पहिल्या पावसाचा मातीचा सुगंध आणि जाग्या झालेल्या आठवणी-☁️⛈️🌩️ ➔ 🌍🔥♨️ ➔ 💧🌧️

[Atul Kaviraje]

'ललित कथा' -'ललित साहित्य'-
===========================
निसर्ग आणि ऋतूचक्र (Nature & Seasons)-
=====================================

पहिल्या पावसाचा मातीचा सुगंध आणि जाग्या झालेल्या आठवणी-

मृद्गंधाच्या कुपीतले कवडसे-

उन्हाळ्याच्या सुट्टीतली ती दुपार आजही लख्ख आठवते. अंगाची लाहीलाही करणारा तो रणरणता मे महिना, घराच्या कौलांवरून परावर्तित होणारी ती रखरखीत उष्णता आणि घामाच्या धारांनी डबडबलेलं शरीर. पण या सगळ्या अस्वस्थतेतही एका अनामिक ओढीची प्रतीक्षा असायची. ती ओढ म्हणजे 'मृद्गंध'.

निसर्गाच्या चक्रातला सगळ्यात उत्कट क्षण कोणता असेल, तर तो म्हणजे ग्रीष्माचा शेवट आणि वर्षाऋतूचं आगमन. आकाशात ढगांची दाटी व्हायला लागली की, अवघ्या सृष्टीचा श्वास जणू रोखला जातो. झाडांची पानं हालणं थांबतं, पक्षी घरट्यांकडे धाव घेऊ लागतात आणि वातावरणात एक अनाकलनीय शांतता पसरते. ही शांतता म्हणजे वादळापूर्वीची नव्हे, तर एका महासोहळ्याच्या स्वागताची तयारी असते.

अचानक, कुठूनतरी वाऱ्याची एक थंड झुळूक येते. ती अंगाला स्पर्शून जाते आणि काळजाचा ठाव घेते. मग येतो तो पहिला थेंब. तापलेल्या, तडा गेलेल्या जमिनीवर जेव्हा पावसाचा तो पहिला टपोरा थेंब पडतो, तेव्हा जो आवाज येतो, तो जणू पृथ्वीने सुस्कारा सोडल्यासारखा वाटतो. आणि मग सुरू होतो त्या सुवासाचा प्रवास— 'मृद्गंध'.

हा सुगंध जगातील कोणत्याही महागड्या अत्तराच्या कुपीत सापडणार नाही. हा गंध म्हणजे निसर्गाचं आदिम रूप आहे. हा सुगंध केवळ नाकाने घ्यायचा नसतो, तो मनाच्या खोल कप्प्यात साठवायचा असतो. मातीचा तो ओला वास नाकात भरला की, मनावर साचलेली धूळ आपोआप झटकली जाते.

पावसाच्या या पहिल्या शिडकाव्यासोबत आठवणींच्या खिडक्या एकामागून एक उघडत जातात. लहानपणीचा तो कागदी होड्यांचा खेळ आठवतो. पावसाच्या साचलेल्या पाण्यात आपली छोटीशी नाव सोडून ती किती लांब जाते, हे पाहण्यातले ते निरागस सुख आता कुठेतरी हरवलंय का? शाळेला मिळणारी पावसामुळेची सुट्टी, आईने केलेले गरम गरम कांदा भजी आणि बाहेर कोसळणारा पाऊस— या चित्रातली उब आजही मनात कायम आहे.

निसर्ग किती विलक्षण आहे ना? उन्हाळ्यात तडफलेली ती जमीन, तो रानमाळ, ती झाडं; पावसाच्या पहिल्या स्पर्शाने कशी एकदम बाळसे धरतात! करड्या रंगाची जमीन बघता बघता हिरवा शालू नेसते. डोंगरांच्या कपारीतून पाण्याचे छोटे छोटे प्रवाह वाहू लागतात. हे ऋतूचक्र आपल्याला जगण्याचं एक मोठं तत्वज्ञान शिकवून जातं. जशी जमीन उन्हाचे चटके सोसल्यानंतरच त्या पहिल्या पावसाचा आनंद घेऊ शकते, तसंच आयुष्यातल्या दुःखाच्या झळा सोसल्याशिवाय सुखाचा तो सुगंध आपल्याला कळत नाही.

पाऊस फक्त जमिनीला ओलं करत नाही, तो माणसाच्या नात्यांनाही एक नवी आर्द्रता देतो. खिडकीपाशी बसून वाफाळलेला चहा पिताना, जोडीदाराशी केलेली ती निवांत बातचीत किंवा जुन्या मित्राची आलेली आठवण, हे सगळं त्या पहिल्या पावसाच्या सुगंधाशी जोडलेलं असतं. मृद्गंध हा केवळ मातीचा वास नसून तो 'अस्तित्वाचा' गंध आहे. तो आपल्याला सांगतो की, जुनं गेलं तरी नवीन येण्याची उमेद कायम असते. प्रत्येक पावसाळ्यात माती पुन्हा जिवंत होते, तसंच आपणही प्रत्येक संकटातून पुन्हा नव्या उमेदीने उभं राहिलं पाहिजे.

आजही जेव्हा शहरातल्या सिमेंटच्या जंगलात मातीचा तो सुगंध दरवळतो, तेव्हा मन क्षणार्धात गावाकडच्या त्या जुन्या वाड्याच्या अंगणात पोहोचतं. तिथे आता कदाचित तो वाडा नसेल, पण त्या मातीचा वास मात्र तोच आहे. तोच अस्सल, तोच मायेचा आणि तोच हवाहवासा वाटणारा.

निसर्गाच्या या किमयेसमोर नतमस्तक व्हायला होतं. ऋतुचक्र फिरत राहतं, पाऊस येतो आणि जातो; पण पहिल्या पावसाचा तो मातीचा सुगंध मात्र वर्षभरासाठी मनात एक वेगळीच ऊर्जा भरून जातो. तो सुगंध म्हणजे फक्त आठवणींचा साठा नसून, तो येणाऱ्या नवीन आयुष्याची नांदी आहे.

Emoji Summary
☁️⛈️🌩� ➔ 🌍🔥♨️ ➔ 💧🌧�💧 ➔ 🌱🌾🌻 ➔ 👃✨❤️ ➔ ⛵👦🏡 ➔ ☕🥨😊

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.01.2026-रविवार.
===========================================