"विवेक आणि सत्याचा विजय: आटपाट नगराची अमर गाथा"🏰👑✨ ➡ 👬💰⚖️ ➡ 🌳🤔🔍 ➡ 🤥😨🙏

[Atul Kaviraje]

'पारंपारिक कथा' (Traditional Folk Tales)
========================================
आटपाट नगराच्या बोधप्रद कहाण्या-
============================

'आटपाट नगर होते, तिथे एक राजा होता' (कहाणीची सुरुवात)-

न्याय आणि विवेकाचे आटपाट नगर: एक बोधप्रद लोककथा-

आटपाट नगर होते, तिथे एक राजा होता. त्या राजाचे नाव होते 'सत्यशील'. नावाप्रमाणेच राजा अत्यंत न्यायी, प्रजादक्ष आणि सत्यवचनी होता. त्याच्या राज्यात कधीही कोणावर अन्याय होत नसे. आटपाट नगराची रचना मोठी विलक्षण होती. नगराच्या मधोमध एक विशाल वडाचे झाड होते, ज्याला 'न्यायवृक्ष' म्हटले जाई. असे मानले जात असे की, त्या झाडाखाली बसून खोटे बोलणाऱ्याची जीभ जड होते.

एके दिवशी राजदरबारात दोन शेजारी आले. एकाचे नाव होते 'धनाजी' आणि दुसऱ्याचे नाव 'गुणजी'. दोघांचाही कापडाचा व्यापार होता. मात्र, धनाजी हा नावाप्रमाणे श्रीमंत असला तरी स्वभावाने लोभी आणि कपटी होता, तर गुणजी हा गरीब पण अत्यंत प्रामाणिक होता.

संघर्षाची ठिणगी: प्रकरण असे होते की, गुणजीला आपल्या मुलीच्या लग्नासाठी काही सोन्याच्या मोहरांची गरज होती. त्याने आपल्या आयुष्याची पुंजी—एक लहान पितळी घागर भरून सोन्याच्या मोहरा—धनाजीकडे विश्वासाने ठेवण्यासाठी दिल्या होत्या. गुणजी जेव्हा त्या परत मागायला गेला, तेव्हा धनाजीने साफ नकार दिला. तो म्हणाला, "तू मला कधी मोहरा दिल्याच नाहीस! उलट तूच माझ्याकडून उसने पैसे नेले होतेस."

राजा सत्यशीलने दोघांचेही म्हणणे ऐकून घेतले. राजाला मनोमन ठाऊक होते की गुणजी खोटे बोलत नाहीये, पण पुराव्याशिवाय कोणालाही शिक्षा देणे राजधर्माच्या विरुद्ध होते.

राजाची चतुराई: राजाने काही वेळ विचार केला आणि म्हणाला, "या वादाचा निकाल उद्या सकाळी 'न्यायवृक्षा'खाली लागेल. पण त्याआधी मला एक गोष्ट तपासायची आहे. तुम्ही दोघांनीही रात्री आपापल्या घरी जा आणि तुमच्याकडे जे सर्वात मौल्यवान रत्न आहे, ते उद्या येताना सोबत घेऊन या."

दुसऱ्या दिवशी सकाळी संपूर्ण आटपाट नगर न्यायवृक्षाखाली जमले. धनाजीने आपल्या गळ्यातला महागडा हिऱ्याचा हार दाखवला. गुणजीने मात्र आपल्या हाताने बनवलेले एक लहान मातीचे खेळणे आणले होते. तो म्हणाला, "महाराज, माझ्याकडे रत्ने नाहीत, पण माझ्या कलेने बनवलेले हे खेळणे माझ्यासाठी सर्वात मौल्यवान आहे."

राजाने अचानक एक घोषणा केली, "काल रात्री मला स्वप्नात न्यायवृक्षाने दृष्टांत दिला आहे की, ज्याने चोरी केली आहे, त्याच्या घराला आज संध्याकाळी आग लागेल. ज्याचा न्याय खरा आहे, त्याला काहीच होणार नाही. पण जर कोणी आताच आपली चूक कबूल केली, तर त्याला फक्त दंड भरून सोडून दिले जाईल."

