💥 दिल्ली बॉम्ब हल्ला (२३ डिसेंबर १९१२):-1-🏰🐘💂🏻‍♂️😠 🧑🏻‍🤝‍🧑🏻💥🇮🇳 🗓️⏰

[Atul Kaviraje]

1912-
भारत की राजधानी को कलकत्ता से दिल्ली स्थानांतरित करने के दौरान,
लॉर्ड हार्डिंग पर बम हमला हुआ।

Lord Hardinge was subjected to a bomb attack
during the transfer of India's capital from Calcutta to Delhi.

💥 दिल्ली बॉम्ब हल्ला (२३ डिसेंबर १९१२): ऐतिहासिक महत्त्व आणि परिणाम 📜

हा लेख भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एका अत्यंत महत्त्वाच्या वळणाचे, म्हणजेच २३ डिसेंबर १९१२ रोजी व्हाईसरॉय लॉर्ड हार्डिंग्ज यांच्यावर झालेल्या बॉम्ब हल्ल्याचे, सविस्तर विश्लेषण करतो. या घटनेने ब्रिटिश सत्तेला एक स्पष्ट संदेश दिला की भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी आपल्या भूमीवरील अन्याय सहन करणार नाहीत.

परिचय (Introduction) 🏛�

१. राजधानी बदलाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी

१.१. कलकत्त्याचे केंद्रस्थान गमावणे (१९११):
ब्रिटिश सरकारने १९११ च्या दिल्ली दरबारमध्ये (Delhi Durbar) घोषणा केली की भारताची राजधानी कलकत्त्याहून (Kolkata) दिल्लीला हलवण्यात येईल. प्रशासकीय सोयी, मध्यवर्ती भौगोलिक स्थान आणि दिल्लीचे ऐतिहासिक महत्त्व (उदा. मुघल साम्राज्याची राजधानी) यांमुळे हा निर्णय घेण्यात आला. हा निर्णय बंगालच्या फाळणीला (१९०५) रद्द करण्याच्या घोषणेसोबतच आला, ज्यामुळे भारतीयांमध्ये काही प्रमाणात संमिश्र भावना होत्या.

१.२. व्हाईसरॉय लॉर्ड हार्डिंग्ज (Lord Hardinge):
ज्यावेळी राजधानीचे अधिकृत स्थलांतरण सुरू होते, त्यावेळी लॉर्ड हार्डिंग्ज (Charles Hardinge) हे भारताचे व्हाईसरॉय होते. ते या स्थलांतरणाच्या समारंभात प्रमुख पाहुणे होते आणि या समारंभाचे नेतृत्व करत होते. त्यांच्या नेतृत्वाखाली ब्रिटिश सत्तेने अनेक महत्त्वाचे निर्णय घेतले होते, ज्यापैकी हा राजधानी बदल सर्वांत मोठा होता.

१.३. स्थलांतरण मिरवणुकीचा दिवस:
२३ डिसेंबर १९१२ हा दिवस ब्रिटिश सत्तेसाठी एक विजयाचा क्षण होता. व्हाईसरॉय लॉर्ड हार्डिंग्ज एका भव्य मिरवणुकीतून जुन्या दिल्लीच्या रस्त्यांवरून हत्तीवरून प्रवास करत होते. ही मिरवणूक ब्रिटिश सत्तेचे सामर्थ्य आणि नवीन राजधानीवरचे त्यांचे वर्चस्व दर्शवणारी होती.

२. बॉम्ब हल्ल्याची तारीख आणि घटनास्थळ 💣

२.१. अचूक तारीख आणि वेळ:
२३ डिसेंबर १९१२ रोजी, सकाळी ११ वाजता, जेव्हा व्हाईसरॉयची मिरवणूक चाँदनी चौकातील एका गजबजलेल्या भागातून जात होती, तेव्हा हा हल्ला झाला. ही तारीख क्रांतिकारक गटांनी ब्रिटिश सत्तेच्या गर्वाला आव्हान देण्यासाठी मुद्दाम निवडली होती.

२.२. चाँदनी चौकातील ठिकाण:
बॉम्ब फेकण्याचे ठिकाण जुन्या दिल्लीतील प्रसिद्ध चाँदनी चौक भागातील पंजाब नॅशनल बँकेच्या इमारतीजवळ होते. हे ठिकाण निवडण्यामागचे कारण म्हणजे तेथे प्रचंड गर्दी होती आणि मिरवणूक मंद गतीने जात होती, ज्यामुळे अचूक लक्ष्य साधणे शक्य झाले.

२.३. गंभीर परिणाम:
बॉम्बचा स्फोट झाला आणि लॉर्ड हार्डिंग्ज यांच्या हत्तीवर ठेवलेल्या हौद्याचा (Howdah) काही भाग उडाला. या हल्ल्यात हार्डिंग्ज गंभीर जखमी झाले, पण बचावले. मात्र, त्यांचे अंगरक्षक आणि हत्तीचे माहुत (Elephant Rider) यांचा मृत्यू झाला.

३. बॉम्ब हल्ल्याचे सूत्रधार आणि क्रांतिकारक गट 🇮🇳

३.१. रास बिहारी बोस (Ras Behari Bose) यांचे नेतृत्व:
या बॉम्ब हल्ल्याचे मुख्य सूत्रधार होते थोर क्रांतिकारक रास बिहारी बोस. त्यांनी हा हल्ला 'ब्रिटिश साम्राज्याला आव्हान' म्हणून आयोजित केला होता. त्यांचे संघटनात्मक कौशल्य आणि भूमिगत राहण्याची क्षमता या कटाच्या यशामध्ये महत्त्वाची ठरली.

३.२. मास्टर अमीर चंद (Master Amir Chand) आणि इतरांची भूमिका:
या कटात मास्टर अमीर चंद, अवध बिहारी (Avadh Behari) आणि बाल मुकुंद (Bal Mukund) यांसारख्या अनेक प्रमुख क्रांतिकारकांचा सहभाग होता. बॉम्ब फेकण्याचे प्रत्यक्ष काम बंगाली क्रांतिकारक बसंत कुमार विश्वास (Basant Kumar Biswas) यांनी केल्याचे मानले जाते, जे महिलांच्या वेशात गर्दीत उपस्थित होते.

३.३. 'यंग इंडिया' (Young India) संघटना:
हा हल्ला मुख्यत्वे 'यंग इंडिया' नावाच्या क्रांतिकारक गटाने (Delhi Conspiracy Group) आयोजित केला होता, ज्याचा उद्देश ब्रिटिश अधिकाऱ्यांवर दहशत निर्माण करणे आणि भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीला नवी दिशा देणे हा होता.

🏰🐘💂🏻�♂️😠 🧑🏻�🤝�🧑🏻💥🇮🇳 🗓�⏰💣💥 🤕💔🐘 🚨⚖️⛓️❤️ ⚔️🏃🏻�♂️🔥💪 📜🌟🦁⛓️

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-23.12.2025-मंगळवार.
===========================================