी नवरात्र उत्सवातील हा महत्त्वाचा दिवस आहे. देवी शाकंभरीची (अन्नपूर्णा रूप) विशेष पूजा आणि नैवेद्यासाठी हा काळ पवित्र मानला जातो.

येथे २ जानेवारी २०२६, शुक्रवार रोजी सुरू होणाऱ्या शाकंभरी नवरात्रारंभाच्या निमित्ताने, निसर्ग आणि अन्नाची अधिष्ठात्री देवी शाकंभरीवर आधारित एक भावपूर्ण दीर्घ कविता प्रस्तुत आहे:

।। आदिमाता शाकंभरी: निसर्ग आणि अन्नाचा जागर ।।

कडवे १
नवरात्रारंभ आणि मातेचे आगमन
पौष शुक्ल अष्टमीचा दिवस, भाग्याचा हा सण आला,
शाकंभरी नवरात्राचा आज, प्रारंभ हा मंगल झाला।
निसर्गाची ही अधिष्ठात्री, अन्नाची ही माय असे, तिच्याच एका कृपेने मग, सृष्टीवरती हास्य दिसे। 🌿 🗓� 🙏 ✨ 🚩

अर्थ: पौष शुद्ध अष्टमीला शाकंभरी नवरात्राला सुरुवात होते. ही देवी निसर्ग आणि अन्नाची देवता असून तिच्या आगमनाने संपूर्ण सृष्टीमध्ये आनंदाचे आणि चैतन्याचे वातावरण निर्माण होते.

कडवे २
शाकंभरी रूप आणि अन्नाचे वरदान
शरीरावरी साकळली जिच्या, नानाविध ही वनराई,
भुकेल्या या जगाला जी, अन्नाचा हा घास देई।
'शाकंभरी' नावाने ही, जगी सर्वत्र गाजते, अन्नपूर्णा होऊनी ही, घराघरात राजते। 🥦 🥕 🌽 🍲 🍚

अर्थ: देवीच्या शरीरातून विविध प्रकारच्या वनस्पती निर्माण झाल्या, म्हणून तिला 'शाकंभरी' म्हणतात. ती अन्नपूर्णा स्वरूप असून जगातील सर्व सजीवांची भूक शमविण्याचे कार्य करते.

कडवे ३
वनस्पती आणि निसर्ग पूजा
विविध भाज्या, फळे आणि, हिरव्या पानांची आरास,
मातेच्या या पूजनाने, संपतो अभावाचा हा फास।
वनस्पतींच्या रूपात माता, जीवनी या रसरसते, निसर्गाच्या रक्षणाने, भक्ती आपली उमलते। 🍃 🍇 🍎 🪴 🌳

अर्थ: या नवरात्रात देवीला विविध पालेभाज्या आणि फळांची सजावट केली जाते. वनस्पतींचे पूजन म्हणजेच निसर्गाचे पूजन असून, त्यामुळे आपल्या जीवनात कधीही अन्नाची कमतरता भासत नाही.

कडवे ४
दुष्काळ निवारिणी आणि करुणा
दुष्काळाच्या संकटातून, जगाला जिने वाचविले,
आपल्या दिव्य तेजाने, धरणीला जिने सजविले।
अश्रूंचे ही पाणी करुनी, तहान जिने शमविली, अशा दळू मातेने, भक्तीची ही ज्योत लाविली। 💧 🌏 🛡� 🕯� 🧘�♀️

अर्थ: पौराणिक कथेनुसार, जेव्हा पृथ्वीवर मोठा दुष्काळ पडला होता, तेव्हा देवी शाकंभरीने आपल्या अंगातून भाज्या आणि फळे निर्माण करून सर्वांचे रक्षण केले. ती खरोखरच करुणेचा सागर आहे.

कडवे ५
सात्त्विक आहार आणि आरोग्य
शाकाहारी अन्नाचे हे, महत्त्व माता शिकवते,
शुद्ध आणि सात्त्विक वृत्ती, मानवाच्या ठायी रुजवते।
आरोग्याचे हेच रहस्य, अन्नामध्ये दडले असे, मातेच्या या आशीर्वादे, शरीर-मन हे सुदृढ वसे। 🥗 🍎 💪 🧠 🍯

अर्थ: शाकंभरी नवरात्र आपल्याला शाकाहाराचे आणि निसर्गाशी जुळवून घेण्याचे महत्त्व पटवून देते. सात्त्विक आहारामुळे केवळ शरीरच नाही तर मनही शुद्ध आणि शक्तिशाली बनते.

कडवे ६
घराघरातील पूजा आणि संस्कार
नऊ दिवस हा उत्सव मोठा, घटाची ही स्थापना,
भक्तीभावे करुया आज, मातेची ही प्रार्थना।
पिढ्यानपिढ्या चालत आले, संस्कार हे पूजनाचे, ऋण मानूया आज आपण, भूमी आणि अन्नाचे। 📿 🏺 👣 🏠 🤝

अर्थ: काही घरांमध्ये या काळात घटाची स्थापना करून नऊ दिवस देवीची विशेष उपासना केली जाते. हे केवळ धार्मिक कृत्य नसून ते निसर्ग आणि जमिनीबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचे संस्कार आहेत.

कडवे ७
पौर्णिमेचा समारोप आणि कृतज्ञता
अष्टमी ते पौर्णिमा हा, काळ असे अति पवित्र,
शाकंभरी मातेचे हे, विश्वव्यापी आहे चरित्र।
चरणी तुझ्या अर्पण करतो, हे आमचे जीवन पूर्ण, सुख-समृद्धी देवूनी आम्हा, कर तू स्वप्ने पूर्ण। 🙌 🌕 🌹 🎊 ✨

अर्थ: पौष पौर्णिमेला या नवरात्राची सांगता होते. देवीचे हे निसर्गदत्त रूप अफाट असून आपण सर्वांनी तिच्या चरणी लीन होऊन जगाच्या कल्याणाची आणि समृद्धीची प्रार्थना करावी.

इमोजी सारांश (Emoji Summary):
🌿 (निसर्ग) • 🗓� (तारीख) • 🙏 (नमन) • ✨ (तेज) • 🥦 (भाज्या) • 🌽 (धान्य) • 🍲 (अन्न) • 🍃 (पाने) • 🍎 (फळे) • 🌳 (वृक्ष) • 💧 (जल) • 🌏 (पृथ्वी) • 🛡� (रक्षण) • 💪 (आरोग्य) • 🏺 (घट) • 🙌 (समर्पण) • 🌕 (पौर्णिमा)

--अतुल परब
--दिनांक-02.01.2026-शुक्रवार.
===========================================