सत्याचा विजय: धनाजी घाबरला. त्याला वाटले की राजाकडे काहीतरी दैवी शक्ती आहे. त्याने विचार केला की, सोन्याच्या मोहरांसाठी आपले सुंदर घर जळून खाक होणे परवडणारे नाही. तो राजाच्या पाया पडला आणि ओरडला, "महाराज, मला क्षमा करा! मी गुणजीच्या मोहरा चोरल्या आहेत. माझ्या घराला आग लावू नका!"

राजा मंद हसला. प्रत्यक्षात राजाने कोणालाही आग लावण्याची धमकी दिली नव्हती, तो केवळ धनाजीच्या मनातील भीती (अपराधी गंड) बाहेर काढण्याचा एक मार्ग होता. राजाने धनाजीला सर्व मोहरा गुणजीला परत देण्याचा आणि तितकीच रक्कम दंडापोटी राजकोषात भरण्याचा आदेश दिला.

मैत्री आणि परोपकाराची दुसरी बाजू: त्याच आटपाट नगरात एक 'सुमती' नावाची वृद्ध स्त्री राहत असे. तिचे कोणीही नव्हते, पण ती रोज आपल्या झोपडीबाहेर पक्ष्यांसाठी पाणी आणि दाणे ठेवत असे. एकदा नगरात मोठा दुष्काळ पडला. विहिरी कोरड्या पडल्या. पण आश्चर्य म्हणजे सुमतीच्या अंगणातील पाण्याचे पात्र कधीच रिकामे होत नसे.

लोकांनी राजाला ही गोष्ट सांगितली. राजा स्वतः सुमतीकडे गेला. सुमतीने सांगितले, "महाराज, मी जेव्हा तरुण होते, तेव्हा एकदा एका जखमी हरणाची सेवा केली होती. तेव्हा एका साधूने मला आशीर्वाद दिला होता की, 'जोपर्यंत तू दुसऱ्यांचा विचार करशील, तोपर्यंत निसर्ग तुझा विचार करेल.' हे पाणी माझ्या श्रद्धेचे फळ आहे."

राजाने सुमतीचा सन्मान केला आणि तिने दाखवलेल्या मार्गावरून चालण्याचे जनतेला आवाहन केले. आटपाट नगरात त्या दिवसापासून कोणीही स्वार्थी राहिले नाही. श्रीमंतांनी दुष्काळात आपली कोठारे लोकांसाठी उघडली.

कथेचा शेवट: आटपाट नगर हे केवळ एक ठिकाण नव्हते, तर ती एक विचारसरणी होती. जिथे राजा आणि प्रजा दोघेही नीतिमत्तेने वागत. कालांतराने हे नगर लुप्त झाले, पण तिथल्या बोधप्रद कथा आजही पिढ्यानपिढ्या सांगितल्या जातात. म्हणूनच आजही कोणत्याही गोष्टीची सुरुवात करताना 'आटपाट नगर होते...' असे म्हटले जाते, जेणेकरून ऐकणाऱ्याला त्यातील सत्याची आणि न्यायाची जाणीव व्हावी.

तात्पर्य: सत्याचा मार्ग कठीण असला तरी विजय नेहमी सत्याचाच होतो आणि दुसऱ्याच्या हितातच आपले खरे हित असते.

योग्य आणि समर्पक शीर्षक:-
"विवेक आणि सत्याचा विजय: आटपाट नगराची अमर गाथा"

ईमोजी सारांश (Emoji Summary):
🏰👑✨ ➡ 👬💰⚖️ ➡ 🌳🤔🔍 ➡ 🤥😨🙏 ➡ 🪙✅💎 ➡ 👵🐦💧 ➡ 🌈🤝🍎

--संकलन
--अतुल परब
--दिनांक-18.01.2026-रविवार.
===========================================